Stelling 2 over opschaling en borging
‘Een opschalingsplan zonder borging is bouwen op drijfzand.’
Onderhoud nodig
De aanwezigen zijn het grotendeels eens met deze stelling. Ament vertelt over een casus waarin 23 ziekenhuizen een innovatie in de darmchirurgie hadden geïmplementeerd. ‘Ik mocht kijken hoe dit was verlopen en of de resultaten er nog steeds waren. Zelfs bij de best presterende ziekenhuizen bleek er toch veel praktijkvariatie te zijn. Het is dus belangrijk om ook na implementatie aan onderhoud te blijven doen. Een specifiek aan te wijzen coördinator, bijvoorbeeld een verpleegkundig specialist, kan hier een belangrijke rol in spelen. Ziekenhuizen die dat hadden gedaan, lieten betere resultaten zien.’
Diepe waarden
In de discussie komt naar voren dat het lastig is een opschalingsplan voor de lange termijn vast te leggen. Soms is het na een jaar al achterhaald. Maak het plan dus dynamisch, zodat je flexibel kunt meebewegen. Vianen: ‘Cruciaal is ook de meerwaarde van een innovatie voor de eindgebruiker. Wanneer deze niet helemaal duidelijk is omschreven, kan de borging versloffen.’ De zaal herkent de observatie dat geïmplementeerde interventies soms verwateren wanneer nieuwe professionals aan boord komen. Een reactie: ‘Gedragsverandering is de moeilijkste component van implementeren – met name wanneer de nieuwe werkwijze iets vergt van zorgprofessionals. Zeker als het te veranderen gedrag stut op diepe waarden. Bijvoorbeeld de intrinsieke reflex van verzorgenden om mensen te helpen en dingen van ze over te nemen. Overigens doen zij dat vaak ook omdat er op de afdeling nog zoveel moet gebeuren.’
Onder water kijken
Het is volgens Vianen dus belangrijk om de onderliggende verbanden te ontdekken in het proces van implementatie. ‘Je moet niet alleen naar de top van de ijsberg kijken, maar juist ook onder water. Sommige loops in een proces – je hebt versterkende, remmende en balancerende loops – kunnen ervoor zorgen dat je na een implementatieproject weer ‘terug bij af’ bent. Dit is ook voor ZonMw een interessante kwestie: hoe om te gaan met beperkte looptijd van projecten, die vooral werken als een impuls om een proces op gang te brengen? Projecten moeten intussen wel een eindverantwoording opleveren, terwijl borging na afloop van een project ook financiering vereist.’ Van den Biggelaar: ‘Dat klopt, en daarom is het des te relevanter om vanaf het begin te werken aan een goede borging in de breedte van het veld. Inclusief partijen als de zorgverzekeraars.’