Huidtherapeuten werken met kennis aan kwaliteit en positionering

‘Het begrip huidgezondheid is nog niet ingeburgerd’, vertelt Van Bekkum. ‘Terwijl de huid een groot en belangrijk orgaan is. Van de meeste huidaandoeningen ga je niet dood, maar de klachten kunnen wel grote impact hebben op het dagelijks leven en het psychisch welzijn van mensen. Huidtherapie is een breed vak, dat niet alleen gaat over de lichamelijke aandoening, maar ook over externe factoren zoals leefomgeving, leefstijl, participatie, gezondheidsvaardigheden, noem maar op. Huidtherapie draait dan ook niet alleen om behandelen. Advies, begeleiding en educatie zijn een cruciaal onderdeel van ons werk.’

‘Ons vakgebied is heel divers’, bevestigt Sterkenburg. ‘We zien mensen met fibroompjes, kleine onschuldige uitstulpingen van de huid, tot patiënten die een oncologisch traject doorlopen en kampen met littekens of lymfoedeem. Het vak is zo breed, dat het lastig is om het goed voor het voetlicht te brengen. Ook huisartsen weten ons niet altijd te vinden. Het komt voor dat mensen met een aandoening als acne of eczeem heel diverse routes bewandelen om uiteindelijk bij ons pas goede begeleiding, educatie en advies te krijgen.’ 

Het programma Paramedische Zorg van ZonMw was voor de NVH een uitgelezen kans om toepasbare kennis te ontwikkelen en implementeren en daarmee de huidtherapeuten beter te positioneren. Van Bekkum: ‘Het programma bood ons ruimte om met name de richtlijnontwikkeling goed neer te zetten. Daarin hebben we de samenwerking gezocht met dermatologie. Dermatologen hebben de eigen wetenschappelijke richtlijnen, bijvoorbeeld voor eczeem, acne en oedeem. Die richtlijnen zijn niet 1-op-1 te implementeren in de eerstelijns huidtherapiepraktijk, maar de kennis hebben wij wel nodig. Door het ZonMw-programma kregen we de ruimte om te kijken hoe wij een vorm konden vinden waarbij we aan alle eisen van richtlijnontwikkeling voldoen en de uitkomst goed toepasbaar is in de praktijk. Vandaar zijn we gekomen op de NVH-zorgmodules. Daarin maken we gebruik van de bestaande wetenschappelijke kennis aangevuld met wat de huidtherapeut in de praktijk nodig heeft voor goede zorg voor de patiënt.’

‘Ons uitgangspunt is dat, als we vandaag een zorgmodule publiceren, de huidtherapeut er morgen mee aan de slag moet kunnen in de praktijk’, aldus Sterkenburg. ‘We werken aan duidelijke richtlijnen waarnaar je als zorgverlener kunt handelen bij bepaalde problemen of klachten, net als bij de NHG-standaarden van de huisartsen. Op die manier dragen we bij aan de kwaliteit binnen de beroepsgroep.’

In overleg met ZonMw heeft de NVH besloten om een deel van de subsidie die bedoeld was voor onderzoek te besteden aan het ontwikkelen van de zorgmodules. ‘We kunnen daardoor in een aantal jaar een enorme versnelling realiseren’, vertelt Van Bekkum. ‘Zo werken we nu aan een generieke zorgmodule bij chronische huidaandoeningen en zorgmodules voor eczeem, psoriasis, ichthyosis en lymfoedeem. Voor de ontwikkeling van de zorgmodules oncologie en acne zijn de aanvragen net gehonoreerd. We komen zo steeds sterker in het zadel als het gaat om richtlijnontwikkeling. Daarom deden we ook mee met de ontwikkeling van de Richtlijn kwetsbare ouderen, samen met 5 andere paramedische beroepsgroepen. Een aanvullend traject hierbij was de opleiding van richtlijnadviseurs. 2 adviseurs van de NVH hebben dit traject gevolgd, wat zorgt voor borging van deze expertise binnen de vereniging.’ 

Naast richtlijnontwikkeling besteedt de NVH het budget dat ZonMw beschikbaar stelde, aan inrichting van de onderzoeksinfrastructuur. ‘Om ook op het gebied van onderzoek met de beroepsgroep de benodigde stappen te kunnen zetten, zijn we nu eerst aan het onderzoeken welke onderzoeksinfrastructuur nodig is’, vervolgt Van Bekkum. ‘Dit doen we samen met de Haagse Hogeschool en Hogeschool Utrecht, waar de opleidingen huidtherapie zitten. ‘We hebben nu geen lectoraat of lector. Binnen de kennisinstituten worden ook geen vakspecifieke lectoraten meer vormgegeven. We willen dan ook niet een eigen lectoraat, maar wel een lector die bijvoorbeeld binnen bestaande lectoraten een eigen positie heeft en onderzoek voor huid kan positioneren en initiëren. Huid heeft verbinding met vele maatschappelijke thema’s en vakgebieden. Dat zie je in de brede visies op gezondheid en welzijn onvoldoende terug.’

Als de nieuwe onderzoeksinfrastructuur staat, kan de NVH de ZonMw-subsidie voor herziening van de kennisagenda aanvragen. ‘We zien wat beter kan in de volgende versie ten opzichte van de versie van 2018’, zegt Sterkenburg. ‘We willen onderzoeksvragen aanscherpen en het aspect passende zorg nog beter in de agenda meenemen. Patiënten zijn nu nog te vaak aan het dwalen. Ze komen bij de huisarts, krijgen zalf mee en moeten zelfzorg toepassen om de klachten onder controle te krijgen. Ze missen de begeleiding in dit proces. Als het dan niet goed gaat, komen ze vaak in de tweede lijn, terwijl wij zijn opgeleid om de juiste therapie toe te passen en patiënten te helpen bij de obstakels die ze ervaren. Dicht bij huis en laagdrempelig. Op die manier kunnen wij passende zorg leveren. En precies hiervoor is meer met name praktijkgericht onderzoek nodig.’

Voor het leveren van die passende zorg werken huidtherapeuten samen met andere paramedici. ‘We werken bijvoorbeeld vaak samen met oedeemfysiotherapeuten of – bij oedeem door obesitas – met diëtisten’, aldus Van Bekkum. ‘Maar we hebben niet alleen een link met andere paramedici, we werken ook samen met huisartsen en medisch specialisten, zoals de oncoloog, plastisch chirurg en dermatoloog. Daarnaast zie je dat huidtherapeuten in wijkteams samenwerken met wijkverpleegkundigen, beweegmakelaars en woonconsulenten. Dat laatste mag wat ons betreft meer gebeuren. Daarvoor is het ook van belang dat we zowel met het ontwikkelen van de kwaliteitsinstrumenten als met onderzoek breder, buiten de eigen kaders, kunnen samenwerken.’

‘Paramedici zijn de specialisten van de eerste lijn’, zegt Van Bekkum. ‘Daarom moeten wij beter ingezet worden in de eerste lijn. De bacheloropleidingen bieden, behalve een specialistische insteek, ook een brede generieke basis gericht op huid, voeding, beweging, enzovoorts. Betere inzet van huidtherapeuten en ook andere paramedici kunnen de eerste lijn versterken. In taakherschikking en substitutie zit veel potentie. Huidtherapeuten zijn daarbij een van de weinige beroepsgroepen in de zorg die in aantallen niet aan het krimpen zijn. Er is veel animo voor de opleiding. Uitdaging voor het vak is de vergoeding. Met het verschuiven van zorgtaken gaat de vergoeding niet vanzelfsprekend mee. Dat is een groot knelpunt, ook voor de zorg in het algemeen.’

Sterkenburg liep daar in haar tijd als praktiserend huidtherapeut ook tegenaan. ‘Ik zat met mijn praktijk in een gezondheidscentrum tussen allerlei paramedici en huisartsenin. Bij elkaar waren we een vangnet voor de patiënt. Als de fysiotherapeut bij een patiënt een plekje op de huid zag, vroeg hij of ik even kwam kijken. We wisten elkaar heel goed te vinden en het scheelde de patiënt een extra bezoek. Maar een meekijkconsult is niet iets dat vergoed wordt. Ook is vaak een verwijzing nodig. Dus dan moet de patiënt eerst weer extra langs de huisarts.’

Sterkenburg ziet nog een uitdaging. ‘Voor innovatie in de huidtherapeutische praktijk moeten we onderzoek en praktijk verbinden. Dat is geen makkelijke stap. Het ZonMw-programma Paramedische zorg kan hierin een grote rol spelen. Om praktijkgericht onderzoek goed te kunnen vormgeven is naast een onderzoekscultuur binnen de beroepsgroep ook tijd en geld in de praktijk nodig.’ 

‘Wanneer we onderwijs en praktijk niet op een goede manier betrekken, ontstaat het gevaar dat we niet doorontwikkelen als beroepsgroep’’, vindt ook Van Bekkum. ‘Onderzoek is nog onvoldoende ingebed in de praktijk van de huidtherapeut. We willen samen met ZonMw kijken hoe we praktijkgericht onderzoek meer van waarde kunnen maken. Praktijkgericht onderzoek is noodzakelijk voor kwaliteitsontwikkeling en het onderbouwen van de toegevoegde waarde van paramedici. Voor de huidtherapie is daarbij een inhaalslag nodig.’ 

Tekst: Astrid van den Berg 
Eindredactie: ZonMw