De rol van verpleegkundigen bij zorg in afgelegen gebieden: lessen uit Zweden

De reis begon met een bezoek aan het Centre for Rural Health in Storuman, na een 3 uur durende tocht van Umea door de rustige Zweedse landschappen. Hier werden ze verwelkomd door Anette Edin-Liljegren (onderzoeker Department of Epidemiology and Global Health Umeå Universiteit), die vertelde over de uitdagingen van zorgverlening in afgelegen gebieden. Tegelijkertijd presenteerden 3 PhD-studenten hun onderzoeken, waarbij videoconsulting centraal stond. Dit is een waardevol hulpmiddel om de zorg voor mensen in afgelegen gebieden toegankelijker te maken. Een opvallend aspect was de cultuursensitieve benadering in de zorg voor de Sami-gemeenschap, met specifieke aandacht voor palliatieve zorg.

Afbeelding

Storuman beschikt ook over een community hospital, waar de zorg wordt geleverd volgens het 'community hospital model'. Deze ziekenhuizen, vaak gerund door verpleegkundigen en huisartsen, vervullen een essentiële rol in dunbevolkte gebieden. Verpleegkundigen bieden hier een breed scala aan diensten, variërend van spoedeisende hulp tot revalidatiezorg. Het werk van een verpleegkundige is hier bijzonder gevarieerd en kent een hoge mate van zelfstandigheid.

De rollen van verpleegkundigen in community hospitals lijken sterk op die van nurse practitioners of physician assistants in Nederland. Deze distriktssköterska oftewel wijkverpleegkundigen combineren medische kennis met verpleegkundige zorg en zijn uitstekend gepositioneerd om de kloof te overbruggen in gebieden waar artsen schaars zijn.

De opleiding tot wijkverpleegkundige in Zweden is een specialisatie van 18 maanden na de opleiding Bachelor of Nursing. Deze verpleegkundigen stellen diagnoses, voeren behandelingen uit en schrijven medicatie voor (onder supervisie van een arts), waardoor de zorg toegankelijker en efficiënter wordt. 

Het Centre for Rural Health biedt specialisaties voor (huis)artsen die zich willen richten op spoedeisende zorg in afgelegen gebieden. Deze opleiding is zo succesvol dat er nu ook een variant voor verpleegkundigen wordt ontwikkeld. Het doel is om zowel verpleegkundigen als artsen in deze regio’s aan te trekken en te behouden door hen te trainen in de unieke zorgbehoeften van afgelegen gemeenschappen.

In Storuman bezochten Marjon en Cindy een 'digital health room', een innovatief concept waarbij mensen in afgelegen gebieden toegang krijgen tot zorg door middel van technologie. Deze ruimtes, vaak gevestigd bij basisscholen of bibliotheken, bieden een virtuele verbinding met zorgprofessionals, zoals een arts in Storuman. Zowel patiënten als zorgverleners profiteren van deze digitalisering, die een oplossing biedt voor de lange afstanden en beperkte middelen in rurale gebieden.

Tijdens hun bezoek aan de wijkverpleging werden Marjon en Cindy rondgeleid door Håkan Backman, een trotse wijkverpleegkundige die niet alleen vertelde over zijn werk, maar ook over de recente veranderingen in de Zweedse ouderenzorg. Net als in Nederland verdwijnen ook in Zweden de verzorgingshuizen, en wordt er steeds meer nadruk gelegd op zorg aan huis. Wat opvalt is dat Zweden geen specialist ouderengeneeskunde kent. Anderzijds werken er wel veel meer bachelor-verpleegkundigen in verpleeghuizen dan in Nederland. Tevens werkt Håkan aan zijn promotieonderzoek op het gebied van persoonsgerichte zorg en kwaliteit van leven voor ouderen aan Umeå Universiteit, opleiding Verpleegkunde. Ook hier worden combifuncties gestimuleerd. 

In Sävar bezochten Marjon en Cindy een primary health care centre, waar ze spraken met Lena en Miriam. Lena Jutterström is programmaleider van de opleiding tot wijkverpleegkundige, Umeå Universiteit en Miriam werkte inmiddels 3 jaar als wijkverpleegkundige in dit centrum. Interessant is dat deze opleiding in Zweden verpleegkundigen breed opleidt, zodat ze zowel in de thuiszorg als in de huisartsenpraktijk kunnen werken. Dit biedt meer flexibiliteit en continuïteit in de eerstelijnszorg.

Afbeelding

De week werd afgesloten met een bezoek aan Umeå Universiteit, waar ze deelden aan welke onderzoeken zij werken. Birgitta Olofsson, professor Verpleegkunde, Umeå Universiteit gaf een presentatie over GERDA. GERDA - Gerontologic Regional Databasa wordt gebruikt om factoren te onderzoeken die samenhangen met, en bedreigingen vormen voor, succesvol ouder worden, deels via zelfgerapporteerde enquêtes (vanaf 65 jaar) en deels via interviews tijdens huisbezoeken (vanaf 85 jaar en ouder). 

Afbeelding

Håkan Backman en Annica Backman (assistent-professor Verpleegkunde, Umeå Universiteit) gaven inzichten in SWENIS. SWENIS database - Swedish National Inventory of Health and Care verzamelt nationaal representatieve gegevens over de gezondheid en de kwaliteit van leven van de bewoners en de kenmerken en organisatie van de zorgverlening in Zweedse ouderenzorginstellingen. Deze 2 grote datasets over de gezondheid van ouderen in de regio Västerbotten en delen van Finland zijn van belang. Door internationale samenwerking en uitwisseling van data kunnen beide landen leren van elkaars aanpak en resultaten.

De zorg in afgelegen gebieden brengt uitdagingen met zich mee, zowel in Zweden als in Nederland. De inzet van nurse practitioners in Zweden zou de toegankelijkheid van zorg in deze gebieden aanzienlijk kunnen verbeteren. Tegelijkertijd biedt de brede opleiding van verpleegkundigen in Zweden inspiratie voor Nederland. Door naar elkaars systemen te kijken en van elkaar te leren, kunnen beide landen profiteren van nieuwe inzichten en oplossingen voor de toekomst van de gezondheidszorg

Afbeelding

Het bezoek aan Västerbotten heeft duidelijk gemaakt dat verpleegkundigen een sleutelrol spelen in de zorg in  afgelegen gebieden. Breed opleiden is nodig in afgelegen gebieden  om zo de zorg toegankelijk te houden. Daarnaast is innoveren met zorg op afstand van belang om ook de nodige specialistische kennis in te kunnen zetten in afgelegen gebieden.