Achtergrond afbeelding Achtergrond afbeelding darkmode

Bijeenkomst Big Data Kansrijke Start

Laatst aangepast:

Tientallen wetenschappers, zorgprofessionals en beleidsmedewerkers nemen deel aan het eindsymposium Big Data en Kansrijke Start. Buiten is het zomers warm, in het Bibliotheektheater in Rotterdam heerlijk koel. En hoewel een staking van de NS ervoor zorgt dat sommigen niet kunnen komen, is de sfeer en inhoud er niet minder om.

Dagvoorzitter Piek Knijff trapt de bijeenkomst, af waarna ze het woord geeft aan Matthea van Leeuwe, programmamanager bij ZonMw. Van Leeuwe: ‘7 jaar geleden werd de kiem gelegd voor het onderzoeksprogramma Big Data en Kansrijke Start. Met als doel om de hulpverlening en zorg aan kinderen en kwetsbare gezinnen te optimaliseren. Inmiddels hebben 2 grote consortia onderzoek gedaan'.

Afbeelding
Matthea
‘Het maakt nog altijd uit waar je wiegje staat. Zo’n 16 procent van de baby’s wordt geboren in een situatie van achterstand.’
Matthea van Leeuwe
Programmamanager Big Data en Kansrijke Start

Een kansrijke start met behulp van big data

Op het podium presenteren de projectleiders de resultaten van hun big data-onderzoeken. Wat was de opgave van het consortium? Hoe verliep het proces en wat zijn de opbrengsten?  Dr. Tanja Houweling en dr. Bastian Ravesteijn nemen ons mee door hun project ‘Making big data meaningful for a promising start‘ respectievelijk ‘Children and (future) Parents, supported by Prediction and Professionals in Prevention, to improve Opportunity (C-4PO)’.

BD_BastiaanRavensteijn

Goed gebruik van data maakt een kansrijke start voor kinderen mogelijk

Het doel is om heel vroeg, al tijdens de zwangerschap of in de vroegste jeugd van kinderen, de risicofactoren in beeld te krijgen. Om zo preventief te kunnen handelen om de ontwikkeling en gezondheid te beschermen.

Voor een kansrijke start moet de blik op alle fronten worden verbreed

Het is belangrijk ouders en hulpverleners te betrekken bij big data-onderzoek voor een kansrijke start. Daarom organiseerde het consortium ‘Betekenisvol Datagebruik voor een Kansrijke Start’ met stakeholders ‘data-dialogen’.

De opbrengsten in het kort

2 consortia hebben laten zien dat goed gebruik van big data écht verschil kan maken voor een kansrijke start van kinderen. Mits goed ingezet én met betrokkenheid van ouders en professionals. De resultaten van de projecten zijn nuttig voor:

Onderzoekers
➡️ Nieuwe inzichten in ethische en juridische kaders rondom gebruik van big data
➡️ Beter begrip van risicofactoren bij kwetsbare situaties

Professionals geboortezorg en de JGZ
➡️ Praktische tools voor professionals om het gesprek met ouders te ondersteunen en hulpverlening te versterken

Beleidsmakers
➡️ Big data kunnen inzicht geven op populatieniveau maar ook op gemeente- en wijkniveau in behoeftes en problemen waar preventief beleid en aanbod van diensten en voorzieningen op afgestemd kunnen worden. 

In gesprek met panel en deelnemers

Óf en zo ja, onder welke voorwaarden big data kunnen worden ingezet in de zorg voor een kwetsbare doelgroep is een belangrijk onderwerp van gesprek. Maar ook: wat zijn de mogelijkheden die de uitkomsten van de projecten bieden voor de toekomst? En wat is daar verder nog voor nodig. De deelnemers in de zaal stellen kritische vragen en denken mee. Ze gooiden de stoffen dobbelsteen, waarin de microfoon zit, telkens naar een volgende spreker. Wat iedereen verbindt? De wens voor een kansrijke start voor elk kind.

Big data bieden ondersteuning, maar vervangen het gesprek met ouders niet

Big data kunnen ondersteunend zijn voor hulp aan kwetsbare gezinnen zodat kinderen een goede start kunnen maken. Maar zijn nooit een vervanging voor het gesprek met ouders, dat open gevoerd moet worden met zoveel andere informatie.

Hoe kunnen er met big data grote stappen worden gezet?

Het programma Big Data en Kansrijke Start heeft veel opgeleverd. Maar hoe moet het nu verder? Wat is er nodig om voort te bouwen op de resultaten en te zorgen dat meer kinderen een kansrijke start maken? Het panel blikt vooruit en presenteert een toekomstvisie.

Hoe nu verder?

➡️ Gebruik big data om het hele bevolkingsbeeld scherp te krijgen. Kansenongelijkheid is een trapsgewijze relatie. Zorg dat die hele trap minder steil wordt. Dan is de impact het grootst.
➡️ Investeer als Rijksoverheid in intersectorale en preventieve langetermijnbeleid. Geef gemeenten hiervoor de opdracht en middelen. 
➡️ Verleg de nadruk in onderzoeksfinanciering van kortetermijnuitkomsten en individu-gerichte gedragsinterventies naar  een langetermijnstrategie voor preventief intersectoraal beleid. 
➡️ Ondersteun de JGZ bij het beschikbaar stellen van hun gegevens via het CBS. Deze gegevens zijn cruciaal voor meer kennis en verbetering van beleid en praktijk. 
➡️ Zorg voor doorontwikkeling van de JAMES tool, vanuit publiek belang.

Reactie van bezoekers

1 / 3

‘Wat me enorm aansprak is het Complex Systems Model dat aangeeft welke factoren van invloed zijn op een kansrijke start van kinderen. Het maakt met pijltjes en kleurtjes inzichtelijk dat veel partijen hierbij een rol hebben. Het geeft onze beleidsmedewerker munitie om hier met andere professionals integraal aan te werken. Meer kennis kan een handvat bieden om het ondersteunen van (aanstaande) ouders op te nemen in een aanpak gericht op de hele bevolking.’

- Laurens van Buren, onderzoeker publieke gezondheid, afdeling volksgezondheid, gemeente Utrecht

2 / 3

‘De consortia laten zien dat het mogelijk is om big data te gebruiken bij de ondersteuning van ouders. Het kan het werk efficiënter maken. Al weet ik niet of het effectiever wordt. Ook begrijp ik de dilemma's van professionals in de praktijk. Het gaat bij dit onderzoek om gegevens van ouders, die ze in vertrouwen verstrekken. Ik zie kansen, maar ook belemmeringen die je serieus moet nemen als je wilt dat big data van meerwaarde kan zijn voor de jeugdgezondheidszorg.’

- Albertine Klein Velderman, adviseur jeugdgezondheidszorg GGD GHOR Nederland

3 / 3

‘Dit symposium helpt om van elkaar te leren. Wij zijn bezig met een model dat de kans voorspelt of zich bij een kind problemen in de spraak-taal-ontwikkeling zullen voordoen. Je wilt er zo vroeg mogelijk bij zijn. Wat we willen weten is: welke kinderen van 2 jaar komen in aanmerking voor een voorschoolse indicatie. Data-gedreven projecten hebben dezelfde uitdagingen. Alleen hebben wij als voordeel dat we de data in huis hebben.’

- Ruud Wouters, manager jeugdgezondheidszorg, GGD Brabant Zuid-Oost

Over het programma Nationale Wetenschapsagenda

De basis van de totstandkoming en vernieuwing van de Nationale Wetenschapsagenda ligt bij burgers. In het NWA-programma is de verbinding van samenleving en wetenschap essentieel. Overheden, onderzoekers, maatschappelijke organisaties en burgers ontwikkelen en benutten samen kennis om tot wetenschappelijke en maatschappelijke impact te komen. En aan de hand van wetenschapscommunicatie wordt kennis gedeeld in de samenleving om de betrokkenheid bij en het vertrouwen in wetenschap te vergroten.

Colofon
Auteur:
Tjitske Lingsma
Fotografie:
Hans Tak

In dit artikel lees je het verslag van het eindsymposium Big Data en Kansrijke Start dat plaatsvond op 17 juni 2025. 

  • Je leest over de ontstaansgeschiedenis en achtergronden;
  • 2 projectleiders van 2 consortia vertellen over hun Big-Data-onderzoek en de tools die zij ontwikkelden;
  • Het verslag van 2 paneldiscussies tijdens de bijeenkomst.

Contact

Matthea van Leeuwe

Programmamanager Jeugd
Bigdata-kansrijkestart [at] zonmw.nl