Annemie Boehmer: ‘Aan praktijkrelevant onderzoek werkt iedereen graag mee’

Elk jaar is het raak, van herfst tot vroege lente: in het virusseizoen vormen benauwde kinderen veruit het grootste deel van de opnames op de kinderafdeling van ziekenhuizen. Als het zuurstofgehalte van het bloed (de saturatie) te laag is volgens de norm, kan een kind extra zuurstof toegediend krijgen. Kinderarts Annemie Boehmer (Spaarne Gasthuis) maakt zich elk jaar weer op voor topdrukte. En voor veel belwerk om een kind elders te plaatsen als er geen plek meer is, desnoods buiten de regio. Het gevolg: stagnatie op de spoedeisende hulp, ouders en kinderen uit hun doen, af-en-aan-rijdende ambulances. De vraag dringt zich al langer op: is zuurstoftherapie in alle gevallen wel nodig? Hoe hard is de onderbouwing van die saturatienorm eigenlijk? Boehmer: ‘Besef daarbij dat te veel zuurstof ook giftig kan zijn, zeker als je het in zieke kinderlongen toedient. Nog afgezien van al die onaangename slangen.’ 

De in 2022 gestarte OxyKids-studie zoekt antwoorden op een heel praktische kwestie uit de top 10 kennishiaten van de Nederlandse Vereniging voor Kindergeneeskunde (NVK). Boehmer herinnert zich de observatie van een ervaren verpleegkundige op haar afdeling. Tijdens een nachtdienst zei ze: ‘Ik heb hier een kind dat rustig slaapt. Vanwege de saturatie kunnen we zuurstoftherapie starten, maar hartslag en ademfrequentie zijn rustig. Bovendien herstelt het zich vaak weer vanzelf. Met zuurstoftherapie moet het kind nóg eens minstens 24 uur hier blijven.’ De verpleegkundige zag met haar jarenlange ervaring dat het veilig was deze jonge patiënt gewoon te laten slapen en niet aan allerlei slangen te leggen. Maar hard bewijs voor zo’n keuze was er niet. Boehmer: ‘Haar opmerking was welbeschouwd het startschot voor onze studie naar saturatienormen voor veilige én effectieve zuurstoftherapie.’

Het was een kolfje naar Boehmers hand. Opgeleid en gepromoveerd in het Erasmus MC was ze altijd geïnteresseerd in praktisch relevant onderzoek. Al in het eerste jaar geneeskunde wist Boehmer dat ze klinisch werk met wetenschappelijk onderzoek wilde combineren. Haar motivatie: blijven werken aan innovatie van de dagelijkse zorgpraktijk. ‘Ondanks het ontbrekende bewijs is het wereldwijd gangbaar om bij een saturatie onder de 92% of 94% te starten met zuurstoftherapie en te stoppen als een kind daar weer boven komt. Vanuit de ervaring van kinderartsen en verpleegkundigen dachten wij dat een grens van 88% veilig en effectief kan zijn. In OxyKids vergelijken we het verschil tussen 88% en 92% om eindelijk goed wetenschappelijk bewijs te hebben voor een optimale behandeling.’

Het innovatieproces begint volgens Boehmer met het kiezen voor een praktijkrelevante vraag die geldt voor grote groepen patiënten. Iedereen wil graag antwoorden en werkt dus enthousiast mee. Dat gaat straks beslist ook helpen bij de implementatie, stelt ze. In de studie doen tien Nederlandse centra mee, en het kostte weinig moeite om daar alle relevante partijen aan boord te krijgen. Mede door het brede draagvlak is ook de inclusie voortvarend verlopen, met een cruciale rol voor verpleegkundigen. Boehmer: ‘Omdat de uitkomsten ook voor hun werk relevant zijn, hebben ze steeds actief geworven. Als ze op de spoedeisende hulp een benauwd kind ophaalden voor de kinderafdeling, vroegen ze: hé doc, zit deze patiënt al in OxyKids? We hadden tweeënhalf jaar ingeschat voor de inclusie, maar het was in nog geen anderhalf jaar rond.’

Een andere succesfactor is de betrokkenheid van patiënten en ouders. Het studieteam werkt met de participatiematrix, die ervaringsdeskundigen in elke projectfase een passende rol geeft. Boehmer: ‘Patiënten en ouders zijn belanghebbenden, dus kregen ze een rol als adviseur en co-designer. Omdat het over jonge kinderen gaat, hebben we ouders geïnterviewd. Via het Longfonds kregen we ervaringsdeskundigen die getraind zijn in het meedenken over wetenschappelijk onderzoek. Hun bijdrage heeft de studieopzet echt verbeterd. Onmisbaar was ook de input van Stichting Kind & Zorg, die over procesmatige aspecten meedacht. Zij weten heel goed hoe een kinderafdeling werkt en hoe je dat samen kunt verbeteren.’

Vanwege de snelle inclusie komt OxyKids eerder met resultaten dan gepland. Begin november 2025 is een artikel voor beoordeling naar een wetenschappelijk tijdschrift gestuurd. Boehmer schetst enkele uitkomsten: ‘Een saturatiegrens van 88% geeft een veel kortere opnameduur en we dienen veel minder vaak zuurstof toe. Kinderen zijn even snel hersteld, en komen veel eerder thuis om daar in hun eigen omgeving verder op te knappen. We zien niet meer IC-opnames, heropnames of bezoeken aan de spoedeisende hulp na afloop.’ Naast het antwoord wat veilig en effectief is, ligt er straks ook kennis over de doelmatigheid, vervolgt Boehmer. Onderdeel van OxyKids is een health technology assessment (HTA), een wetenschappelijke waardebepaling van gezondheidstechnologie. ‘Judith Bosmans van de Vrije Universiteit Amsterdam rekent kosten én besparingen uit. Niet alleen direct gekoppeld aan de behandeling, maar ook in bredere, maatschappelijke termen van minder gemiste werkdagen van ouders bijvoorbeeld. En hoe snel een kind weer terug kan naar school of opvang.’

Boehmer heeft veel vertrouwen dat de resultaten gaan landen. ‘Met de ZonMw-subsidie doen we ook een implementatiestudie, samen met Erwin Ista van het ErasmusMC. Al vanaf de start sorteren we voor op implementatie. Uit interviews met teams weten we veel over bevorderende en belemmerende factoren. En uit een enquête van de NVK, die door 270 kinderartsen en verpleegkundigen is ingevuld, komt veel informatie over wat nodig is voor implementatie.’ Na een presentatie op het congres van de European Respiratory Society (ERS) lieten maar liefst drie toptijdschriften hun interesse in de studie blijken. Ook een richtlijnaanpassing is nodig, maar uiteindelijk telt vooral het brede draagvlak, benadrukt Boehmer. Plus de opgedane ervaringen in de centra, de betrokkenheid van patiëntenorganisaties en NVK – die het verhaal weer verder verspreiden – en goede voorlichting en training van alle betrokken zorgverleners.

Innovatie, besluit Boehmer, is een cyclisch proces van vernieuwen, monitoren, evalueren en weer verder verbeteren. Doelmatigheidsonderzoek is onmisbaar voor deze kwaliteitscyclus, zegt ze. ‘Als je goed onderbouwd onnodige behandelingen vermijdt, verlicht je de druk op de zorg. In het virusseizoen gaat dat op onze kinderafdelingen veel uitmaken. Beter voor de kinderen, voor ouders, voor de maatschappij. En het houdt onze mensen gemotiveerd. Cruciaal, want we hebben iedereen hard nodig om de zorg goed en toegankelijk te houden.’