Het SPING blok: palliatieve pijnbehandeling voor kwetsbare ouderen met heupfractuur

Een groot deel van de kwetsbare ouderen met een heupfractuur is in hun laatste levensfase, want kwetsbaarheid leidt vaak tot overlijden en slechte functionele uitkomsten na een heupoperatie. De heupoperatie is wel de gouden standaard, met als doel herstel van de mobiliteit. In deze groep kwetsbare ouderen is dat dus vaak geen realistisch behandeldoel meer. Het is de vraag of een operatie wenselijk, mogelijk en passend is bij de behandeldoelen en wensen van de patiënt. Wanneer dit niet het geval is, is het bieden van pijnstilling met goede en langdurige werking noodzakelijk voor een zo goed mogelijke kwaliteit van leven. Huidige pijnbehandelingen lijken echter niet optimaal. Medicamenteuze opties beperken zich tot opioïden die, zeker in deze patiëntengroep, gepaard gaan met forse bijwerkingen. Andere pijnstillingstechnieken werken vaak niet optimaal zonder aanvullende opioïden of zijn niet voor ieder type heupfractuur geschikt. Bovendien hebben sommige pijnstillingstechnieken tijdelijk effect of zijn ze afhankelijk van een katheter voor toediening van lokale verdoving, wat niet passend is in de eerstelijnszorg. Er zijn ook andere behandelingen nog in ontwikkeling, zoals het PENG blok. Het onderzoek naar het PENG blok streeft dezelfde doelen na als ons onderzoek naar het SPING blok, namelijk het onderzoeken bij welk type patiënt welke behandeling het meest passend is. Om dit doel te bereiken, zijn de uitkomstmaten van het SPING blok onderzoek gelijk aan de uitkomstmaten van het PENG blok onderzoek en de FRAIL-HIP studie.

Het SPING (Spinal Phenol IN Glycerol) blok is ontstaan vanuit het gebrek aan een goede oplossing. Vanuit onze gecombineerde rol van zowel anesthesioloog, als pijnspecialist en als arts palliatieve zorg, ontwikkelden collegae Frank de Loos en Miriam van der Velden een bestaande pijnbehandeling door. Zij gaven dat een plek in het ‘shared decision making proces’ in Amphia, waarbij de betrokken zorgverleners samen met de patiënt en diens naasten in gesprek gaan over de behandelmogelijkheden en -wensen. Samen met de chirurgen, orthopeden en de geriaters kreeg dit sinds 2021 steeds meer vorm via de ‘Pallihip groep’, waarin deze specialisten met elkaar samenwerken om de best passende zorg aan kwetsbare ouderen met een heupfractuur te bieden.   

Het SPING blok is een aangepaste techniek van de ruggenprik, waarbij de vloeistof fenol verzwaard met glycerol in de rug ingespoten wordt. Deze stof zorgt voor een eenzijdige verdoving/uitschakelen van de zenuwen (neurolyse) aan het aangedane been met onmiddellijke pijnstilling als gevolg. Als bijwerking gaan het gevoel en beweeglijkheid van het aangedane been verloren, wat minder erg lijkt tegenover het comfort van onmiddellijke en langdurige pijnstilling en snel ontslag naar huis. Met het SPING blok willen wij onmiddellijke en langdurige pijnstilling bewerkstelligen zonder dat er nog opioïden nodig zijn, met een verbeterde verpleegbaarheid en snel ontslag naar de eigen woonsituatie.

Hoewel het SPING blok in de praktijk de afgelopen jaren in steeds meer ziekenhuizen haar waarde bewijst, is het wetenschappelijk bewijs voor de effectiviteit ervan nog beperkt. Een passende plaats in het niet-operatief zorgproces moet nog worden vastgesteld en uniform geïmplementeerd. Dankzij subsidie van ZonMw is de Pallihip studie gestart. In 4 werkpakketten onderzoeken we het SPING blok. Dit doen we in samenwerking met anesthesiologen, geriaters, specialisten ouderengeneeskunde, wetenschappers en vertegenwoordigers van patiënten(-raden):

1. We onderzoeken de impact van het SPING blok op pijn en kwaliteit van leven gedurende 3 maanden. Zo kunnen we ook de patiëntkarakteristieken in kaart brengen: bij welke patiëntengroep is het SPING blok bijdragend?
2. We onderzoeken de kosten en baten van het SPING blok om de financiële impact van grootschalige implementatie van het SPING blok in kaart te brengen.
3. We doen interviews met patiënten, hun mantelzorgers/naasten en vragen om hun ervaringen en behoeften. Zo kunnen we de informatie over de behandeling en de behandeling zelf beter laten aansluiten aan de behoeften van de patiënten.
4. We ontwikkelen een gestandaardiseerd behandelprotocol. Dit baseren we op interviews met zorgverleners en hun ervaringen en behoeften met het uitvoeren van het SPING blok.

Afbeelding

Om de zichtbaarheid van palliatieve zorg te verbeteren bedachten we vanuit onze rol in het transmuraal palliatief adviesteam van Amphia een postercampagne. Deze postercampagne liet zien wat palliatieve zorg inhoudt door persoonlijke quotes van de leden van het palliatief team. Het op deze manier beeldend maken van het team zelf én de inhoud van palliatieve zorg, werd zowel in Amphia als landelijk heel positief opgepakt. Het aantal verwijzingen steeg, meer zorgverleners kenden het begrip palliatieve zorg en de noodzaak van vroege inzet ervan en het landelijke orgaan Palliatieve zorg Nederland (PZNL) zet ons nog steeds in als voorbeeld om awareness te verbeteren in andere ziekenhuizen. De vervolgversie van de postercampagne laat het belang van palliatieve zorg zien in 9 verschillende medisch specialistische vakken. Met name artsen worden hierdoor bewust gemaakt dat palliatieve zorg niet alleen door een palliatief team wordt uitgevoerd, maar integraal onderdeel uit moet maken van ieders patiëntenzorg. Ook de snijdend specialist is hierin vertegenwoordigd; de (orthopedisch) chirurg draag in deze campagne de boodschap uit dat bij een heupfractuur níet opereren soms de beste keuze is voor kwaliteit van leven. Deze poster maakt de verbinding met ons ZonMw-project over het SPING blok als palliatieve pijnbehandeling bij niet-operatief beleid bij een heupfractuur. Zo versterken wij de verschillende projecten vanuit dezelfde visie: palliatieve zorg als vanzelfsprekend onderdeel van de zorg, een visie die het bestuur van Amphia van harte ondersteunt. Begin 2026 komt onze vervolgcampagne om goede palliatieve zorg vanuit een andere invalshoek in de schijnwerpers te zetten. De inhoud daarvan houden we nog even geheim.