Schulden en armoede

In het regeerakkoord van 2018 werd ingezet op het versterken van armoedebestrijding en schuldhulpverlening. Gemeenten kregen hierbij een centrale rol. Ondanks economische groei bleef de schuldenproblematiek toenemen, wat vroeg om onderbouwde beleidskeuzes en effectieve interventies.

Het programma Schulden en armoede werd opgezet om deze beleidsvragen te ondersteunen met wetenschappelijk en praktijkgericht onderzoek.

Het programma stimuleerde onderzoek dat gemeenten hielp bij het beantwoorden van kennisvragen rond schulden en armoede. Hierbij werden nieuwe werkwijzen ontwikkeld die goed aansloten op de praktijk en de ondersteuning voor mensen met schulden verbeterden. Het programma leverde kennis op voor beleidsontwikkeling en uitvoering binnen de domeinen werk, inkomen, gezondheid en participatie.

Voor echte impact is samenwerking essentieel. Daarom werkten kennisinstellingen, gemeenten en maatschappelijke organisaties intensief samen. Ook experts uit de sociale en geesteswetenschappen en het gezondheidsonderzoek droegen bij aan nieuwe inzichten.

Samenwerking binnen de kennisketen
Voor echte impact is binnen het programma intensief samengewerkt met:

• kennisinstellingen;
• gemeenten;
• maatschappelijke organisaties;
• experts uit sociale, geestes- en gezondheidsonderzoeken.

Deze samenwerking zorgde voor onderzoeksresultaten die aansloten bij de dagelijkse beleids- en uitvoeringspraktijk van gemeenten.

1. Leven in armoede en sociale uitsluiting
Onderzocht is welke factoren bijdragen aan armoede en sociale uitsluiting en wat de gevolgen zijn van opgroeien in een financieel kwetsbare situatie. Ook is gekeken hoe gemeenten hun dienstverlening hier beter op kunnen afstemmen. 

Project Minder stress en armoede, meer ervaren gezondheid en participatie onderzocht:

• Ontstaan en voortbestaan van armoede en sociale uitsluiting.
• Impact op gezondheid, participatie en kansen.
• Hoe ondersteuning beter aansluit bij de leefwereld van inwoners.

2. Verborgen armoede bij diverse groepen
Binnen dit thema ging het om het signaleren en bereiken van mensen die in armoede leefden maar niet direct zichtbaar waren, zoals werkende armen. Onderzoekers ontwikkelden nieuwe interventies voor gemeenten en maatschappelijke organisaties.

Project Vindplaatsen verborgen armen; naar effectievere wegen om huishoudens met een laag inkomen te ondersteunen leverde inzichten over:

• Vindplaatsen van verborgen armoede.
• Signalering buiten het klassieke schuldhulpverleningskader.
• Samenwerking met maatschappelijke partners.

3. Evaluatie- en effectiviteitsonderzoek naar interventies
Er is onderzocht welke lokale interventies effectief zijn, vooral bij aanpakken die meerdere levensdomeinen raken, zoals werk, inkomen en gezondheid.

Project Eerder uit de schulden: wat werkt? keek naar:

• Effectieve manieren om schulden te voorkomen en verminderen.
• Combinatie van ondersteuning op meerdere levensdomeinen.
• Versnellen van uitstroom uit schulden.

Het programma werd uitgevoerd in samenwerking met NWO, als onderdeel van de Nationale Wetenschapsagenda (NWA). Deze stimuleerde interdisciplinair onderzoek in brede consortia rond urgente maatschappelijke vraagstukken. De subsidieoproep kwam tot stand in opdracht van het ministerie van Sociale Zaken en Werkgelegenheid (SZW).

Uit onderzoek blijkt welke interventies wél resultaat opleveren en welke minder effectief zijn. In drie projecten hebben consortia oplossingen ontwikkeld en getest om armoede terug te dringen en mensen met schulden beter te ondersteunen. De uitkomsten bieden gemeenten waardevolle handvatten voor zowel beleid als uitvoering. Denk aan bewezen werkwijzen zoals outreachend werken, het inzetten van ervaringsdeskundigen, de methodiek Krachtwerk en gratis boekhoudkundige ondersteuning voor zelfstandig ondernemers met een laag inkomen. Ontdek wat werkt – en wat niet – in de praktijk.