Gemeenten investeren in vroegtijdige schuldhulp. Werkt het?

Vroeg Eropaf start met meldingen van betalingsachterstanden van zorgverzekeraars, woningcorporaties en energieleveranciers. Het team neemt vervolgens actief contact op met inwoners. Volgens Madern is het bereik van Amsterdam hoger dan in veel andere gemeenten: ‘We wilden daarom graag weten wat hierin de werkzame elementen zijn.’

Vier bewezen werkzame elementen

1. Outreachend werken: inwoners proactief benaderen
2. Meerdere communicatiemiddelen: huisbezoek, telefoon, e-mail en WhatsApp
3. Heldere informatie: duidelijkheid over beschikbare hulp
4. Mensgericht contact: écht luisteren naar zorgen en vragen.

Hoe kan vroegsignalering nog beter?

‘Onze vervolgvraag was: hoe kan deze interventie nog beter? ‘Wat is de beste manier om contact te leggen en te houden met mensen met een betalingsachterstand?’, zegt Madern. Ze vertelt dat 3 aanvullende interventies zijn getest:

1. Een aangepaste brief
2. Een videoclip met uitleg door professionals
3. Een tweede versie van beide middelen, mét ervaringsdeskundige.

Het filmpje werd echter weinig bekeken door een onduidelijke QR-code. Daarom legden onderzoekers de materialen direct voor aan inwoners in buurtcentra. ‘Zij vonden vooral het filmpje met de ervaringsdeskundige geloofwaardig en motiverend’, aldus Madern.

Utrechtse aanpak voorkomt uitval in instroomfase

In Haarlem, Gouda en Deventer valt ongeveer 40% van de aanmelders uit voordat de schuldregeling start, vooral werkenden met lage schulden. In Utrecht is de uitval 34%, significant lager. Utrecht stuurde dossiers sneller door, ook als ze niet compleet waren, en nam later ontdekte schulden voor haar rekening. Het traject werd van 3 naar 2 jaar ingekort.

Succesfactoren Utrecht:

1. Toegankelijke, empathische hulpverleners
2. Behapbare administratieve belasting
   Madern: ‘Utrechtse ervaringsdeskundigen helpen inwoners met het verzamelen van documenten, zoals bankafschriften.’
3. Sneller doorzetten van dossiers naar schuldeisers
   Utrecht stuurde dossiers sneller door, ook als ze niet compleet waren, en nam later ontdekte schulden voor haar rekening. Het traject werd van 3 naar 2 jaar ingekort.
   De verwachting was dat kortere trajecten mogelijk tot snellere terugval zouden leiden. ‘Hiervoor is echter geen bewijs gevonden’, aldus Madern.

Effectieve doorverwijzing via huisartsen en rechtbank

Financiële stress beïnvloedt de gezondheid. 2 Arnhemse huisartsenpraktijken startten met een aanpak voor vroegsignalering van schulden, met e-learning, gesprekskaarten en voorbeeldzinnen voor gesprekken. In Amsterdam startte een pilot waarbij mensen met een zorgpremieschuld werden uitgenodigd voor een rolzitting met schuldhulpverleners en verzekeraars. Dit bleek effectief: inwoners hadden vaker een actieve betalingsregeling.

Belangrijke succesfactoren

• Directe afspraken met schuldhulpverlener
• Begrijpelijke taal in de uitnodiging
• Informele sfeer

Jongeren en schulden: ervaringen van jongeren

Gemeente Haarlem zet samen met jongerenwerk (jongerenstraathoekwerk) de aanpak NewFuture in voor jongeren tot 27 jaar met problematische schulden. NewFuture werkt in fasen. Na aanmelding brengt de trajectbegeleider samen met de jongere in kaart wat nodig is, zoals bijstand, huisvesting en schuldenoverzicht. Corinne Visser, programmamanager voor de aanpak van armoede en schulden bij de gemeente Haarlem: ‘Schulden oplossen heeft namelijk geen zin als je ook niet aan de situatie én het gedrag van jongeren werkt.’

Daarna neemt de gemeente budgetbeheer over en onderhandelt met schuldeisers. De jongere lost de afgekochte schuld binnen 18 maanden af. Jongeren gaven aan dat budgetbeheer en coaching stress verminderden en hen hielpen weer aan hun toekomst te werken. Het is belangrijk jongeren niet los te laten na aflossing. Visser: ‘Daarom hebben we het stappenplan van NewFuture aangescherpt. Zo bieden we jongeren, na het aflossen van de schulden, nog budgetcoaching aan.’

Overeenkomsten tussen 6 jongerenprojecten

Naast NewFuture zijn 5 andere interventies onderzocht: het lesprogramma Hoe word je rijk, het huisvestingsinitiatief Housing First, het Arnhemse buddynetwerk Opr€cht, het Utrechtse Financieel Spreekuur voor mbo-studenten en het Deventer-programma Team Financieel in Topvorm voor jongeren die 18 worden.

Uit het onderzoek naar de 6 interventies blijkt dat er, ondanks verschillen in opzet en aanpak, duidelijke overeenkomsten zijn. Madern: ‘Jongeren schamen zich vaak voor hun schulden. En ze zijn eigenlijk nooit spontaan op de hoogte van initiatieven voor schuldhulpverlening; ze moeten erop gewezen worden.’ Verder ervaren jongeren de ondersteuning als bureaucratisch en vinden dat het schuldhulptraject lang duurt. Ook merken ze dat begeleiders vaak afwezig zijn en regelmatig wisselen, terwijl jongeren juist regelmatig contact met een vaste persoon met wie ze een klik hebben als heel prettig ervaren. Daarnaast geven ze aan dat ze graag meer inspraak willen bij het traject.