Hoe bereiken gemeenten mensen die werken en leven in armoede?

‘We willen graag dat al onze inwoners in armoede gebruikmaken van de regelingen die er voor hen zijn. Maar we bereiken niet iedereen.’ Dat zegt Frieda Maring, beleidsadviseur Armoede en Schulden bij de gemeente Krimpenerwaard. Daarom nam Krimpenerwaard deel aan het project Vindplaatsen verborgen armen, dat zich richt op effectievere manieren om huishoudens met een laag inkomen te ondersteunen.

Dit onderzoeks- en ontwikkelproject naar verborgen armoede werd uitgevoerd door een consortium van kennis- en praktijkpartners (zie kader). 

Uit analyses van het CBS blijkt dat vooral werkenden met een laag inkomen buiten beeld blijven. ‘Daarom hebben we besloten het project toe te spitsen op deze groep’, vertelt Lisette Desain, projectleider namens de Hogeschool van Amsterdam (HvA). De focus lag op oudere zelfstandigen, eenpersoonshuishoudens en werkende jongvolwassenen.

Volgens onderzoek van het Nibud maakt slechts 5% van de werkenden die niet rond kunnen komen gebruik van gemeentelijke regelingen. De redenen zijn divers: soms bewust, zoals negatieve ervaringen of een regeling die niet past. Soms onbewust, zoals onbekendheid of de aanname dat regelingen alleen voor mensen met een bijstandsuitkering zijn.

Via werksessies brachten deelnemende gemeenten bestaande plekken en netwerken in kaart gebracht waar financieel kwetsbare inwoners in beeld kunnen komen, evenals mogelijke nieuwe ingangen om met hen in contact te treden.

Verschillende vindplaatsen zijn nader onderzocht en beschreven, waaronder het Zelfstandigenloket, waar ondernemers terechtkunnen voor financiële hulp en advies, en het project Als ik later groot ben in Almere. ‘Binnen dit project delen kinderen hun toekomstdromen’, zegt Desain. ‘Via de kinderen bereiken de projectcoördinatoren ook ouders. En als dan blijkt dat gezinnen in armoede leven, worden ze toegeleid naar passende regelingen en voorzieningen.’ Daarnaast bekeken de onderzoekers hoe deze vindplaatsen verder ontwikkeld kunnen worden om werkenden met een laag inkomen nog effectiever te ondersteunen.

In de deelnemende gemeenten zijn concrete stappen gezet om verborgen armoede beter te herkennen en aan te pakken. De geïnterviewden delen hun ervaringen en blikken vooruit op het vervolg.
Maring: ‘We weten in Krimpenerwaard nu beter wie de mensen in verborgen armoede zijn, welke lokale netwerken we kunnen inzetten om hen te bereiken en hoe zij aangesproken willen worden.’
De gemeente heeft haar communicatie over minimaregelingen aangepast en richt zich nu expliciet op doelgroepen zoals werknemers en zzp’ers met financiële zorgen. Ook worden grote werkgevers actief benaderd met informatiemateriaal. Maring: ‘Voorheen richtten we de communicatie over minimaregelingen niet op specifieke doelgroepen, zoals werknemers en zzp’ers met financiële zorgen. Nu doen we dat wel. Daarnaast zoeken we nu ook contact met grote werkgevers in de gemeente en vragen we hun aandacht te hebben voor verborgen armoede. We sturen deze grote werkgevers een pakket “minima-folders” toe.’

De door sociaaldesignbureau Ink ontwikkelde persona’s – fictieve ijkfiguren die verschillende leefwerelden representeren – helpen beleidsadviseurs om communicatie en regelingen beter af te stemmen op de doelgroep.

De samenwerking binnen het consortium verliep goed. 
‘De agenda was duidelijk, keuzes maakten we steeds samen. Verder was het inspirerend om samen te werken met Ink, dat meedacht over beeld en tekst. Ook was het leerzaam dat we binnen dit project kennis en ervaringen deelden met andere gemeenten,’ zegt Maring.

Ook projectleiders Desain en Custers zouden graag een vervolg geven aan het project. Zij zien aanknopingspunten voor verder onderzoek.
'We hadden geen actief werkpakket voor het implementeren van good practices. Maar we zijn wél benieuwd hoe gemeenten de geleerde lessen vertalen in concrete interventies en van elkaar leren. Hoe maken zij hun dienstverlening aan werkenden in verborgen armoede passender? Dat zouden we graag onderzoeken. Overal in Europa kampen gemeenten met verborgen armoede. Het zou interessant zijn om ook internationaal van elkaar te leren,' aldus Custers.

Het project heeft inmiddels een vervolg gekregen. In 2025 lanceerde het College van Krimpenerwaard een Plan van Aanpak met 4 concrete maatregelen: het inzetten van lokale netwerken om verborgen armoede onder werknemers en zzp’ers te signaleren, herintroductie van de Meedoenregeling gericht op ondernemers en laagbetaalde werknemers, een pilot met boekhoudvouchers voor (ex-)ondernemers, en promotie van het digitale platform Dat geldt voor mij, dat via een eenvoudige online check inzicht geeft in gemeentelijke ondersteuning.

'Dat er op een minder stereotiepe manier wordt gedacht over mensen in armoede’, zegt Desain. ‘Die zitten niet altijd in de Bijstand. Het is belangrijk dat gemeenten goed in kaart brengen wie tot hun doelgroepen behoren en waar die mee geholpen zijn,’ zegt Desain.

‘Ik hoop dat datakoppeling meer gemeengoed wordt, zodat gemeenten inwoners die recht hebben op regelingen proactief kunnen benaderen. Waardoor hopelijk meer mensen gebruikmaken van deze regelingen,’ voegt Custers toe.

‘Er zijn grote verschillen tussen diverse gemeenten als het gaat om de inhoud van minimaregelingen. Meer uniformiteit zou fijn zijn. Maar het allermooiste zou het zijn als minimabeleid ooit niet meer nodig is, omdat alle inwoners voldoende inkomsten hebben,’ besluit Maring.