Samen zorgen voor een sociale transformatie in de zorg

Mensen met een ziekte of aandoening hebben net als iedereen behoefte aan betekenisvolle relaties en een invulling van hun leven die aansluit bij hun persoonlijke interesses, verlangens en talenten. De sociale benadering sluit hierop aan, door de mens en de sociale omgeving centraal te stellen. Zo kunnen we mensen met een kwetsbaarheid beter ondersteunen, wat mogelijk zal leiden tot een betere kwaliteit van leven.

Bewijs voor werking van sociale initiatieven ontbreekt

Binnen het programma Social trials worden de eerste stappen gezet om een transformatie in de zorg te bewerkstelligen van een medisch naar een sociaal perspectief. In veel zorgsectoren wordt al gewerkt met de sociale benadering, er zijn namelijk prachtige initiatieven die lokaal opgezet zijn. Maar ondanks het enthousiasme waarmee steeds meer sociale initiatieven starten, hebben we nog geen overkoepelend beeld of de sociale benadering ook echt werkt voor de mensen met kwetsbaarheden.

3 nieuwe projecten bundelen hun krachten

Een nieuw impuls vanuit ZonMw maakt de effecten en kosten van lopende sociale initiatieven inzichtelijk. In 2024 zijn 3 projecten gestart binnen de sectoren palliatieve zorg, eerstelijnszorg en geestelijke gezondheidszorg (ggz). Cule Cucic, clusterhoofd bij ZonMw en verantwoordelijke voor het programma Trials licht toe: ‘Ik vind het heel mooi om te zien dat de krachten nu worden gebundeld. De projecten kunnen de sociale benadering breed gaan onderzoeken en ik ben er trots op dat we hen daarbij kunnen ondersteunen. De onderzoeken kunnen echt een bijdrage gaan leveren om de zorg op een socialere, menselijkere manier te organiseren.’

1. Samenwerking tussen huisartsen en welzijnscoaches

   Projectleider: Jeroen van Wijngaarden, Erasmus School of Health Policy and Management, Erasmus Universiteit Rotterdam

   In het project Welzijn op Recept (WOR) doen ze onderzoek naar de effectiviteit van WOR. Zo willen ze ontdekken of de samenwerking tussen huisartsen en het sociale domein psychosociale klachten van mensen vermindert. Van Wijngaarden: ‘het gaat om mensen met lichte psychische klachten, die nu door de huisarts worden opgevangen. Onze visie is dat deze mensen beter thuishoren bij welzijnscoaches.’

2. Het Ecosysteem Mentale Gezondheid

   Projectleider: Isabelle Fabbricotti, Erasmus School of Health Policy and Management, Erasmus Universiteit Rotterdam

   Het Ecosysteem Mentale Gezondheid (GEM) is een benadering die kijkt naar de leefwereld van de persoon met psychische klachten, in plaats van enkel de focus te leggen op de symptomen van psychisch lijden. Het is een paradigma shift waarbij de persoon zelf bepaalt van welke hulpbronnen deze persoon gebruik maakt. In het project wordt onderzocht op welke wijze en in welke context GEM tot betere zorg en ondersteuning kan leiden, en hoe GEM op te schalen is.

3. Sociale initiatieven voor mensen met een levensbedreigende ziekte

   Projectleider: Mariska Oosterveld, Nivel

   Dit project brengt de impact van interventies in de palliatieve zorg in kaart, die gericht zijn op samenwerking rondom de persoon met een levensbedreigende ziekte. ‘Specifiek gaat het om samenwerking tussen het zorg- en het welzijnsdomein, die vaak nog twee verschillende werelden zijn,’ aldus Oosterveld. Het uiteindelijke doel is daarom dat deze zorg- en welzijnsprofessionals elkaar beter weten te vinden om van elkaar te kunnen leren.

Samen vormen de nieuwe projecten een lerend netwerk, om informatie uit te wisselen over de methodiek, financieringsstromen en opschaling. De sociale benadering dementie dient hierbij als een goed voorbeeld. Als voorloper kunnen ze de experts op dementie hun geleerde lessen aan de andere zorgsectoren meegeven. De betrokkenen komen halfjaarlijks bij elkaar om samen te leren over onderzoek naar de sociale benadering. De uiteindelijke visie is namelijk om de zorg op een andere manier te organiseren, wat ook impact heeft op onze manier van onderzoek doen. Ook kunnen de partijen een gezamenlijke boodschap uitdragen richting een bredere sociale transformatie binnen de zorg.

Financieringsstromen bij de sociale benadering

Daarnaast zullen de projecten krachten bundelen om de relatie tussen kosten en effecten van de sociale benadering te onderzoeken. Deze informatie kan vervolgens gebruikt worden om de financieringsstromen goed te organiseren. Anne-Mei The, grondlegger van de sociale benadering dementie, legt namelijk in een eerder interview uit dat de financiering soms best lastig is. ‘De kosten worden gemaakt in de thuissituatie. Ze vallen onder de Wet maatschappelijke ondersteuning (Wmo). Maar de baten vallen in de Wet langdurige zorg (Wlz). Dat komt, doordat mensen dankzij deze aanpak bijna een jaar langer thuis wonen. Dus je bespaart op verpleeghuiszorg. De uitdaging is om de sociale benadering in de systeemwereld een plek te geven, zodat deze betaald wordt.’

Wat valt onder de ‘sociale benadering’?

De projecten benaderen de sociale benadering elk vanuit hun eigen perspectief. Er zal dan ook uitgewisseld worden wanneer lokale initiatieven voldoen aan ‘de sociale benadering’. ‘Het belangrijkste van de sociale benadering is om iemand vanuit zijn of haar hele identiteit te benaderen,’ benadrukt projectleider Mariska Oosterveld. Daarom ligt de focus op passende ondersteuning die aansluit bij de leefwereld en werkelijke behoeften van mensen. Dit wordt in de praktijk gebracht door een integrale aanpak van de vraagstukken die spelen bij mensen zoals werk en de gezinsomgeving, vanuit het medisch domein, het sociaal domein en de persoonlijke leefomgeving.