Doel Open Access (of zie: Wat is Open Access?)

Open Access heeft als doel om publiek gefinancierd onderzoek voor iedereen online toegankelijk te maken. Open Access publicaties zijn beter vindbaar, worden vaker geciteerd en hebben een groter bereik. Dit geldt voor zowel inzage als hergebruik, zonder verdere financiële en/of juridische drempels. Ook moet deze publicatie via een algemeen toegankelijk medium (het internet) vindbaar zijn. Tijdschriften die volgens Open Access-standaarden publiceren hebben geen abonnements- of aanschafkosten. Hiermee zijn de resultaten uit met publiek geld gefinancierd onderzoek voor een breder publiek toegankelijk. Zo wil ZonMw dat publicaties niet alleen direct toegankelijk zijn voor wetenschappers, maar ook voor clinici en patiënten. Verder is het van belang dat publicaties door professionals uit het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties snel worden gelezen en gedeeld. Open Access helpt daarmee de wetenschap vooruit en stimuleert de kennisuitwisseling tussen disciplines en tussen wetenschap en maatschappij.

Openaccess.nl

Voor meer informatie over Open Access publiceren kunt u de website openaccess.nl raadplegen. Hier vindt u onder andere informatie en antwoord op vragen over: Wat wil de regering? Wat wil de wetenschap? Wat zijn de stand van zaken? Wat is mijn rol? Welke afspraken zijn er met uitgevers? Welk uitgevers publiceren alles in OA? Kun je ook publiceren in de eigen universitaire repository? NB: Voor hulp en informatie heeft elke universiteit een contactpunt.

ZonMw beleid Open Access

ZonMw verplicht onderzoekers om alle publicaties die voortkomen uit wetenschappelijk onderzoek dat geheel of gedeeltelijk door ZonMw gesubsidieerd is Open Access beschikbaar te stellen. Er zijn nationaal en internationaal veel ontwikkelingen geweest op het gebied van Open Access. Medio 2019 heeft ZonMw zich achter Plan S geschaard, met als streven dat het Open Access beleid volgens de principes van Plan S zal gelden voor alle subsidieoproepen die worden opengesteld worden vanaf 1 januari 2021. Plan is opgesteld door cOAlition S, een samenwerkingsverband van internationale subsidieverstrekkers, met als doel om 100% Open Access te bereiken.

Voor meer informatie over het ZonMw Open Access beleid en de huidige mogelijkheden kunt u contact opnemen met het Open Access team via openscience@zonmw.nl.

Lees hier de belangrijkste vereisten van Plan S
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt
  • Gratis toegang tot de publicatie
  • Geen embargotermijn tussen datum van publicatie in een tijdschrift en vrije toegankelijkheid online
  • Publiceren onder een open licentie (bij voorkeur onbeperkt gebruik en hergebruik)
  • Behoud van auteursrechten
Lees hier op welke manieren Open Access kan worden bereikt onder Plan S
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt
  • Het publiceren van het artikel in een Open Access tijdschrift of platform dat is geregistreerd in de Directory of Open Access Journals. (volledig gouden route)
  • Het direct en zonder embargo deponeren van een kopie van de Version of Record of het Author Accepted Manuscript in een Open Access repository die is geregistreerd in de Directory of Open Access Repositories. (groene route)
  • Het publiceren in een hybride tijdschrift dat onderdeel is van een transformatieve overeenkomst (‘transformative agreement’) gesloten tussen de VSNU en/of de UKB en een uitgever. Een reeks van dergelijke overeenkomsten zijn gesloten met grote uitgevers waarmee Nederlandse onderzoekers gratis of tegen gereduceerd tarief Open Access kunnen publiceren. De contracten van deze overeenkomsten dienen openbaar te zijn en geregistreerd te zijn in het register van het ESAC-initiatief. (hybride route met 'transformative agreement')

Open Access routes: Open Access publiceren kan op verschillende manieren.

De volledig gouden route
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

Hieronder verstaan we het Open Access publiceren in volledig Open Access tijdschriften en platforms. De onderzoeksresultaten zijn direct (geen embargotermijn tussen datum van publicatie in een tijdschrift en vrije toegankelijkheid online) gratis en voor iedereen toegankelijk op het platform van de uitgever. Soms brengen uitgevers daarvoor kosten in rekening: Article Processing Charges (APC’s). Er worden bij deze tijdschriften of platforms géén abonnementskosten gerekend. Het peer-review proces wordt op de standaard manier uitgevoerd.

De groene route
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

De groene route houdt in dat een auteur, naast publicatie in een traditioneel abonnee of Open Access tijdschrift, tegelijkertijd een versie van dit artikel vrij toegankelijk beschikbaar stelt in een publiek toegankelijke database (Open Access repository). Dit wordt ook wel 'zelf-archivering' genoemd. De Nederlandse repositories zijn via NARCIS te vinden, de Nederlandse portal voor wetenschappelijke informatie. Voor een volledig overzicht van Open Access repositories, kunt u de website van Directory of Open Access Repositories bezoeken. Zie voor de groene route ook Amendement Taverne en het initiatief 'You share, we take care'.

De hybride route
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt

In hybride tijdschriften worden na betaling van APC’s, artikelen als Open Access gepresenteerd binnen het bestaande abonnementenmodel. Voor sommige hybride tijdschrijften zijn zogenaamde 'transformative agreements' gesloten tussen Nederlandse universiteiten en uitgevers. Door deze afspraken kunnen auteurs gratis of met korting Open Access publiceren. Wilt u weten of u via 'transformative agreements' Open Access bij een bepaald tijdschrift kan publiceren kijk dan op de website van Library.

 

Open Access en Gezondheidszorgonderzoek

Het is de ambitie van de Nederlandse regering dat al het publiek gefinancierd onderzoek Open Access beschikbaar is. Om dit te bereiken, ondertekenden 10 partijen, waaronder NWO en ZonMw, in 2017 het Nationaal Plan Open Science.  De stand van zaken op het gebied van Open Access bij gezondheidsonderzoek is in 2017 geïnventariseerd in opdracht van VWS.

Hierin is de aanbeveling dat met de basis van het Nationaal Plan Open Science, er voor gezondheidszorgonderzoek aanscherpingen noodzakelijk zijn vanwege contextspecifieke elementen:
Dit item is dichtgeklapt
Dit item is opengeklapt
  • Open Access publiceren in health journals is gemiddeld genomen duurder dan in tijdschriften vallende onder de meeste andere disciplines en is dus moeilijker te realiseren.
  • De ervaren urgentie van toegankelijkheid en begrijpelijkheid is hoger bij patiënten en zorgprofessionals dan bij de gemiddelde burger en professional in andere sectoren.
  • De prestatieprikkel rondom publiceren in tijdschriften met een hoge impactfactor is (nog) nadrukkelijker aanwezig in gezondheidsonderzoek dan in andere disciplines.

Bovengenoemde factoren en met name het belang van patiënten en zorgprofessionals om vrije toegang te hebben tot alle beschikbare kennis voortkomend uit het onderzoek, maakt dat juist binnen gezondheidsonderzoek Open Access publiceren van groot belang is. Het Europese plan om de overgang naar het publiceren in Open Access tijdschriften en Open Access platformen te versnellen, sluit hierop aan.

Wat heeft u als onderzoeker aan Open Access?

Uw publicatie over uw onderzoeksresultaten draagt positief bij kennisaccumulatie en de verspreiding van deze resultaten. Daarmee vergroot de kans dat uw artikel gevonden en gelezen wordt en dat levert zelfs een mogelijk citatievoordeel op. Daarnaast is het bereik (lezerspubliek) groter, zowel bij wetenschappelijke als maatschappelijke stakeholders. Denk daarbij aan samenwerkingspartners in de wetenschap (Team Science) en maatschappij (bijvoorbeeld patiëntvereniging) die kunnen meehelpen impact van het onderzoek te realiseren.

Uitgelicht

Open Access deal met Elsevier

De Vereniging van Universiteiten (VSNU), de Nederlandse Federatie van Universitair Medische Centra (NFU), de Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO) en de wetenschappelijke uitgever Elsevier hebben een raamovereenkomst afgesloten.

Lees hier meer

Rapid data sharing in strijd tegen het coronavirus

NWO en ZonMw steunen de oproep van een aantal internationale onderzoeksfinanciers en wetenschappelijke uitgevers om onderzoek op het gebied van het coronavirus zo snel mogelijk openbaar beschikbaar te maken.

Lees hier meer

Groen licht voor vervolg VSNU pilot ‘You Share, We Take Care’

De Nederlandse universiteiten gaan hun 100% open access doel een extra impuls geven met brede implementatie van artikel 25fa van de auteurswet (amendement Taverne).

Naar artikel

Nederlandse rectoren maken eigen publicaties openbaar beschikbaar

In een poging het goede voorbeeld te geven maken de rectoren van vijf Nederlandse universiteiten hun recente artikelen open access beschikbaar.

Bron: ScienceGuide, door Sicco de Knecht

Lees het artikel in Science Guide

Animatie Open Access

Dit Youtube filmpje legt op een eenvoudige manier uit wat Open Acces inhoudt (Engelstalig)

Bekijk het filmpje hier

Contact

Lisa Scheefhals

Lisa Scheefhals
ZonMw Open Science team - Open Access

Naar boven
Direct naar: InhoudDirect naar: NavigatieDirect naar: Onderkant website