‘Laat de mensen uit het Caribisch gebied het zelf doen’

Op de Caribische eilanden is veel bereidheid om de gezondheidszorg te verbeteren, signaleert Kock. Maar het ontbreekt vaak aan voldoende lokale kennis en ondersteuning om veranderingen duurzaam door te voeren. Expertise werd in het verleden regelmatig uit Nederland gehaald, maar verdween weer zodra die mensen vertrokken. Lokale professionals begrijpen de cultuur en gevoeligheden veel beter; daardoor ontstaat sneller vertrouwen en durven mensen eerder vragen te stellen.

Gezondheidszorg op de eilanden draait niet alleen om medische kennis, maar ook om culturele finesse. Spiritualiteit en religie spelen een grote rol in hoe mensen ziekte beleven. Een voorbeeld is dementie, dat soms wordt gezien als ‘Gods wil’, een straf of een vloek. Daar moet zorgvuldig en respectvol mee worden omgegaan. Daarnaast wijst Kock op de grote verschillen tussen arm en rijk, de kloof tussen jong en oud, en zelfs de onderlinge verschillen tussen de eilanden in taal en cultuur.

Te weinig samenwerking, te veel losse initiatieven

Een belangrijk knelpunt is dat er nog te weinig gebiedsbreed wordt samengewerkt. Veel initiatieven richten zich op één eiland, terwijl veel gezondheidsvraagstukken in de hele regio spelen. Ook lopen lokale partijen tegen praktische barrières aan: subsidieaanvragen zijn vaak sterk ingericht op een Nederlandse manier van werken, wat het voor Caribische organisaties moeilijker maakt om financiering te krijgen.

Oplossingen moeten volgens Kock veel meer vanuit de regio zelf komen, en breder dan alleen de bekende eilanden binnen het Koninkrijk. Een groot probleem is het gebrek aan continuïteit: op de eilanden wisselen ministers en beleidsprioriteiten snel, waardoor plannen vaak na een paar jaar weer verdwijnen. De mensen in het werkveld blijven, maar krijgen onvoldoende structurele steun. Hij pleit voor regionale samenwerking waarin data van de verschillende eilanden wordt verzameld en toegankelijk gemaakt. Pas wanneer Caribische cijfers naast Nederlandse worden gelegd, worden de verschillen écht zichtbaar.

De kloof tussen beleid en praktijk

Die kloof wordt volgens Kock pijnlijk zichtbaar in de ouderenzorg. Beleid schrijft voor dat ouderen zo lang mogelijk thuis moeten blijven wonen, maar veel families hebben simpelweg niet de middelen om dat mogelijk te maken. Mensen vereenzamen of raken verwaarloosd. Hij pleit voor meer onderzoek naar wat mensen daadwerkelijk nodig hebben, bijvoorbeeld via sociale kaarten die laten zien welke voorzieningen er zijn en waar de grootste gaten zitten. Een verschil met Nederland weegt daarbij zwaar: voorzieningen die daar via verzekeringen geregeld zijn, zoals thuiszorg, hulpmiddelen en aangepast vervoer, moeten op Aruba grotendeels zelf betaald worden.

ZonMw kan volgens Kock een belangrijke rol spelen door financiering mogelijk te maken voor breed, interdisciplinair onderzoek, dus niet alleen medisch, maar ook vanuit sociologie en antropologie. Daarnaast ziet hij veel waarde in implementatie en voorlichting: veel mensen weten bijvoorbeeld onvoldoende wat dementie inhoudt, wat leidt tot angst, schaamte en zelfs financieel misbruik. Laagdrempelige initiatieven zoals workshops, bewustwordingscampagnes en bijeenkomsten in de wijk zouden meer ondersteund mogen worden. Belangrijk daarbij: houd de aanpak praktisch en visueel, in plaats van abstracte beleidsdoelen. Als voorbeeld noemt hij een project waarbij bussen mensen uit de wijk ophalen om zorg toegankelijker te maken.

De meerwaarde van een lokaal ingericht programma

De kracht van een lokaal ingericht programma zit volgens Kock in begrip en herkenning. Mensen van buitenaf hebben vaak geen band met de lokale bevolking en begrijpen niet altijd waar frustraties of gevoeligheden vandaan komen. ‘Je moet hier geleefd hebben om echt te begrijpen wat mensen bezighoudt.’ Dat geldt niet alleen tussen Nederland en de Cariben, maar zelfs tussen de eilanden onderling. Juist die culturele en sociale finesse bepaalt hoe goed zorgprojecten worden ontvangen en uitgevoerd, en het is precies die lokale inbreng die ZonMw met het programma Caribbean Health Research centraal stelt.

Verbinding als motor voor continuïteit

Voor continuïteit is financiering nodig, maar verbinding minstens zo belangrijk, benadrukt Kock. Hij zou graag zien dat mensen van ZonMw vaker naar de eilanden komen, of dat mensen van de eilanden elkaar fysiek kunnen ontmoeten. Hij pleit expliciet voor rondetafelgesprekken waarin commissieleden, onderzoekers en organisaties samenkomen. Want de beste inzichten ontstaan wanneer mensen uit de praktijk direct met elkaar in gesprek gaan. Ook ziet hij meer in actieve schrijfondersteuning bij subsidieaanvragen dan in losse workshops: dat verhoogt de kwaliteit van aanvragen én geeft kleinere organisaties een eerlijkere kans op financiering. Dat alles onderstreept waarom het volgens hem niet bij deze pilot mag blijven: om lokale kennis en samenwerking echt te laten groeien, is een structureel vervolg van het programma Caribbean Health Research nodig.