De rol van het sociaal domein en zorgdomein bij stoppen met roken

Waar ging het project over? 

Het project dat wij hebben gedaan heet 'Versterken van de samenwerking tussen professionals in het sociaal domein en het zorgdomein rondom stoppen met roken bij mensen met een lagere sociaaleconomische positie'. De focus lag op mensen met een lagere sociaaleconomische positie. Zij hebben vaak meer moeite om van roken af te komen en vinden minder goed hun weg naar stoppen-met-rokenhulp. Deze hulp zou beter toegankelijk moeten zijn, beter moeten aansluiten op het dagelijkse leven van deze groep mensen en dichterbij moeten worden aangeboden. In dit project onderzochten we samen met professionals in het sociaal domein welke rol zij kunnen spelen bij stoppen met roken en hoe de samenwerking tussen professionals uit het sociaal domein en het zorgdomein het beste kan worden gerealiseerd en geborgd.

Het Preventieakkoord heeft als doel: nog maar 5% rokers in 2040. Om dat te behalen, moeten we mensen met een lagere sociaaleconomische positie bereiken. Deze groep rookt relatief veel en kan moeilijker hulp vinden bij het stoppen met roken. Doordat roken zo verslavend is, vallen veel mensen na een stoppoging weer terug. Het blijvend stoppen met roken blijkt voor mensen met een lage sociaaleconomische positie nog minder vaak te lukken. En dat willen we veranderen.

Professionals in het sociaal domein hebben vaak langere tijd contact met cliënten en bouwen een band van vertrouwen op. Hierdoor voelen cliënten zich vaak bij hen op hun gemak. Stoppen met roken is bovendien een heel belangrijk onderwerp voor sociaal werkers om aandacht aan te besteden. Omdat het cliënten meer financiële ruimte geeft, stress verlagend werkt, en hen helpt om lekkerder in hun vel te zitten. Omdat sociaal werkers ondersteuning bieden op deze leefdomeinen is het voor deze professionals makkelijker om het gesprek over (stoppen met) roken aan te gaan. Doordat deze professionals nu handvatten hebben om te praten over roken en beter samenwerken met het zorgdomein en lokale stopondersteuning, kunnen ze mensen ook beter begeleiden naar goede hulp. 

We wisten nog heel weinig over de rol die professionals in het sociaal domein kunnen spelen bij stoppen met roken, dus daar hebben we ons in dit onderzoek op gericht. Met de resultaten van dit onderzoek hoopten we een goede inschatting te kunnen maken van hoe we deze professionals kunnen betrekken. We begonnen met het inzoomen op de werkzaamheden van sociaal werkers. In 2 wijken hebben we een werkgroep met professionals uit het sociaal domein en zorgdomein opgezet en hebben we met actieonderzoek een aanpak op maat ontwikkeld om roken meer bespreekbaar te maken. We hebben hiervoor veel verschillende materialen ontwikkeld die breed kunnen worden ingezet. Daarnaast is er een landelijke vragenlijst uitgezet onder professionals in het sociaal domein en hebben we focusgroepen georganiseerd. Zo konden we een breed beeld krijgen van in hoeverre professionals zich al bezighouden met stoppen met roken en welke belemmerende en bevorderende factoren belangrijk zijn.

Uit de vragenlijst blijkt dat een ruime meerderheid van de professionals in het sociaal domein weleens met een cliënt praat over roken. En dat ongeveer de helft ook wel eens doorverwijst naar hulp bij stoppen met roken. Ondanks dat er professionals zijn die roken al bespreken, vindt lang niet iedere professional het makkelijk om dit te doen. Deze professionals komen vaak mensen tegen die al veel zorgen aan hun hoofd hebben, waardoor roken hun enige troost lijkt.  We hebben de resultaten van deze landelijke vragenlijst gebundeld in een verkenning. 

Ook hebben we samen met professionals uit het sociaal domein een handreiking ontwikkeld waarin we praktische tips geven. Het is bijvoorbeeld belangrijk om toestemming te vragen om het over roken te hebben. En daarna oordeelvrije vragen te stellen als ‘Wat betekent roken voor jou?’. Ook hebben we verschillende gesprekstools ontwikkeld en getest. 

In de wijken waarin we actieonderzoek hebben gedaan hebben we een minidocumentaire opgenomen. Deze filmpjes laten zien hoe je het gesprek over roken in de praktijk kan voeren als sociaal domein professional en werken hopelijk inspirerend voor anderen.

We zijn het meest trots op de samenwerking met de professionals in het sociaal domein. Zij hebben zich enorm ingezet om collega’s te enthousiasmeren, gesprekstools te testen en ons als onderzoekers meer te leren over het sociaal domein.

Dit project is in een samenwerkingsverband uitgevoerd onder leiding van het Trimbos-instituut en Pharos. Daarnaast zijn GGD GHOR Nederland, zorgverzekeraar Menzis, de Vereniging voor Nederlandse Gemeenten, Movisie, Sociaal Werk Nederland en de Beroepsvereniging voor professionals in sociaal werk betrokken geweest. We hebben ook nauw samengewerkt met GGD Hart voor Brabant en GGD Utrecht en de welzijnsorganisaties in deze regio’s.