Boekje praktische tools is grote inspiratiebron voor opleiding palliatieve zorg
Het boekje Praktische tools voor hulp bij goede palliatieve zorg van ZonMw inspireert studenten van de verpleegkundige vervolgopleiding Palliatieve Zorg van het Erasmus MC Academie bij het maken van een praktijkopdracht. ‘Het boekje vormt de rode draad van waar zij dagelijks mee bezig zijn’, aldus opleider Astrid van Meijeren.
Onderwijs en palliatieve zorg
De Erasmus MC Academie, onderdeel van het Erasmus MC, leidt jaarlijks zo’n 50 tot 70 mbo- en hbo-verpleegkundigen uit allerlei verschillende zorgsettingen op in de palliatieve zorg. De verpleegkundige vervolgopleiding Palliatieve Zorg richt zich op het methodisch en interprofessioneel zorg verlenen aan patiënten in de palliatieve en stervensfase, met aandacht voor de fysieke, psychische, sociale en spirituele dimensies van zorg. Het boekje Praktische tools voor hulp bij goede palliatieve zorg van ZonMw is 1 van de materialen die Astrid van Meijeren, opleider en adviseur verpleegkundig vervolgonderwijs bij de Erasmus MC Academie, inzet in het onderwijs.
Korte en krachtige beschrijving van praktische tools
1 van de toets-elementen binnen de opleiding is het ontwikkelen van een praktisch hulpmiddel om de kwaliteit van palliatieve zorg in de eigen werkomgeving te verbeteren. Maar wat wordt er precies verstaan onder een hulpmiddel? In haar zoektocht naar materialen om haar studenten te inspireren, stuitte Astrid op het boekje Praktische tools voor hulp bij goede palliatieve zorg van ZonMw. ‘Voor de studenten is het erg waardevol dat in dit boekje heel kort en krachtig beschreven staat welke praktische tools er al zijn op het gebied van palliatieve zorg. Deels zullen die herkenbaar zijn voor de studenten, omdat ze allemaal werken als verpleegkundigen in ziekenhuizen, hospices, thuiszorg, verpleeghuizen, huisartsenpraktijken en alles daar tussenin. Toch denk ik dat ze zich tijdens het lezen van het boekje ook zullen realiseren dat veel van deze tools nog niet worden gebruikt in de dagelijkse praktijk, terwijl ze wél erg waardevol kunnen zijn voor betere en meer passende palliatieve zorg’, vertelt Astrid.
Boekje als vertrekpunt voor praktijkopdracht
Astrid deelt het boekje bij de start van de leereenheid uit aan haar studenten, die daar erg enthousiast op reageren. ‘We leven in een wereld waarin het onderwijs snel digitaliseert, dus ze vinden het in eerste instantie gewoon leuk om een fysiek boekje in hun handen te hebben. Ook de praktische insteek van het boekje werkt: als ze er doorheen gaan bladeren, merk je direct dat hun eigen ideeën naar boven komen borrelen.’ Wat Astrid haar studenten vooral wil meegeven: denk niet te moeilijk. ‘Ik wil dat ze denken: oh, dus zo simpel kan een praktisch hulpmiddel zijn. Of: dit wiel is al uitgevonden, dus ik hoef deze tool alleen nog maar door te vertalen naar mijn eigen werkomgeving. Bijvoorbeeld door een training of e-learning te ontwikkelen, een handig zakkaartje in eigen huisstijl te ontwerpen, of er een infographic over te maken. Ik wil de studenten meegeven dat alles kan. Dit boekje biedt daarvoor een mooi vertrekpunt.’
Ziektebeeld-specifieke e-learnings en handleidingen zijn waardevol
Femke Wierks werkt als geriatrieverpleegkundige in het Albert Schweitzer Ziekenhuis en begon in maart 2025 met de opleiding tot palliatieve zorgverpleegkundige. ‘Ik werd direct enthousiast van het boekje, omdat er veel onderwerpen in staan die mij aanspreken. Denk aan proactieve zorgplanning en de e-learning Goed Begrepen over begrijpelijke communicatie met patiënten met beperkte gezondheidsvaardigheden. Ook de ziektebeeld-specifieke e-learnings en handleidingen zijn erg waardevol. Zeker op de afdeling geriatrie, waar ziektes als Parkinson, hartfalen en dementie, of een combinatie daarvan, vaak voorkomen. Met onderwerpen als rouw op de IC, zorg voor dak- en thuislozen en zingeving thuis heb ik binnen mijn dagelijkse werk niet altijd te maken, maar mijn patiënten – bijvoorbeeld post-IC-patiënten of mensen in de palliatieve fase die naar huis gaan – wel. Het is fijn hier even bewust bij stil te staan en over te leren, zodat ook hierin voorlichting en zorg voor de palliatieve patiënt verbetert.’
Overzichtelijk boekje dat veel online zoekwerk scheelt
Minou Sommeling, regieverpleegkundige in de Erasmus MC en in opleiding tot palliatieve zorgverpleegkundige, vindt vooral de brede insteek en het compacte formaat van het boekje erg fijn. ‘Je pakt het boekje er gemakkelijk even bij en het leidt je zo naar de juiste sites en scorelijsten. Dat scheelt veel online zoekwerk’, zegt ze. Een tool uit het boekje die ze al in haar werk gebruikt, is casuïstiekbespreking. ‘We doen dit wanneer we als team tegen een ethisch dilemma aan lopen. Het komt weleens voor dat wij als verpleegkundigen andere ideeën hebben dan de artsen. Dan is het fijn om in een casuïstiekbespreking samen nog eens door te nemen waar je tegenaan liep en waarom, en waarom er besloten is op een bepaalde manier te handelen. Door het hier samen over te hebben snap je elkaars beweegredenen beter’, aldus Minou.
Ook Femke gebruikt enkele tools uit het boekje in haar werk op de afdeling geriatrie. ‘Sinds ik dit boekje heb, zet ik de I-HARP voor COPD en hartfalen soms in bij patiënten. Het zijn uitgebreide hulpmiddelen met aandacht voor de holistische benadering van de patiënt, iets wat mijns inziens goed past binnen zowel de palliatieve als de geriatrische zorg. Het opent het gesprek en schijnt ook licht op de problemen waar je als verpleegkundige niet altijd direct aan denkt, zoals eigen onzekerheden of specifieke mantelzorgproblematiek. Door dit hulpmiddel te gebruiken, lukt het me beter volledige zorg te leveren die aangepast is op de situatie van de patiënt en hierin ook passend advies te geven.’
Aanrader voor studenten en zorgverleners
Zowel Minou als Femke vinden het boekje een aanrader voor andere studenten en zorgverleners. Minou: ‘Het kan van pas komen bij het maken van opdrachten voor je opleiding en op de werkvloer kan het bijdragen aan kwaliteitsverbetering. Als regieverpleegkundige houd ik mij bijvoorbeeld vooral bezig met werkgroepen en kwaliteit, en daarbij komt dit boekje goed van pas.’
Femke vindt dat het boekje een helder en duidelijk overzicht geeft van kennis over belangrijke onderwerpen die niet standaard in een lespakket of opleiding zitten. ‘Zowel voor studenten als zorgverleners valt daar iets van te leren.’ Een mooi voorbeeld daarvan is dat Minou op een voor haar relatief nieuw onderwerp werd gewezen: proactieve zorgplanning. ‘We gebruikten dit nog niet op de afdeling of binnen ons specialisme, maar zijn inmiddels bezig om het te implementeren. Dankzij het boekje weet ik nu hoe waardevol proactieve zorgplanning kan zijn’, zegt ze. Femke voegt daar nog aan toe: ‘Het boekje helpt bovendien bij de bewustwording van vaak onderbelichte problematiek, waardoor het bijdraagt aan een vollediger zorgpakket voor patiënten en naasten.’ Zelf is ze van plan de e-learnings te delen met haar team. Ook wil Femke klinische lessen gaan geven op haar afdeling, gebaseerd op de kennis en onderwerpen uit het boekje.
Te gebruiken als naslagwerk in de dagelijkse praktijk
Astrid is onder de indruk van het werk dat de studenten dit jaar hebben verzet. ‘De meeste studenten hebben tijdens een opleiding nog nooit iets hoeven maken dat daadwerkelijk in de praktijk wordt gebruikt. Sommigen hebben het zelfs zo ver geschopt dat hun praktische hulpmiddel, zoals een zakkaartje over het zorgpad stervensfase, in de eigen huisstijl aan de hele organisatie wordt uitgedeeld. Ze zijn trots op zichzelf, en terecht!’ Astrid blijft het boekje ook de komende jaren uitdelen aan haar studenten. Ze is ervan overtuigd dat het overzicht van de praktische tools menig student op het juiste spoor heeft gezet. ‘Het gros van hen gaat niet perse “aan” van saaie, dikke leerboeken, maar juist wel van dit soort behapbare, praktische boekjes die er ook nog eens mooi uitzien.’
Ook de experts en gastdocenten van de opleiding hebben het boekje inmiddels ontdekt, vertelt Astrid. ‘Ze reageren er zonder uitzondering heel enthousiast op en willen er ook allemaal eentje meekrijgen. Al is het alleen maar voor de “heb”,’ zegt ze lachend. Ze geeft de boekjes graag mee. ‘Het komt altijd weer ergens een tas uit. Of iemand denkt: ik neem het mee naar mijn praktijk, misschien hebben ze er daar nog iets aan. En dat is precies wat je wil: dat het gaat zwerven door de zorg.’ Voor Astrid zelf, als opleider in de langdurige zorg, was de inhoud van het boekje een bevestiging dat ze bij de Erasmus MC Academie op de goede weg zijn. ‘Alle onderwerpen uit het boekje komen terug in onze opleiding Palliatieve Zorg. Daarmee vormt het de rode draad van waar we in de palliatieve zorg dagelijks mee bezig zijn, dus ik hoop dat studenten én hun collega-zorgverleners het boekje na de opleiding vooral ook als naslagwerk gaan gebruiken.’
Wilt u zelf een boekje?
Wilt u graag 1 of meerdere fysieke exemplaren ontvangen, om zelf te gebruiken of om uit te delen in uw organisatie? Neem dan contact op via palliatievezorg@zonmw.nl, en geef aan hoeveel exemplaren u op welk adres wilt ontvangen. Wij sturen deze dan gratis naar u op.
ZonMw en palliatieve zorg
Met ons programma Palliantie II zetten we ons in voor een goede kwaliteit van leven voor mensen die ongeneeslijk ziek zijn en hun naasten. Dat betekent dat zij zorg en ondersteuning krijgen op lichamelijk, psychisch, sociaal en spiritueel vlak, aansluitend op hun wensen en behoeften. We stimuleren verbetering in de palliatieve zorg door samen met partijen uit beleid, onderzoek, praktijk en het onderwijs te investeren in kennisontwikkeling, verdere professionalisering van de palliatieve zorg en kennisbenutting van ontwikkelde resultaten.