Dementieonderzoekers over hun fellowship

Kim de Kleijn van Amsterdam UMC en Jeroen Bruinsma van Maastricht University zijn ruim 2 jaar bezig met hun fellowship. Kim spreekt van ‘een supersteile leercurve.’ Recent schreef ze een tussentijdse rapportage voor ZonMw. ‘Toen ik de verschillende onderdelen van het project op een rijtje zette, zag ik hoeveel we al gedaan hebben en was ik eigenlijk wel heel trots,’ zegt ze. Voor Jeroen betekende de toekenning veel. ‘Niet alleen qua baanzekerheid, maar ook in hoe ik mezelf zie als onderzoeker. Met een persoonlijke beurs krijg je de ruimte om je eigen creatieve idee uit te werken. Dat vormt je.’

Jeroen richt zich op het meten van activiteiten die de hersenen prikkelen en zo het risico op dementie kunnen verlagen. ‘Bijvoorbeeld de krant lezen, piano spelen, vrijwilligerswerk doen,’ licht hij toe. Bestaande interventies om het risico op dementie te verkleinen, richten zich meestal op bewegen, gezond eten en niet roken. Bovendien meten onderzoekers dit soort activiteiten nu op allerlei manieren. ‘Dus zetten we eerst op een rijtje: waar hebben we het over en hoe meet je dat? Als je dat weet, kun je pas kijken waar ruimte is voor verbetering.’

Een van zijn promovendi selecteerde een groep interviewkandidaten die echt een goede afspiegeling vormt van ouderen in Zuid-Limburg. Daar is Jeroen trots op, want zegt hij: ‘Mensen met weinig inkomen en een lager opleidingsniveau lopen het meeste risico op dementie, maar aan veel onderzoeken doet deze groep niet mee.’

Het onderzoek van Kim draait om de rol van immuuncellen en bepaalde eiwitten in onze hersenen bij het ontstaan en verergeren van de ziekte van Alzheimer. Ze doet niet alleen fundamenteel onderzoek, maar werkt ook toe naar een mogelijk nieuwe strategie voor medicatie. 

Het was best spannend om deze beurs aan te vragen, herinnert Kim zich. Hoewel ze ervaring had met de cellen die ze nu onderzoekt, werkte ze tijdens haar promotie aan een andere ziekte: multiple sclerose. ‘Ik was nog maar net gepromoveerd en had niet verwacht dat ik als jonge onderzoeker zonder Alzheimer-achtergrond meteen deze beurs zou krijgen. Dat voelde als een erkenning.’

Jeroen heeft dementie van dichtbij meegemaakt, wat hem deed besluiten zich in dit onderwerp te specialiseren. Zijn oma overleed recent aan de complicaties van dementie en een familielid van zijn vriendin kreeg dementie op jonge leeftijd. Hij schreef zijn proefschrift over de impact van dementie op het mantelzorgsysteem, nu werkt hij aan preventie.

Deze fellowship was nog maar zijn tweede poging om een subsidie aan te vragen. ‘Een subsidieaanvraag flopt vaker dan dat het lukt, maar met zo’n fellowship maak je ook als junior onderzoeker kans.’ Dankzij de fellowship kreeg hij een vaste aanstelling. ‘De beurs heeft verschillende deuren voor mij geopend.’

Het is anders om een persoonlijke beurs te krijgen dan wanneer je meedoet met een beurs van een andere onderzoeker, hebben beide onderzoekers ervaren. Kim: ‘Je leert hoe je een project helemaal zelf coördineert.’ Ze vindt het goed dat ZonMw jonge onderzoekers de kans geeft om al die rollen zelf te ervaren. ‘Ik wist al veel over immuuncellen, nu moet je ook veel dingen leren over communicatie en omgaan met het budget bijvoorbeeld. Je leert veel breder wat het is om een wetenschapper te zijn.’ 

Jeroen reageert: ‘Met het fellowship krijg je echt hands-on ervaring. Je werkt aan je eigen project, je eigen creatieve idee.’ Hij doet zijn onderzoek samen met 2 promovendi, wat ook uitdagingen met zich meebrengt: ‘want hoe ben je dan een goede begeleider?’ Ook zegt hij: ‘Het is niet meer ik, maar wij. Ik voel me daardoor verantwoordelijk voor de goede uitvoering.’

Naast hun onderzoek geven fellows college, begeleiden studenten en promovendi. Ze zitten in commissies, doen nieuwe subsidieaanvragen, werken samen met onderzoekers in binnen- en buitenland. Jeroen voelt zich geregeld ‘een schaap met 5 poten’, want: ‘Je moet veel dingen doen en er komen nog meer leuke dingen op je pad, maar je moet op een gegeven moment keuzes maken. Dat balanceren vind ik soms een uitdaging.’ Geregeld bespreekt hij daarom zaken waar hij tegenaan loopt met andere jonge academici. 

Onderdeel van de aanvraag was een review van bestaand onderzoek. Daarover wilden Jeroen en zijn collega’s vervolgens een artikel publiceren. ‘Het bleek niet makkelijk, maar ik zag dat je dat soort tegenslagen kunt ombuigen in iets positiefs: we doen nu mooi vervolgonderzoek.’

Kim zegt veel te leren door te kijken hoe haar supervisors en andere collega’s dingen aanpakken. In de afgelopen 2 jaar is ze ook meer gaan vertrouwen op zichzelf. ‘Op een gegeven moment heb je dingen zo goed in de vingers, dat je eerste reactie de goede is. Ik vind het leuk om te zien dat ik inmiddels weet waar ik het over heb, waardoor mensen mij benaderen voor input.’

Een van de uitdagingen van Kims type onderzoek is dat het ‘high risk, high gain’ is: veel experimenten leveren niks op, maar als het lukt, is de impact groot. ‘Soms werken technieken minder goed dan verwacht. Dat is moeilijk, want ik heb geld gekregen en wil graag met mooie resultaten komen.’ Ze hoopt dat ze op basis van de resultaten van haar fellowship door kan gaan met medicijnontwikkelingsonderzoek, een traject dat soms wel 10-15 jaar kan duren. 

Jeroen is ook al bezig met de tijd na zijn fellowship. Zo is hij toegetreden tot de erkenningscommissie van het RIVM, die interventies op hun effectiviteit beoordeelt. Ook doet hij mee aan het Nederlands Dementie Preventie Initiatief. ‘Ik probeer nu al kansen te creëren en te benutten om anderen op de hoogte te brengen van de vragenlijst die wij aan het ontwikkelen zijn.’