What makes them tick? Jongvolwassenen die gokken beter in beeld

De laatste jaren zien Jeroen Hairwassers (docentonderzoeker bij Fontys Hogeschool) en zijn collega’s het steeds vaker in hun klassen: studenten die online gokken op uitslagen van sportwedstrijden. ‘Zij lijken dit steeds normaler te vinden’, zegt Hairwassers, ‘zeker sinds de legalisering van de online gokmarkt in 2021. Als docenten vragen wij ons af: Wat is eigenlijk de impact van gokken op hun leven? En hoe kunnen wij studenten, en ook andere onderwijsprofessionals, bewustmaken van de risico’s die gokken met zich meebrengt?’ 

Weinig inzicht in doelgroep

Uit internationaal onderzoek blijkt dat jongvolwassenen een risicogroep zijn voor het ontwikkelen van gokproblemen, vult neuropsycholoog Ruth van Holst aan. ‘In Nederland hadden we echter tot voor kort niet zoveel zicht op deze groep.’

Het project What makes them tick? Characteristics of youth that gamble, the prevalence and possible gateways to (harmful) gambling moest daar verandering in brengen. Van Holst was als projectleider en hoofdonderzoeker hierbij betrokken, Hairwassers als medeonderzoeker. Samen met andere wetenschappers, docenten, ervaringsdeskundigen en therapeuten voerden zij het project uit. 

Onderzoeksdoelen

What makes them tick heeft twee grote onderzoeksdoelen. Van Holst: ‘We wilden vooral inzicht krijgen in: 

1. Welke jongvolwassenen lopen extra risico om gokproblemen te ontwikkelen?
2. Van welke maatregelen geven zij aan dat die hen zouden kunnen helpen bij het verminderen of voorkomen van gokschade?’

De onderzoekers bekeken verschillende demografische, cognitieve, psychologische en sociale factoren die mogelijk invloed hebben op gokgedrag. Van Holst: 'We wilden bijvoorbeeld weten: zijn er verschillen tussen jongeren die wel of niet gokken? Heeft eerdere blootstelling aan gamen of lootboxes een relatie met gokken? En wat is de invloed van de vriendengroep op het gokgedrag?'

In 2025 presenteerden de onderzoekers de eerste onderzoeksresultaten. ‘We zoomden vooral in op de verschillen tussen jongvolwassenen die wel en niet gokken’, vertelt Van Holst. ‘Ongeveer 40 procent van degenen die meededen aan het vragenlijstonderzoek had in de maand ervoor gegokt. Van hen ervaart 45 procent geen gokproblemen. Maar zo’n 27 procent rapporteert ernstige gokschade. Daarbij kun je bijvoorbeeld denken aan: stress, vermoeidheid, financiële en/of relationele problemen. Uit ons onderzoek bleek bovendien dat meer mannen dan vrouwen gokken.’

3 fases

Hairwassers vertelt dat de onderzoekers uit het kwalitatief onderzoek 3 fases herkenden als het gaat om het ontwikkelen van gokproblemen: ‘De eerste is: de (vroege) kennismaking. We zagen dat veel jongeren al voor hun achttiende in aanraking komen met gokken. Dan laten ze een oudere vriend bijvoorbeeld krasloten halen. Ze ervaren gokken in die fase vooral als iets leuks en spannends; de risico’s ervan zijn onbekend. In de tweede fase zien we een intensivering (van gokken) en dat zij het – online – gokken inbedden in hun wekelijkse programma. In de derde fase is er sprake van escalatie: dan hebben gokkers zichzelf niet meer in de hand en verergert en verbreedt de gokschade.’

Kwetsbaarheden

Verder kwam uit het kwantitatieve onderzoek nog naar voren welke potentiële kwetsbaarheden het risico op gokproblemen en gokschade vergroten.

Uit de interviews bleek verder nog dat onder andere toegang tot geld ervaren werd als een grote risicofactor bij het verder escaleren van gokschade. ‘Mensen gaven aan dat zij via buitenlandse sites snel geld konden lenen en laten overschrijven, wat het gokken dan versterkte’, aldus Van Holst. ‘Ook life events, zoals het stuklopen van een relatie, zijn risicofactoren’, vult Hairwassers aan.

Maatregelen en hulp

De onderzoekers stelden jongvolwassenen ook de vraag: Wie of wat zou jou kunnen helpen als je gokproblemen hebt? En welke barrières ervaar je bij het vinden en vragen van hulp?  ‘Het bleek dat jongvolwassenen met beginnend gokgedrag niet altijd snel (h)erkennen dat hun gokgedrag een probleem is. En als ze dit wél doen, weten ze vaak niet goed waar ze laagdrempelige hulp kunnen vragen’, zegt Van Holst. ‘Ook hun naasten weten niet waar zij betrouwbare informatie en hulp kunnen vinden.’

Uit de interviews met mensen met gokproblemen die al in herstel zijn, kwam naar voren dat zij vooral de gesprekken met ervaringsdeskundigen als helpend ervaren.

De Nederlandse resultaten zijn in lijn met internationaal onderzoek naar gokken en gokproblemen, ziet Van Holst: ‘Onze bevindingen verrijken en verstevigen het onderzoeksveld.’ 

Hairwassers licht toe: ‘Net als in andere landen zien we dat ook in Nederland dat jonge mensen het speerpunt zijn van marketing via social media en sport(platformen). Ze worden bestookt met advertenties over snel rijk worden, loot boxes, traden, gokken. Dit lijkt er mede toe te leiden dat gokken binnen deze populatie is genormaliseerd.’

Bewustwording

‘De onderzoeksresultaten dragen vooral bij aan bewustwording’, zegt Van Holst. ‘Ons onderzoek laat zien dat gokken veel voorkomt onder jongvolwassenen en bij een aanzienlijke groep tot gokschade leidt. Dat realiseren ouders/verzorgers en professionals zich nog niet altijd, al neemt gelukkig de aandacht hiervoor de laatste tijd wel toe.’ 

De onderzoekers vinden het belangrijk dat onder meer ouders/verzorgers, docenten, jeugdwerkers en schuldhulpverleners gokproblemen beter leren herkennen en dat de ‘keten van zorg’ wordt versterkt. 

De 2 onderzoekers hopen dat ouders/verzorgers en professionals (nog) meer kennis opdoen over gokken. ‘Bijvoorbeeld via het Expertisecentrum Gokken van het Trimbos Instituut. Ook hopen we dat zij hierdoor signalen van gokken eerder gaan herkennen, jongeren vragen naar hun gokgedrag en hen wijzen op laagdrempelige hulp, bijvoorbeeld via openovergokken.nl.’

Impact op de langere termijn

Op de langere termijn kan het onderzoek bijdragen aan de ontwikkeling van effectieve strategieën voor het voorkomen van gokgerelateerde schade, verwachten de onderzoekers.

Van Holst: ‘Ons onderzoek bevestigt dat normalisatie van gokken een rol speelt bij gokschade. Met het oog op preventie en beleid is het heel belangrijk om die normalisering tegen te gaan. Bijvoorbeeld door een totaalverbod op gokreclame, door blootstelling aan gokken bij jongeren zo veel mogelijk te vermijden en door een verhoging van de leeftijdsgrens voor gokken.’

Hairwassers: ‘Het Ministerie van Justitie en de Kansspelautoriteit, die belast zijn met de bescherming van gokkers, betrekken ons bij het bedenken van preventieve maatregelen. En ook bij beleidsontwikkeling. Maar het implementeren van beleid gebeurt natuurlijk niet van de een op de andere dag, dat vraagt om een lange adem.’

Vervolgvragen

Nog niet alle vragen uit het onderzoek zijn al beantwoord. ‘We willen, op basis van de verzamelde data van de 2 metingen, nog kijken naar de wat langere termijn: Zijn er voorspellers die aangeven welke jongvolwassen gokkers een stijging laten zien in ervaren gokproblemen? En welke factoren dragen daaraan bij?’, zegt Van Holst. 

Alle kennis uit What makes them tick zal een plekje krijgen binnen een nieuw ZonMw-project waarvan Van Holst projectleider is: Kwetsbare spelers, spelkenmerken en spelgedrag. Dit is onderdeel van het programma Preventie van Kansspelverslaving 2025-2030. Ook Hairwassers is (op de achtergrond) betrokken. ‘Fontys speelt een ondersteunende rol bij het programma, met het aanbieden van ons netwerk en het meehelpen bij veldwerk.’

Het nieuwe consortium dat Van Holst gaat leiden, gaat onder meer mensen die gokken vragen hun gokdata met hen te delen.  Van Holst: ‘We hopen nóg beter te gaan begrijpen wat maakt dat zij gokken, welke kenmerken van gokactiviteiten of reclame hieraan bijdragen, wie extra risico lopen en hoe gokschade ontstaat.’