Actieprogramma Maatschappelijke Diensttijd
ZonMw financiert met het Actieprogramma Maatschappelijke Diensttijd sinds 2018 MDT-projecten voor maatschappelijke organisaties, onderwijsinstellingen en gemeenten. Om jongeren in Nederland de mogelijkheid te geven zich in te zetten voor de samenleving, hun talenten te ontdekken en anderen te ontmoeten. Hiermee dragen zij bij aan sociale cohesie.
Wat is MDT?
Maatschappelijke Diensttijd (MDT) biedt jongeren tussen de 12 en 30 jaar de kans om gedurende een aantal weken tot maanden hun talenten te ontwikkelen, mensen te ontmoeten buiten hun leefwereld en iets te doen voor een ander en/of de samenleving. Zo organiseren jongeren bijvoorbeeld sportactiviteiten in de buurt, geven taalles aan nieuwkomers of begeleiden eenzame ouderen als buddy. MDT helpt jongeren hun draai te vinden in de samenleving en vergroot hun maatschappelijke betrokkenheid.
Wat begon met enkele proeftuinen, is inmiddels uitgegroeid tot een krachtig netwerk. Met 2.000 officiële samenwerkingspartners, vele duizenden betrokken organisaties, meer dan 200.000 jongeren die deelnemen en nog eens ca. 200.000 jongeren die naar verwachting mee gaan doen, maakt MDT echt een verschil in de samenleving.
Met MDT bijdragen aan een sterkere samenleving
In het Regeerakkoord 2017-2021 was opgenomen dat er een maatschappelijke diensttijd ingevoerd moest worden. Vanuit de gedachte dat een brede, maatschappelijke oriëntatie voor jongeren bijdraagt aan de ontwikkeling van kritische en betrokken burgers. Wat op termijn leidt tot een sterkere en verbonden samenleving.
Experimenteren en opschalen
Hoe de maatschappelijke diensttijd er precies uit moest gaan zien was nog niet duidelijk. Daarom werd er een vanuit de landelijke overheid een programma opgezet om MDT in een lerend proces te ontwikkelen. In co-creatie met jongeren, maatschappelijke organisaties, gemeenten, provincies, onderwijs en bedrijfsleven.
In 2018 startte ZonMw in opdracht van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport met het financieren van de eerste MDT-projecten. Om in eerste instantie te experimenteren met MDT, en vervolgens de invoering van MDT steeds verder op te schalen.
Aan de slag met maatschappelijke vraagstukken
In 2021 is MDT gekoppeld aan maatschappelijke thema’s die aansloten bij het coalitieakkoord ‘Omzien naar elkaar, vooruitkijken naar de toekomst’: kansengelijkheid, inburgering en waardig ouder worden (eenzaamheid).
Onder de noemer MDT in actie stelde ZonMw in 2020, 2021 en 2022 extra subsidieregelingen open. Hiermee konden jongeren in kortlopende projecten impact realiseren wanneer dat nodig was: tijdens de coronacrisis en rondom de oorlog in Oekraïne. MDT in actie bleek een goede manier voor organisaties om laagdrempelig kennis te maken met MDT. Daarom volgden 5 subsidieregelingen MDT-kort. Met als mogelijke vervolgstap een regulier MDT-project.
Samen werken aan verduurzaming
Inmiddels had de maatschappelijke diensttijd vorm en inhoud gekregen. Omdat ZonMw zich richt op innovatie en beleidsontwikkeling is de subsidieverstrekking voor reguliere MDT-projecten met ingang van 2022 overgedragen aan de Dienst Uitvoering Subsidies aan Instellingen (DUS-I).
Met het Actieprogramma Maatschappelijke Diensttijd werkt ZonMw nu aan het verduurzamen van het MDT-netwerk en het MDT-aanbod, samen met het landelijke MDT-team en het MDT-netwerk.
Om te zorgen dat ook in de toekomst een passend MDT-aanbod beschikbaar blijft met meerwaarde voor jongeren én de samenleving, opende ZonMw de subsidieronde Inbedding MDT-aanbod. In november 2025 is aan 31 samenwerkingsverbanden subsidie toegekend om MDT duurzaam te verankeren in de samenleving.
Bekijk hieronder meer informatie over alle subsidieregelingen die sinds 2018 door ZonMw zijn opengesteld.
De MDT-subsidieregelingen van ZonMw
-
Vanaf 2018 experimenteerden jongeren, maatschappelijke organisaties, overheden en andere partners met MDT in ‘proeftuinen’, met als doel hiervan te leren. ZonMw heeft 3 subsidierondes opengesteld, waaruit 87 proeftuinen zijn gestart. Een sterk ontwerp moest leiden tot MDT-aanbod waar jongeren aan mee willen doen, en waar organisaties mee aan de slag willen en kunnen.
Het resultaat hiervan is het beleidskader Maatschappelijke Diensttijd uit 2020. Dit beschrijft het fundament van MDT met de ambities en randvoorwaarden, evenals de bouwstenen waaruit een MDT-traject wordt opgebouwd.
-
Na de proeftuinen ontstond er ruimte om op te schalen, door te versterken wat werkt én door verbinding te leggen met organisaties die bij konden dragen aan kwalitatief hoogwaardige MDT-trajecten. Zodat het groeiende netwerk overal in het land een divers MDT-aanbod kon realiseren. Met uiteindelijk doel dat iedere jongere een MDT in de buurt kan doen, die past bij hun eigen motivatie en interesse.
Vanaf begin 2020 tot en met eind 2021 zijn in de 4e subsidieronde (4a, 4b, 4c) in totaal 147 MDT-projecten gestart. Hierdoor konden steeds meer jongeren zich inzetten voor de samenleving, hun talenten ontwikkelen en andere leefwerelden ontdekken.
MDT raakte steviger ingebed. Het netwerk kreeg steeds beter zicht op de behoeften van jongeren, en zag kansen om in te spelen wat er speelde en leefde in de maatschappij. Zo ontstond MDT in actie.
-
MDT in actie
Tijdens de coronacrisis bleek MDT waardevol en wendbaar. Corona veranderde de leefwereld van jongeren drastisch. De impact hiervan uitte zich onder andere in eenzaamheid, stress en verveling. Om jongeren te ondersteunen konden organisaties subsidie aanvragen voor nieuwe, kortlopende MDT-projecten. Daarin konden jongeren zich net als in alle MDT-projecten inzetten voor een ander, hun talenten ontwikkelen en anderen ontmoeten. Uiteraard met inachtneming van de coronamaatregelen.
In coronatijd opende ZonMw 2 subsidierondes gericht op MDT:
- In het voorjaar van 2020 konden bestaande MDT-projecten initiatieven opzetten om impact te realiseren waar dat nodig was. Onder de naam “Helpen wanneer je nodig bent #ook dat is MDT” gingen 19 projecten van start. Lees hier hoe jongeren impact maakten in coronatijd.
- In januari 2021 volgde een subsidieregeling voor gemeenten. Dit stelde gemeenten in staat om met jongeren in contact te komen, en hen perspectief te bieden via laagdrempelige MDT-projecten. 112 Gemeenten dienden een aanvraag in. Lees de verhalen over de initiatieven die dit voortbracht.
Nadat in 2022 de oorlog in Oekraïne uitbrak stelde ZonMw opnieuw een MDT-subsidieronde open. De ronde MDT in Actie voor Oekraïne bood jongeren in 19 kortlopende projecten de mogelijkheid zich in te zetten voor de maatschappelijke effecten van de oorlog in Oekraïne.
MDT-kort
De initiatieven uit de ‘MDT in actie’-rondes duurden 32 uur, korter dan de reguliere MDT-projecten van 80 uur. Dit leverde waardevolle ervaringen op, waaruit de vraag rees of deze zogenaamde MDT-kort misschien een opstapje kon zijn naar reguliere projecten.
Organisaties konden met 5 subsidieregelingen MDT-kort van ZonMw laagdrempelig kennismaken met MDT:
- MDT-kort gemeenten 2022/2023
- MDT-kort onderwijs 2022/2023
- MDT-kort maatschappelijke organisaties 2023/2024
- MDT-kort gemeenten 2023/2024 en
- MDT-kort onderwijs 2023/2024
In totaal gingen in deze rondes ruim 400 projecten van start, waarin jongeren zich op een waardevolle manier inzetten.
> Bekijk de evaluatie van MDT-kort 2022-2023 door Kennisland
-
Om te zorgen dat ook in de toekomst een passend MDT-aanbod beschikbaar blijft met meerwaarde voor jongeren én de samenleving, opende ZonMw in februari 2025 de subsidieronde Inbedding MDT-aanbod. De 31 gehonoreerde projecten zetten zich in om MDT duurzaam te verankeren in de samenleving. Het behoud van de elementen die MDT uniek en waardevol maken staan hierin centraal:
- De 3 pijlers van MDT: talentontwikkeling, ontmoeting en iets doen voor een ander
- En 2 belangrijke bouwstenen van ieder MDT-traject: jongerenparticipatie en begeleiding van de jongeren
Toekomstbestendig MDT-aanbod
Organisaties verankeren MDT samen in de maatschappij
Vanuit de subsidieregeling Inbedding MDT-aanbod is aan 31 samenwerkingsverbanden subsidie toegekend. De gehonoreerde projecten zetten zich in om MDT duurzaam te verankeren in de samenleving. Zo blijft een passend MDT-aanbod beschikbaar voor jongeren om hun talenten te ontwikkelen, zich in te zetten voor de samenleving en anderen te ontmoeten. Benieuwd welke projecten subsidie hebben ontvangen, in welke provincies ze plaatsvinden en hoe zij MDT duurzaam gaan verankeren? Lees het nieuwsbericht
Aansluiten bij bestaande partnerschappen
Het MDT-netwerk wordt steeds groter. Onder MDT-aanbieders vallen onder andere scholen, maatschappelijke organisaties en gemeenten. Vaak werken deze samen in een partnerschap.
Ga eens in gesprek met een MDT-organisatie om te zien of jullie elkaar kunnen aanvullen in jullie aanbod. Een organisatie die MDT uitvoert heeft namelijk allerlei taken. Van het werven van jongeren tot het persoonlijk coachen van deelnemers, en het begeleiden van maatschappelijke activiteiten. Wie weet passen jullie diensten daar tussen!
> Bekijk hier welke MDT’s er op dit moment zijn in Nederland
Tips voor jongerenprojecten
Hoe maak je van jouw jongerenproject een succes? Van MDT hebben we veel geleerd over wat wel en juist niet werkt als je een project voor en met jongeren wil laten slagen. Waar moet je aan denken bij de start van je project? Hoe betrek je jongeren, en hoe vind je de juiste partners? En hoe behoud je het succes van je project? Op de website ‘Tips voor jongerenprojecten’ vind je geleerde lessen, inzichten en ervaringen uit de praktijk van MDT.
Naar Tips voor jongerenprojecten
Meer weten over het effect van MDT?
Al vanaf de start van MDT in de proeftuinen loopt er een onafhankelijk onderzoek naar het effect van MDT, uitgevoerd door Verian en Erasmus Impact Centre. Het perspectief van jongeren in het onderzoek wordt meegenomen via de enquête die zij vooraf en na afloop van hun traject invullen.
Meer informatie nodig?
Heb je vragen? Mail ons via amd@zonmw.nl met je vraag en contactgegevens, dan nemen wij zo snel mogelijk contact met je op.
Wil je op de hoogte blijven van alle ontwikkelingen rondom MDT? Bekijk dan de website van MDT, of meld je aan voor de MDT-nieuwsbrief.
Programmacommissie
-
Onderstaand een opsomming van de commissieleden van het programma. Per subsidieronde wordt een afweging gemaakt wie onderdeel is van de beoordelingscommissie.
Voorzitter
- L. (Lucas) Meijs
Vice-voorzitter
- L. (Lucy) Schmitz
Commissieleden
- J. (Jan) Faber
- A. (André) Hudepohl
- J. (Jeske) de Kort
- M. (Mehmet) Day
- E. (Esther) Peeters
- C. (Cees) van den Bos
- J. (Jan-Willem) van der Roest
- D. C. (Dwight) Krolis
- I. (Irene) de Kort
- A. (Ali) Shah
- F. (Femke) Soethout
- P.S.M. (Philine) van Overbeeke
- L. (Lonneke) Roza
Programmamanagers
- G. (Gabrielle) Zwinkels