Levensverhaalmethode

Wanneer mensen te horen krijgen dat ze ongeneeslijke kanker hebben stokt hun levensverhaal. Alle aandacht gaat naar de ziekte en het ziek zijn. Begrippen als verleden, heden en toekomst krijgen ineens een hele andere lading. Veel mensen hebben moeite de ziekte een plaats te geven en de lijn van het verhaal weer op te pakken. Vaak is het in zo’n stressvolle situatie lastig om, met name fijne en mooie herinneringen op te halen uit het verleden. Herinneringen die juist veel kracht kunnen geven in moeilijke tijden.

De dingen die we meemaken in ons leven slaan we op in ons zogeheten ’autobiografisch’ geheugen. Dat is een deel van ons geheugen dat je kunt beschouwen als een archief van positieve en negatieve ervaringen. In dat geheugen liggen herinneringen vanaf de vroege kindertijd tot nu, ons hele levensverhaal. Veel herinneringen liggen onder het stof en lijken vergeten, tot er opeens iets gebeurt dat ons de ervaring doet herinneren. Herinneren maakt ons tot wie we zijn. De toegang tot dat autobiografisch geheugen is niet voor iedereen even makkelijk. Hierin spelen persoonlijkheid, maar ook de huidige stemming een belangrijke rol. Ook is gebleken dat het autobiografisch geheugen trainbaar is. In de levensverhaalmethode worden actief herinneringen opgehaald. Deze methode richt zich vooral op positieve, prettige gebeurtenissen en ervaringen. In 4 gesprekken van ongeveer 1 uur bij de patiënt thuis, wordt door een aantal vragen het levensverhaal opgetekend. De gesprekken worden opgenomen en na afloop op een stickje aan de patiënten gegeven. Lees meer over de interventie levensverhaalmethode Dierbare herinneringen.

Gitta Kleijn (promovenda) en Irma Verdonck-de Leeuw (projectleider) van de Vrije Universiteit Amsterdam deden in samenwerking met het VUmc, het ziekenhuis Antoni van Leeuwenhoek en het Ingeborg Douwes Centrum (ICD) voor psychologische (na)zorg bij kanker onderzoek naar de levensverhaalmethode. Uit dat onderzoek blijkt dat de methode effectief is.

Mensen hadden op verschillende manieren baat bij de interventie, zoals meer acceptatie van het feit dat je ongeneeslijk ziek bent. Respondenten vertelden bijvoorbeeld: 'Ik weet niet of het daardoor komt, maar ik heb wel gewoon wat meer vrede met het feit dat het is zoals het is. Ik ben er nog steeds niet blij mee, maar, ik heb wel meer acceptatie van het is zoals het is. En ik ben gewoon blij met alles wat ik weer meepik.'

Een betere stemming:  'Een zonnigere kijk. Er zijn allemaal leuke dingen uit mijn leven naar boven gehaald, die anders niet naar boven zouden zijn gehaald. Wat ik al zei: vanuit gebrek aan familie en ja, ik heb een partner, maar die kent mijn gezinssituatie niet van vroeger.'

Sommigen kregen meer zelfwaardering: 'Als ik soms terugdenk aan het verleden, dan denk ik ‘o, dat heb ik toch goed gedaan’, snap je? Dus ik denk dat dat heel erg belangrijk is.'

Of benoemden meer sociale interactie:  'en op verjaardagen, ik kom af en toe andere neven tegen, vroeger praatten we daar niet over, dan was het altijd over de actualiteiten enzo, en dan betrap ik me er wel op dat ik zeg ‘hoe was dat nou?’. En dat is dan toch wel leuk, want dan valt alles een beetje op z’n plaats neer..'

Deelnemers ontdekten ook vaak een rode draad in hun leven: 'Nou, door het openen van al die episoden in mijn leven herkende ik, laat ik zeggen, de rode draad. Herkende ik het thema in mijn leven; de dingen die ik kennelijk in dit leven moest ervaren, wat mee moest doen. Dat was het eigenlijk. De rode draad. Het centrale thema in mijn leven.'

Een belangrijk aandachtspunt bij verdere implementatie is dat patiënten met ongeneeslijke kanker in een vroeg stadium de interventie krijgen aangeboden. In het onderzoek kwam het regelmatig voor (13%) dat patiënten de 4 gesprekken niet konden afmaken door progressie van de ziekte en een deelnemer te ziek werd of overleed.

Tijdens het onderzoek werd de levensverhaalmethode gegeven door 2 ervaren psychologen van het IDC. Mensen vonden het prettig dat de psycholoog bij hun huis kwam. Zo reageerde een respondent: 'Heel prettig. En zeker in die tijd, want toen had ik echt geen energie, echt helemaal niet. En als ik de deur ervoor had uit gemoeten had ik het niet gedaan. Nee hoor, dat aan huis is echt heel prettig. En dat maakt het natuurlijk ook minder formeel.' Het is belangrijk dat psychologen die deze interventie geven, goed getraind zijn. Naast de positieve effecten kunnen er ook minder positieve herinneringen boven komen, zo noemde iemand bijvoorbeeld: 'Ik had niet zo verwacht dat ook de onverwerkte dingen naar boven kwamen. Je merkt het meteen weer. Dat had ik niet verwacht, ja misschien een beetje wel, maar niet zo heftig. Dat vond ik een nadeel: de goede dingen komen boven, maar de verdrietige dingen ook.'

Het IDC startte in 2017 met het trainen van andere in de oncologie gespecialiseerde psychologen in het geven deze interventie. Daardoor komt de interventie in heel Nederland beschikbaar voor mensen met kanker en hun naasten.