Sterkere eerste lijn in Midden- en Zuid-Kennemerland met Kernteams in de Wijk
Hoe versterk je de organisatie van de eerste lijn zodat zorg en ondersteuning beter aansluiten op de groeiende en complexere zorgvraag? In Midden- en Zuid-Kennemerland gingen zorg- en welzijnspartijen tijdens de vorming van hun regionaal eerstelijnssamenwerkingsverband steeds terug naar de bedoeling: zorg en ondersteuning aan inwoners verbeteren.
Op werkbezoek in Midden- en Zuid-Kennemerland
De eerste lijn is vaak nog versnipperd georganiseerd. Daarbij komen steeds complexere zorgvragen naar de eerste lijn. Mensen willen langer thuis wonen en dan is het belangrijk dat ze samenhangende zorg kunnen vinden.
Visie eerstelijnszorg 2030
Daarover gaat de Visie eerstelijnszorg 2030, die ontwikkeld en ondertekend is door de landelijke beroepsverenigingen en koepelorganisaties. Het ministerie van VWS stelt via ZonMw geld beschikbaar voor de uitvoering van de visie. Marina van den Bosch, coördinerend beleidsmedewerker eerstelijnszorg bij het ministerie van VWS, ging op werkbezoek bij Zorg Optimalisatie Noord-Holland (ZONH), de regionale ondersteuningsstructuur (ROS) in Midden- en Zuid-Kennemerland. Van den Bosch wilde om te zien hoe de realisatie van de visie hier wordt aangepakt.
Met elkaar het gesprek aangaan
‘We geloven in de kracht van eerstelijnszorg en zien veel om trots op te zijn’, vertelt Van den Bosch. ‘Maar versterking van de eerste lijn is wel nodig. Ik ben onder de indruk van de voortvarendheid waarmee de regio Midden- en Zuid-Kennemerland hiermee aan de slag is gegaan. Wat opvalt, is hoe ze met elkaar het gesprek aangaan en steeds nadenken over waarom ze dit doen. Niet omdat het in de visie staat, maar omdat ze zien dat het belangrijk is voor henzelf en de inwoners van Midden- en Zuid-Kennemerland. Zo ontstaat bereidheid om samen te veranderen.’
Van binnen naar buiten bouwen
Belangrijke onderdelen van de Visie eerstelijnszorg 2030 zijn de vorming van regionale eerstelijnssamenwerkingsverbanden (RESV’s) en het opzetten en versterken van hechte wijkverbanden, of Kernteams in de Wijk, zoals ze in Midden- en Zuid- Kennemerland heten. Projectleider Lisenka Vink van ZONH had daarin een coördinerende rol. ‘We zijn met partners in de zorg en het sociaal domein een heel proces doorgegaan’, vertelt Vink. ‘Telkens zijn we teruggegaan naar de bedoeling: het RESV is geen doel op zich, het is een middel om zorg aan inwoners te verbeteren en toegankelijk te houden. Vanuit die urgentie hebben we vastgesteld welke impact we willen realiseren en wat dan nodig is om die met elkaar te realiseren. Want als je als groep bij elkaar zit, ben je nog niet meteen een team. Ik ben de onderstromen in gegaan, heb aan de deelnemers gevraagd op te schrijven: welke meerwaarde heeft een RESV en welke onzekerheden brengt het met zich mee? Waar zitten angsten en knelpunten? Zo zijn we van binnen naar buiten gaan bouwen.’
Samenwerkingsstructuur Midden- en Zuid-Kennemerland
In Midden- en Zuid-Kennemerland vormen 6 partijen het RESV: apothekers, huisartsen, paramedici, psychologen, specialisten ouderengeneeskunde en VVT (Verpleeg- en Verzorgingshuizen en Thuiszorg). Daarnaast zijn er 3 strategische partners: sociaal werk, jeugdzorg en GGD. Overige samenwerkingspartners zijn inwoners, gemeenten en partijen in de tweede en derde lijn.
Het RESV is het regionale knooppunt en ondersteunt straks ongeveer 75 Kernteams in de Wijk. In deze kernteams geven professionals uit zorg en sociaal domein lokaal uitvoering aan de gezamenlijke visie. Ieder kernteam bestaat minimaal uit een huisarts, apotheker, een professional van het sociaal domein en een wijkverpleegkundige. Daarnaast komen in de regio expertiseteams ‘over de wijken heen’, bijvoorbeeld op het gebied van dementie. Zij kunnen kennis en zorg bieden als dat nodig is. Inmiddels zijn in Midden- en Zuid-Kennemerland 15 kernteams gestart.
Verschil in belangen en financiering
Inmiddels staat de samenwerkingsstructuur in Midden- en Zuid- Kennemerland. Dat was niet zonder slag of stoot. ‘Dat kwam mede door de complexiteit’, vertelt Vink. ‘Iedereen heeft andere belangen en een andere financiering. Maar doordat iedereen zijn kwetsbaarheid liet zien, ontstond wederzijds begrip en vertrouwen. Het gesprek ging niet meer over tegenstrijdige belangen, maar over gezamenlijk kansen. In het RESV zit je niet als huisarts, apotheker of fysiotherapeut, maar als eerstelijnsprofessional. Iedereen heeft het gezamenlijk belang onderschreven en commitment gegeven. Dat leidde tot een mooie fundering voor samenwerking en governance.’
In het RESV zit je niet als huisarts, apotheker of fysiotherapeut, maar als eerstelijnsprofessional. Er is een gezamenlijk belang.
RESV als ondersteunende structuur
Van den Bosch vindt dat Midden- en Zuid-Kennemerland een goede samenwerkingsstructuur heeft neergezet. ‘Ze hebben een vorm gevonden in governance waarin je met partijen samenwerkt en andere partijen als partner in verschillende mate betrekt. Daarin zie ik een mooi model van hoe je kan samenwerken. Breder ook dan in de Visie eerstelijnszorg 2030 staat.’
Wat daarbij duidelijk is, is dat het RESV vooral een ondersteunende structuur is. ‘We willen dat de zorg- en welzijnsprofessionals in de wijk zo goed mogelijk samenhangende zorg en ondersteuning kunnen bieden’, aldus Van den Bosch. ‘Daarvoor moeten de randzaken naar achter worden georganiseerd. Veel zorgverleners zijn tegelijk ook ondernemer. Wat naar het RESV kan, zijn bijvoorbeeld administratieve taken, maar ook ICT-ontwikkeling. Als je als professional een RESV achter je hebt die je daarbij helpt, is er meer ruimte voor de zorg en ondersteuning.’
Wijkmanagers en procesregisseurs
‘Zorg- en welzijnsprofessionals moeten ontlast worden, zodat ze in de wijk echt zorg en ondersteuning kunnen bieden’, zegt ook Vink. ‘Vanuit het RESV kunnen we knelpunten oplossen. Verder willen we ook successen ophalen, zodat we de goede ervaring in wijk A kunnen inzetten in wijk Z. Zo voorkomen we dat de Kernteams in de Wijk eilandjes worden. Om die reden gaan we werken met wijkmanagers en procesregisseurs. Wijkmanagers werken nu nog vanuit de huisartspraktijken, maar gaan in de toekomst onder het RESV vallen. Samen met de procesregisseurs uit het sociaal domein bedienen zij straks meerdere Kernteams in de wijk.’
Samenhang tussen professionals duidelijker
En wat merken inwoners daarvan? ‘Inwoners hoeven niet te weten dat er een RESV is’, aldus Van den Bosch. ‘Het is de achterkant waarmee we de zorg en ondersteuning aan de voorkant goed regelen. Door die achterkant met elkaar te organiseren, zijn zorg en ondersteuning beter vindbaar en wordt de samenhang tussen professionals duidelijker. Het moet niet uitmaken waar iemand binnenkomt: professionals weten dankzij de samenwerking precies wie welke zorg of ondersteuning het beste kan bieden.’
Het moet niet uitmaken waar iemand binnenkomt: professionals weten dankzij de samenwerking precies wie welke zorg of ondersteuning het beste kan bieden.
Stip op de horizon
Midden- en Zuid-Kennemerland is 1 van de 52 regio’s waar RESV’s en hechte wijkverbanden vorm krijgen. ‘We zien veel positieve energie in de regio’s, mensen die hart hebben voor de eerstelijnszorg’, aldus Van den Bosch, ‘Maar veel regio’s vinden de vorming van zo’n samenwerkingsverband ook nog ingewikkeld: welke eerste stap moet je zetten en wie je moet betrekken? Daarom ondersteunt LeVEL hierbij. Dat is het door ZonMw gefinancierde landelijke Leer- en Verbeternetwerk Eerste Lijn. Uiterlijk 15 juli 2026 moeten de RESV-plannen bij de zorgverzekeraars liggen. Dat betekent niet dat de samenwerkingen dan al volledig moeten staan. Wel moet duidelijk zijn: dit is onze stip op de horizon en zo komen we daar.’
Sterke monodisciplinaire organisatiegraad
Essentieel daarbij is dat iedere beroepsgroep zorgt voor een sterke monodisciplinaire organisatiegraad. ‘Anders kun je niet als vertegenwoordiger met mandaat aan de RESV-tafel deelnemen’, aldus Van den Bosch. ZonMw steunt de beroepsgroepen daarbij met zogenoemde vouchers. ‘Verder is het vooral zaak dat je samen de goede gesprekken voert en aan de slag gaat. Ik merk dat regio’s nog in de discussie zitten of afwachten wat er landelijk nog beslist wordt. Terwijl ik zou zeggen: begin gewoon. Soms sla je een verkeerde weg in, maar daar leer je met elkaar weer van. Landelijk proberen we daar ruimte voor te geven.’ Vink ervaart die ruimte ook. ‘Fijn dat er geen landelijke blauwdruk ligt. Iedere regio kan RESV’s en wijkverbanden vormgeven naar eigen behoefte.
