Milieu-impact van de zorg verlagen met 'Samen de zorg vergroenen'

In Nederland is de zorgsector verantwoordelijk voor maar liefst 7% van de totale CO2-uitstoot. Het gebruik van wegwerpproducten, zoals isolatiejassen en scharen, en het eenmalige gebruik van geneesmiddelen hebben hier een groot aandeel in.

Het Citrienfondsprogramma Samen de zorg vergroenen zet zich in om de milieu-impact van de zorg te verlagen. Dit wordt gerealiseerd door concrete, bewezen verduurzamingsinterventies op verpleegafdelingen te implementeren en bij het gebruik van geneesmiddelen. Bovendien heeft dit programma als doel om een groene golf van bewustwording en gedragsverandering onder zorgprofessionals te creëren.

Elke dag maken verpleegkundigen, verzorgenden en verpleegkundig specialisten keuzes die impact hebben op mens én milieu. Zij spelen een centrale rol in ‘Samen de zorg vergroenen’ en staan het dichtst bij de patiënt én bij de dagelijkse zorgprocessen. Juist daardoor hebben zij veel invloed op het gebruik van materialen, hulpmiddelen en geneesmiddelen, en kunnen zij het verschil maken in het verduurzamen van de zorg. De implementatie van de 21 verduurzamingsinterventies op verpleegafdelingen gebeurt bottom up. In elk ziekenhuis staan verpleegkundigen (Green nurse champions) samen met duurzaamheidscoördinatoren aan het roer. Zij vormen per ROAZ (Regionaal Overleg Acute Zorgketen)  regio een leernetwerk, ondersteund door een implementatiebegeleider.

Het programma draait om het verduurzamen van de zorg zoals die elke dag wordt geleverd. Niet door grote systeemwijzigingen, maar juist door slimme, praktische aanpassingen in het dagelijks werk. Denk aan het anders omgaan met materialen, het verminderen van verspilling en het maken van bewustere keuzes in zorgprocessen. Een concreet voorbeeld hiervan is het gebruik van wasbare onderleggers in plaats van wegwerpcelstofmatten. 
Binnen ‘Samen de zorg vergroenen’ gebeurt dit via een landelijke aanpak, waarin bijna 70 ziekenhuizen samenwerken. Ze implementeren gezamenlijk bewezen duurzaamheidsinterventies, zodat niet ieder ziekenhuis zelf het wiel hoeft uit te vinden. Door samen te leren, wordt verduurzaming haalbaar, schaalbaar en blijvend.

Een belangrijke bouwsteen van 'Samen de zorg vergroenen' is de vergroeningsgids. Deze gids bevat 21 bewezen verduurzamingsinterventies die toepasbaar zijn in ziekenhuizen. Daarnaast is er het stappenplan: een uitgebreide gids met meer informatie over het implementeren en meten van verduurzamingsinterventies op verpleegafdelingen.

Een terugkerend inzicht is dat verduurzaming vooral mensenwerk is. Het gaat niet alleen om de inhoud van een interventie, maar ook om hoe je die introduceert. Kleine stappen blijken vaak effectiever dan grote plannen. Begin bijvoorbeeld met 1 aanpassing op de afdeling en betrek het hele team. Leg uit waarom iets verandert en wat het oplevert, niet alleen voor het milieu, maar ook voor het werk zelf. En geef ruimte om te oefenen en vragen te stellen.

Ook blijkt dat data helpen. Door inzichtelijk te maken wat een duurzame keuze oplevert in termen van CO₂-reductie, wordt de impact tastbaar. Dat motiveert teams om door te gaan.

Wat ‘Samen de zorg vergroenen’ bijzonder maakt, is de schaal waarop wordt samengewerkt. Bijna alle ziekenhuizen in Nederland doen mee aan het programma. Die gezamenlijke aanpak zorgt voor snelheid en samenhang. Door ervaringen te bundelen ontstaat een breed beeld van wat werkt in verschillende contexten. Een interventie die succesvol is in een academisch ziekenhuis, kan – met kleine aanpassingen – ook werken in een regionaal ziekenhuis. Het programma faciliteert deze kennisdeling en ondersteunt ziekenhuizen bij het aanpassen aan hun eigen situatie.

Binnen ‘Samen de zorg vergroenen’ wordt verduurzaming niet gezien als iets extra’s, maar als onderdeel van goede zorg. Duurzame keuzes dragen bij aan toekomstbestendige zorg, waarin aandacht is voor de gezondheid van patiënten én die van de leefomgeving. Voor verpleegkundigen, verzorgenden en verpleegkundig specialisten betekent dit erkenning van hun rol als veranderaars. Hun dagelijkse keuzes doen ertoe. Door hen te ondersteunen met kennis, tools en begeleiding, laat ‘Samen de zorg vergroenen’ zien dat verduurzaming begint op de afdeling.

De zorg verduurzamen is een grote opgave, maar ook een gezamenlijke kans. Het programma ‘Samen de zorg vergroenen’ laat zien dat concrete verandering mogelijk is, juist wanneer verpleegkundigen het voortouw nemen en ondersteund worden door onderzoek en implementatiebegeleiding.