Jos Lüers: ‘Onderzoek is cruciaal om maatschappelijke waarde aan te tonen’
Sinds de start kent het GGG-programma de GGG-raad. Deze adviseert hoe het programma kan aansluiten bij vragen en behoeften van de samenleving én van relevante stakeholders. In een volgend interview in een reeks is het podium voor Jos Lüers. ‘De apotheker is een onmisbare duizendpoot in de gezondheidszorg.’
Wie is Jos Lüers?
‘Ik ben opgeleid als apotheker en heb het vak jarenlang in een openbare apotheek uitgeoefend, later ook als waarnemer. Sinds 2 jaar combineer ik verschillende rollen. Ik geef les, ben bestuurslid van de KNMP en ben daar ook voorzitter van de Wetenschappelijke Sectie Openbaar apothekers (WSO). Die kun je zien als onze wetenschappelijke beroepsvereniging. Daarnaast coördineer ik voor een aantal ziekenhuizen de implementatie van het Programma Medicatieoverdracht, een ambitieus programma rond de multidisciplinaire richtlijn 'Overdracht van medicatiegegevens in de keten'. Het idee is dat medicatiegegevens beschikbaar komen voor iedere zorgverlener die medicijnen voorschrijft, ter hand stelt of toedient. Goede afspraken binnen de keten zorgen daarbij voor goede, veilige medische en farmaceutische zorg.’
Hoe zie jij de rol van de apotheker?
‘Jarenlang zijn apothekers vooral gezien als handelaars. En als degenen die de logistiek rond geneesmiddelverstrekking regelden. De beroepsgroep wilde af van het imago van doosjesschuivers, en meer gezien worden als zorgverleners in de farmacotherapeutische zorgketen. De apotheker heeft competenties in het communiceren met patiënten, het beheren van hun farmaceutisch dossier en het tijdig leveren van de voorgeschreven medicijnen. In de gezondheidszorg is de apotheker een onmisbare duizendpoot die maatschappelijke waarde toevoegt.’
Wat is jouw visie op onderzoek?
‘Wetenschap is cruciaal om deze waarde aan te tonen. En om te bestuderen welke interventies daar aantoonbaar aan bijdragen. Er is inmiddels al veel onderzoek gedaan naar de medicatiebeoordeling, zeg maar een regelmatige APK van het medicijngebruik van risicopatiënten. Dat zijn mensen die vaak veel verschillende medicijnen gebruiken. Deze interventie blijkt goed te werken, maar apothekers doen veel meer. Er is bijvoorbeeld ook praktijkonderzoek nodig naar een optimale consultvoering. Veel vragen over medicijngebruik komen nu bij huisarts of praktijkondersteuner terecht, terwijl de apotheker de echte medicijndeskundige is. Het zou goed zijn de optimale interdisciplinaire samenwerking wetenschappelijk te onderbouwen. Wie doet wat? En welke gegevens moeten we dan met elkaar delen? Nu hebben apothekers niet vanzelf gegevens over een diagnose en bijvoorbeeld de lab- en meetwaarden. Die heb je wel nodig voor begeleiding en follow-up.’
Als openbaar apothekers hebben we niet per se een sterke academische traditie. Maar we kunnen wel bijdragen aan het oplossen van een van dé problemen in geneesmiddelenonderzoek: inclusie
Wat maakt het relevant dat de KNMP in de GGG-raad zit?
‘Binnen GGG is veel onderzoek sterk academisch. Denk aan studies naar nieuwe toepassingen van geneesmiddelen. Het is mooi dat daarnaast ook ruimte is voor meer praktijkgericht onderzoek. Neem therapietrouw: hoe ondersteun je mensen daarin nu het beste? Of: hoe verminderen we verspilling en maken we het geneesmiddelgebruik doelmatiger en veiliger? Toen ik lid werd van de GGG-raad ging er een wereld voor me open. Ik kwam onderzoeksthema’s tegen als drug repurposing-studies naar nieuwe indicaties. Als openbaar apothekers hebben we niet per se een sterke academische traditie. Maar we kunnen wel bijdragen aan het oplossen van een van dé problemen in geneesmiddelenonderzoek: inclusie. Wij hebben een laagdrempelige relatie met de patiënt en allerlei lijntjes met zorgverleners in eerste en tweede lijn. Door studies samen op te pakken – dus multidisciplinair – kun je de slagingskansen enorm vergroten. En precies dát is wat de GGG-raad representeert: multidisciplinariteit.’
Waar zitten de grote uitdagingen?
‘We kunnen nog veel stappen zetten om de extramurale farmaceutische zorg te verbeteren. Op allerlei terreinen dreigt een zorginfarct, en een van de uitdagingen daarbij is een beter – en doelmatiger – gebruik van geneesmiddelen. In het Integraal Zorgakkoord staat dat we meer moeten samenwerken. Ik denk dat de openbaar apotheker in die samenwerking een cruciale rol heeft, door proactief en zichtbaar als professional te functioneren in wijk, dorp of regio. Als WSO-bestuurder maak ik me hier sterk voor, onder meer door in te zetten op een heldere taakverdeling in de vorm van zorgpaden met collega-zorgverleners. Ik vind het mooi dat binnen GGG binnenkort een specifieke subsidieronde opent rond multidisciplinaire samenwerking in de extramurale farmaceutische zorg, van ziekenhuis tot en met wijkverpleging en thuiszorg.’
Zie je nog belemmeringen?
‘Ja, helaas wel. Neem alleen al de enorme medicijntekorten. Apothekers zijn dagelijks veel tijd kwijt met het regelwerk om aan geneesmiddelen te komen voor hun patiënten. Een gevolg daarvan is dat je weinig tijd overhoudt voor wetenschappelijk onderzoek. Hier ligt wat mij betreft een taak voor zorgverzekeraars en overheid. Door ruimte te scheppen voor ondersteuning van zwaar belaste openbaar apothekers. Maar bijvoorbeeld ook door een andere bekostiging van de vervolgopleiding tot specialist. Wij zijn het enige specialisme dat zelf de opleiding financiert en als apotheker ben je voor de apotheker in opleiding (AIOS) zowel werkgever als opleider. Die AIOS heeft binnen de apotheek nu niet de volledige vrijheid om onderzoek te doen. Meer financiële ruimte zou het wetenschappelijke karakter van ons vak kunnen vergroten.’
Wat wil je nog meegeven aan je collega’s?
‘Ik heb het nu wel over geld, maar we zijn als apothekers ook zelf aan zet. Het vergt nog wel een cultuurverandering om niet alleen met de praktische kant van je vak bezig te zijn. We worden betere zorgverleners als we op een meer wetenschappelijke manier kijken naar onze rol in de keten.’
