‘Onze beslisregel helpt bij gepersonaliseerd behandelen met antibiotica op de IC’

Patiënten op de IC vormen een bijzondere populatie. Hun lichaam verwerkt medicijnen anders, bijvoorbeeld door verstoorde orgaanfuncties. Omdat IC-patiënten vaak infecties hebben, is het belangrijk te weten hoe zij reageren op antibiotica. In de Dolphin-studie is onder leiding van het Erasmus MC in 8 centra onderzocht of persoonlijk afgestemde antibioticadosering de uitkomsten verbeteren. Met behulp van bloedspiegelmetingen zijn concentraties van beta-lactam-antibiotica en ciprofloxacine vastgesteld, waarna met rekenmodellen persoonlijke doseringen zijn bepaald. Ziekenhuisapotheker Alan Abdulla: ‘Over de hele patiëntengroep zagen we geen kortere IC-ligduur. Mogelijk speelt mee dat IC-patiënten sterk verschillen in hun ziektebeeld en de ernst daarvan. Maar in aanvullende analyses zagen we wel verschillen tussen groepen, bijvoorbeeld bij patiënten die op de IC minder ernstig ziek waren. Binnen deze groep j hen was er een trend naar lagere sterfte als er na een persoonlijk doseeradvies werd gevolgd. Ook leek een doseeradvies binnen 24 uur gunstiger uit te pakken. Deze inzichten hebben we meegenomen in nieuw vervolgonderzoek, waaronder de Bullseye-studie (zie kader, red.).’ 

Complexe populatie 

Op een IC gaat het om een complexe en zeer uiteenlopende patiëntengroep, waarbij ook nog eens sprake is van een acute situatie. Dat maakt onderzoek doen erg uitdagend, aldus Abdulla. ‘Het zijn ernstig zieke patiënten die soms buiten bewustzijn zijn en niet altijd zelf kunnen beslissen over het meedoen aan een studie. Je moet dan met hun vertegenwoordigers in gesprek, die uiteraard erg ongerust zijn over hun naaste. Toch is het ons gelukt om voldoende mensen te includeren, dankzij de gezamenlijke inzet van researchverpleegkundigen, onderzoekers en andere betrokken zorgverleners in alle deelnemende centra. Die samenwerking is onmisbaar om patiënten zorgvuldig en verantwoord te includeren. In de vervolgstudie bij patiënten met sepsis – waarbij je snel moet handelen – lukt de inclusie vanuit de opgebouwde ervaring en goede samenwerking ook uitstekend.’

Beslisregel in het EPD 

Om de behandeling van patiënten met risico op een te lage dosering nog beter te personaliseren, is met een implementatiesubsidie van GGG (een VIMP) een klinische beslisregel ontwikkeld in het elektronische patiëntendossier (EPD). Deze digitale toepassing berekent dagelijks welke patiënten risico lopen op een te lage medicijnspiegel. Dat is relevant voor een gerichte behandeling, ook omdat niet passende te lage antibioticaconcentraties kunnen bijdragen aan de ontwikkeling van antibioticaresistentie, legt Abdulla uit. Met de beslisregel kunnen ziekenhuisapothekers en artsen gericht beoordelen of een dosisaanpassing of extra bloedonderzoek nodig is. ‘We hebben de beslisregel ontwikkeld binnen ons eigen EPD. Het algoritme is inmiddels ook in een ander EPD-systeem bij Amsterdam UMC geïmplementeerd. En we werken er nu ook met Belgische centra aan.’ Het opnemen van het algoritme in de verschillende EPD-systemen is technisch mogelijk, maar vergt tijd en lokale afstemming, aldus Abdulla.

Gericht adviseren

Voor de implementatie is meer nodig dan een technische oplossing, benadrukt Abdulla. ‘We hebben in de VIMP de stap gezet van wetenschap naar dagelijkse patiëntenzorg. Hoe zorg je dat je resultaten ook aan het bed beschikbaar komen? De beslisregel is een belangrijke tool, omdat je als ziekenhuisapotheker snel de patiënten in beeld krijgt die risico lopen op een niet passende dosering aan van antibiotica. Zo kun je de behandelaar gericht adviseren over het doen van een bloedspiegelmeting TDM en het aanpassen van de dosering. Maar dit alles vraagt ook om aanpassingen in de workflow, zodat je in onderling overleg adequaat kunt handelen als de beslisregel bij een patiënt een verhoogd risico signaleert.’ 

Genuanceerd verhaal

Een ander doel van de VIMP was om patiënten en naasten goed te informeren, en ze mee te nemen in de behandeloverwegingen en de wetenschappelijke onderbouwing daarvan. Abdulla: ‘We hebben een podcastserie ontwikkeld: De Kritieke Dosis. Een deel van de serie is gericht op zorgverleners en belicht vooral de betekenis van de wetenschappelijke resultaten voor hun werk. Daarnaast zijn er afleveringen voor naasten, (ex-)patiënten en patiëntenorganisaties. Het is een mooie manier om onze bevindingen en de betekenis ervan op een toegankelijke manier met een breed publiek te delen. Zo is er een aflevering met een ex-patiënt over zijn IC-ervaring en het herstel na de opname. Daphne Bolman doet mee in de aflevering. Zij is ervaringsdeskundige en voorzitter van patiëntenorganisatie IC-connect, een van onze samenwerkingspartners. Ook Stichting FCIC is betrokken, een samenwerkingsverband tussen IC-professionals, onderzoekers en ervaringsdeskundigen.’ Vanwege het perspectief van de patiënt zijn de gesprekken volgens Abdulla ook interessant voor zorgverleners. De serie wordt goed ontvangen, zegt hij, en is kort na de lancering in september 2026 al enkele honderden keren beluisterd.

Extra stappen 

Abdulla is blij met de mogelijkheid die ZonMw bood om extra stappen te zetten voor de implementatie. ‘Wetenschappelijk bewijs is belangrijk, maar het is minstens zo relevant om professionals goed mee te nemen in wat een nieuwe aanpak van ze vraagt. Hoe je dat realiseert, moet je al in de ontwerpfase van je studie meenemen. Je onderzoek is pas echt geslaagd als het ten goede komt van de patiënt.’

• GGG-project 848017008: ‘Dose IndividualizAtion of Beta-lactam AntiBiotics in ICU patients: to TDM or not to TDM and the effects on patient outcome’ (Dolphin-studie)
• GGG-project 10140462310006 (VIMP): ‘Verbeter de kennis van beta-lactam antibioticablootstelling op de Intensive Care’
• GGG-project 10140022310046: ‘Optimalisatie initiële blootstelling beta-lactam-antibiotica bij ernstig zieke septische patiënten’ (Bullseye-studie, nog lopend)
• Programma Goed Gebruik Geneesmiddelen
• Onderwerp Geneesmiddelen