Geen uitzondering maar regel: praten over wat belangrijk is
Hoe zorg je ervoor dat patiënten en zorgverleners op tijd met elkaar in gesprek gaan over wensen, waarden en voorkeuren voor toekomstige zorg? Hoe wordt dit een vanzelfsprekend onderdeel van goede oncologische zorg? Met die vragen houden we ons in het Radboudumc al langer bezig. Nu zetten we samen met 3 ziekenhuizen in de regio de volgende stap.
Waarom verdere uitbreiding van proactieve zorgplanning nodig is
Patiënten met gevorderde kanker staan regelmatig voor belangrijke keuzes. Juist dan is het waardevol om stil te staan bij wat voor hen en hun naasten belangrijk is, welke zorg daarbij past en welke wensen zij hebben voor de toekomst. Proactieve zorgplanning (PZP) helpt patiënten, naasten en zorgverleners om hierover met elkaar in gesprek te gaan.
De meerwaarde van deze gesprekken wordt steeds breder erkend, maar ze komen nog niet altijd vanzelf op gang. Patiënten verwachten vaak initiatief van zorgverleners, terwijl zorgverleners niet altijd weten wanneer en hoe zij het gesprek moeten voeren.
Een praktische aanpak
Binnen het Radboudumc werken we al enkele jaren met een praktische aanpak voor PZP binnen de oncologie. Patiënten krijgen informatie, zorgverleners worden geschoold (zie tabel 1), en er is aandacht voor goede verslaglegging. Ook hebben verpleegkundigen en casemanagers een belangrijke rol bij de gesprekken. Inmiddels wordt deze aanpak op meer dan 13 afdelingen gebruikt en zijn er meer dan 500 gesprekken gevoerd.
Die ervaring bracht ons bij de vraag hoe deze werkwijze ook in andere ziekenhuizen duurzaam onderdeel kan worden van de dagelijkse zorg. Daarom onderzoeken we in ons project ‘Implementatie proactieve zorgplanning binnen de oncologie’ samen met Maasziekenhuis Pantein (Boxmeer), Rijnstate (Arnhem) en Slingeland (Doetinchem) ziekenhuis hoe we de aanpak regionaal kunnen implementeren en welke aanpassingen daarvoor nodig zijn.
| Informatie voor patiënten | Scholing voor zorgverleners | Organisatorische aspecten |
|---|---|---|
| Patiënten informatiefilm (in 6 talen) | Basis e-learning | PZP smart phrases voor in patiëntendossier |
| Gevorderde e-learning | Ontwikkelde werkwijze en stappenplan voor opstart | |
| Maandelijkse intervisie |
Eerst begrijpen hoe het nu gaat
Voordat we nieuwe werkwijzen invoeren, willen we eerst goed begrijpen hoe PZP momenteel wordt toegepast binnen de deelnemende ziekenhuizen. Daarom organiseerden we startbijeenkomsten, werden lokale projectteams gevormd en gingen we op werkbezoek. Daarbij zien we veel betrokkenheid, maar ook verschillen in werkwijzen, dossiervoering en de manier waarop gesprekken worden georganiseerd. Met een nulmeting brengen we die verschillen verder in kaart. We inventariseren welke factoren helpen om PZP onderdeel te maken van de dagelijkse praktijk en welke knelpunten zorgverleners daarbij ervaren. Zoals bestaande afspraken over palliatieve zorg en PZP, maar ook ruimte en tijd voor het voeren van gesprekken. Die inzichten gebruiken we om de aanpak verder te verbeteren.
Aansluiten bij bestaande zorgprocessen
Ieder ziekenhuis heeft een eigen organisatie, patiëntpopulatie en manier van werken. Daarom kiezen we niet voor een blauwdruk die overal hetzelfde wordt ingevoerd. We sluiten juist zoveel mogelijk aan bij bestaande zorgprocessen en systemen. Ook onderzoeken we hoe de mogelijkheden binnen het lokale elektronisch patiëntendossier (EPD) benut kunnen worden en welke patiëntgroepen geschikt zijn om mee te starten. Door voort te bouwen op wat er al aanwezig is, vergroten we de kans dat de aanpak niet alleen wordt ingevoerd, maar ook blijvend onderdeel wordt van de zorg.
Samen leren en kennis delen
De komende maanden richten we ons op scholing en de voorbereiding van de eerste pilot. Verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten, artsen en andere betrokken zorgverleners van de oncologieafdelingen worden hierbij betrokken. Juist deze professionals hebben vaak langdurig contact met patiënten en spelen een belangrijke rol bij het herkennen van momenten waarop gesprekken over toekomstige zorg passend zijn. Vervolgens starten we met een eerste patiëntengroep. Tijdens deze pilot onderzoeken we wat goed werkt, waar zorgverleners tegenaan lopen en welke aanpassingen nodig zijn.
Naast het meenemen van de context en werkwijzen van de verschillende ziekenhuizen, vinden we het belangrijk om ervaringen actief met elkaar uit te wisselen. Via intervisie en regionale bijeenkomsten delen zorgverleners ervaringen en praktische oplossingen. We weten uit intervisiebijeenkomsten van het Radboud: wat op de ene afdeling goed werkt, kan elders juist weer nieuwe inzichten opleveren. Zoals de manieren van patiënten uitnodigen, verschillende soorten van woordgebruik in de gesprekken. Deze lessen verwerken we in een implementatiehandleiding met belemmeringen, succesfactoren en praktijkvoorbeelden. De kennis die we opdoen willen we namelijk niet alleen gebruiken binnen de deelnemende afdelingen, maar uiteindelijk ook inzetten voor andere patiëntgroepen en/of ziekenhuizen binnen de regio.
Uiteindelijk gaat het om de patiënt
Hoewel we veel praten over implementatie, scholing en samenwerking, draait het project uiteindelijk om iets anders. We hopen dat alle patiënten met gevorderde kanker eerder en vaker de kans krijgen om te bespreken wat voor hen belangrijk is. Als het lukt om proactieve zorgplanning een vanzelfsprekend onderdeel te maken van de oncologische zorg op meerdere afdelingen en ziekenhuizen, zetten we samen een belangrijke stap naar zorg die beter aansluit bij de wensen en behoeften van patiënten en hun naasten.
ZonMw en kanker in de palliatieve fase
Het tijdig herkennen en bespreekbaar maken van het levenseinde helpt patiënten en naasten om over hun doelen, wensen en behoeften rondom de palliatieve fase na te denken, ook voor mensen met kanker. Het is belangrijk dat zorgverleners tijdig en regelmatig hierover in gesprek gaan en dit inventariseren en vastleggen zodat patiënten hun kwaliteit van leven verbetert. Vanuit ons programma Palliantie financieren we onderzoek naar kennis over palliatieve zorg voor mensen met kanker en de toepassing daarvan in de zorgpraktijk.