Post-COVID Veelgestelde vragen

Met kennis werken aan een goede gezondheid voor iedereen. Daar staat ZonMw voor. ZonMw programmeert en financiert onderzoek en vernieuwing in gezondheid, zorg en welzijn, stimuleert het gebruik van de ontwikkelde kennis en signaleert waar kennis nodig is. ZonMw heeft als belangrijkste opdrachtgevers het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) en Nederlandse Organisatie voor Wetenschappelijk Onderzoek (NWO).

ZonMw is voor het verstrekken van subsidies afhankelijk van haar opdrachtgevers. Het ministerie van VWS, de grootste opdrachtgever van ZonMw, heeft middelen beschikbaar gesteld voor onderzoek dat zij noodzakelijk acht op het gebied van post-COVID. Op basis van deze opdracht heeft ZonMw, in overleg met belanghebbenden en betrokken partijen, een onderzoeksprogramma opgesteld. Het ministerie van VWS bepaalt de looptijd van het programma.

Binnen dit programma zijn meerdere subsidieoproepen uitgezet. De inhoudelijke invulling van het programma wordt door ZonMw vastgesteld in afstemming met het ministerie van VWS en de programmacommissie. Deze commissie bestaat uit deskundigen uit het veld. Meer informatie over de programmacommissie vindt u op onze pagina over commissieleden en referenten.

Nee. ZonMw doet zelf geen onderzoek, maar financiert onderzoek binnen verschillende subsidieprogramma’s.

Long COVID, ook wel post-COVID genoemd, verwijst naar langdurige gezondheidsklachten die sommige mensen ervaren na het doormaken van een COVID-19 infectie. Er is sprake van post-COVID als de gezondheidsklachten na een doorgemaakte COVID-19 infectie langer dan 2 tot 3 maanden aanhouden. Deze gezondheidsklachten bestaan uit (een combinatie van) verschillende aanhoudende symptomen waaronder post-exertionele malaise (PEM), cognitieve problemen, posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom (POTS) en uitputting. De ernst van de klachten kan variëren van mild tot ernstig. Ook kan post-COVID effecten hebben op de langere termijn zoals schade aan hart, longen en hersenen. De aanhoudende klachten hebben vaak een negatieve invloed op het sociaal functioneren, het functioneren op werk en op de kwaliteit van leven.

Er is nog veel onduidelijkheid over de oorzaak van post-COVID en het ziektebeeld. Daarnaast is er behoefte aan effectieve behandelingen die de oorzaken en klachten van post-COVID kunnen verminderen en/of wegnemen. Vanuit andere programma’s, zoals het COVID-19 programma, heeft ZonMw al verschillende onderzoeken naar post-COVID gefinancierd, maar er meer structurele financiering en coördinatie van onderzoek.

In 2023 heeft het ministerie van VWS goedkeuring gegeven voor het programma Post-COVID: onderzoeksprogramma, kennisinfrastructuur en expertisenetwerk. Het doel van het programma is het vergroten en delen van kennis en expertise over post-COVID voor diagnose, behandeling en het optimaliseren van zorg.

ZonMw verwijst graag door naar de post-COVID pagina van de Rijksoverheid. Hier wordt informatie over (klachten bij) post-COVID vanuit het ministerie van VWS, het RIVM, ZonMw en C-support gebundeld.

Meer informatie over post-COVID is te lezen op onze Long COVID pagina.

ZonMw verwijst ook graag door naar de post-COVID pagina van de Rijksoverheid. 

Om op de hoogte te blijven van actuele ontwikkelingen en resultaten op het gebied van post-COVID kunt u onze digitale post-COVID nieuwsbrief lezen. U kunt zich hier aanmelden voor de nieuwsbrief. Bekijk hier de eerdere edities van de post-COVID nieuwsbrief.

Ook publiceert het Instituut voor Verantwoord Medicijngebruik (IVM) het Post-COVID journaal. Hierin brengt het IVM elke 2 maanden een korte video uit met actuele zaken en de belangrijkste maatschappelijke ontwikkelingen op het gebied van post-COVID. Het Post-COVID journaal is de opvolger van het Coronanieuws. Bekijk de uitzendingen van het Post-COVID journaal hier.

Het Post-COVID programma is in 2023 gestart en loopt door tot en met eind 2028.

Het doel van het programma is het vergroten en delen van kennis en expertise over post-COVID voor diagnose, behandeling en het optimaliseren van zorg.

Het Post-COVID programma is opgezet met 2 programmaonderdelen:

1. Onderzoeksinfrastructuur en samenwerking
2. Onderzoeksprogramma

Binnen dit programmaonderdeel wordt een onderzoeks- en expertisenetwerk Post-COVID Netwerk Nederland (PCNN) gefinancierd. Binnen dit netwerk wordt gewerkt aan de opbouw van een onderzoeksinfrastructuur die het mogelijk maakt om het complexe onderzoek naar post-COVID uit te voeren. Daarnaast is het netwerk belangrijk voor het opbouwen van expertise en heeft het als taak om beschikbare kennis zo snel mogelijk terecht te laten komen bij zorgprofessionals en patiënten. Lees hier meer over PCNN.

Dit programmaonderdeel richt zich op het ontwikkelen van benodigde kennis over de ziektemechanismen die betrokken zijn bij post-COVID en daarnaast de (verdere) ontwikkeling van diagnostiek, behandeling en optimalisatie van zorg voor post-COVID patiënten. Vanuit dit programmaonderdeel worden onderzoeksprojecten gefinancierd die onderzoek doen naar deze onderwerpen. De kennisvragen vanuit de overkoepelende kennisagenda post-COVID geven verder richting aan het onderzoek binnen het onderzoeksprogramma.

De post-COVID programmatekst is op de Post-COVID programmapagina op onze website te vinden.

Voor de uitvoering van het Post-COVID programma is 40,67 miljoen euro beschikbaar.

ZonMw financiert onderzoek naar post-COVID via subsidierondes. Hieronder staat een overzicht van alle subsidierondes in het Post-COVID programma. 

Op 2 december 2025 heeft ZonMw de laatste subsidieronde van het Post-COVID programma geopend: Post-COVID bij kinderen.

Programmaonderdeel 1 – Onderzoeksinfrastructuur en samenwerking

Onderzoeks- en expertisenetwerk post-COVID

• Budget: 9 miljoen euro
• Gehonoreerde projecten: Post-COVID Netwerk Nederland

Bestendiging en verduurzaming van het onderzoeks- en expertisenetwerk post-COVID

• Budget: 2,3 miljoen euro
• Gehonoreerde projecten: Toekomstbestendig kennis- en expertisenetwerk voor betere gezondheid van mensen met PAIS

Programmaonderdeel 2 – Onderzoeksprogramma

Biomedische kennishiaten post-COVID

• Budget: 10,4 miljoen euro
• Gehonoreerde projecten: 14 projecten

Klinisch onderzoek post-COVID – Patiëntvragen

• Budget: 6 miljoen euro
• Gehonoreerde projecten: 8 projecten

Post-COVID: van risicofactoren en preventie tot diagnostiek en behandeling

• Budget: 6 miljoen euro
• Gehonoreerde projecten: 7 projecten

Post-COVID bij wetenschappelijk ondervertegenwoordigde groepen mensen

• Budget: 1,6 miljoen euro
• Gehonoreerde projecten: 4 projecten

Post-COVID bij kinderen

• Budget: 1,5 miljoen euro
• Gehonoreerde projecten: 3 projecten

Nee, er komen geen nieuwe subsidierondes meer in het Post-COVID programma.

Op 2 december 2025 heeft ZonMw de laatste subsidieronde van het Post-COVID programma geopend: Post-COVID bij kinderen.

Dat is nog niet bekend. ZonMw is afhankelijk van haar opdrachtgever, het ministerie van VWS, voor financiering van onderzoek naar post-COVID. Zo stelt het ministerie van VWS geld beschikbaar voor onderzoek dat zij nodig acht op het gebied van post-COVID, en bepaalt het budget en de duur van het programma.

ZonMw heeft een nieuwsbrief over de ontwikkelingen binnen het Post-COVID programma. In de nieuwsbrief houden we lezers regelmatig op de hoogte over de voortgang, resultaten, lopende projecten, bijeenkomsten en andere activiteiten of nieuws over het Post-COVID programma.

U kunt zich hier aanmelden voor de nieuwsbrief. Bekijk hier de eerdere edities van de post-COVID nieuwsbrief.

Er worden momenteel 36 onderzoeken naar post-COVID gefinancierd binnen het Post-COVID programma.

De laatste onderzoeksprojecten zijn in 2026 gestart en richten zich op onderzoek naar wetenschappelijk ondervertegenwoordigde groepen mensen, en kinderen met post-COVID. 

Voor meer informatie over de onderzoeken kunt u deze interactieve infographic bekijken, waar de lopende onderzoeken binnen het Post-COVID programma overzichtelijk weergegeven worden.

De onderzoeken naar post-COVID die door ZonMw worden gefinancierd richten zich op verschillende thema’s en onderwerpen. De onderzoeken richten zich op 3 hoofdthema’s:

• Ziektemechanismen van post-COVID
• Diagnostiek
• Behandeling

De onderzoeken richten zich ook op meerdere symptomen van post-COVID, namelijk:

• Post-exertionele malaise (PEM)
• Posturaal orthostatisch tachycardiesyndroom (POTS)
• Cognitieve problemen
• Uitputting

Bekijk voor meer informatie over de onderzoeken en de verschillende onderzoeksthema’s deze interactieve infographic, waar de lopende onderzoeken binnen het Post-COVID programma overzichtelijk weergegeven worden.

Ja, ZonMw financiert ook onderzoek naar post-COVID bij kinderen. Lees hierover meer in dit artikel of bekijk de volgende 5 lopende onderzoeksprojecten die onderzoek doen naar kinderen met post-COVID:

• Pediatrische post-COVID uit de kinderschoenen
• Effectiviteit van gepersonaliseerde getrapte zorg voor kinderen met post-COVID
• Doorbreken van de epigenetische, auto-immuun- en neutrofielactivatie-as bij post-COVID
• De verborgen last van long COVID bij kinderen: retinale vasculaire veranderingen meetbaar met OCTA
• Wanneer beestjes losgaan: gepersonaliseerde microbioom interventies voor kinderen met post-COVID

Ja, ZonMw financiert ook onderzoek naar bedlegerige patiënten met post-COVID.

De volgende onderzoeksprojecten richten zich (onder andere) op bedgebonden patiënten met post-COVID:

• De weg naar begrip van PEM in post-COVID
• Mitochondriale oxygenatie als niet-invasieve ambulante test ter objectieve herkenning van PEM
• Homebound: Co-creatie van een geïntegreerd thuiszorgpad voor mensen met ernstige post-COVID
• Het onzichtbare ontmaskerd: Hoe spier-, immuun- en zenuwstelsel veranderen bij ernstige post-COVID

Onderzoek heeft tijd nodig. De meeste onderzoeken hebben een looptijd van 2 jaar en de resultaten worden op de projectpagina’s van ZonMw gemeld. Doordat deze onderzoeken vanuit verschillende subsidierondes worden gefinancierd, hebben ze verschillende startdata. Dit betekent ook dat de eindresultaten van de studies op verschillende momenten worden verwacht.

Veel onderzoeksprojecten lopen nog. Zodra de onderzoekers tussentijdse resultaten publiceren (vaak in internationale tijdschriften), publiceert ZonMw deze op de projectpagina’s en via de nieuwsbrief.

Er zijn enkele projecten waarvan de eindresultaten bekend zijn. Zo is de multidisciplinaire richtlijn COVID-19 nazorg gepubliceerd, die in het voorjaar van 2022 is overhandigd aan de minister.

Er zijn duidelijke overeenkomsten tussen post-COVID en andere aandoeningen die ontstaan na een infectie, zoals ME/CVS, Q-koorts en de ziekte van Lyme. Daarom wordt er in het Post-COVID programma verbinding gemaakt met andere postinfectieuze aandoeningen, zoals ME/CVS. Ook wordt zoveel mogelijk voortgebouwd op resultaten uit eerdere programma’s, zoals over Q-koorts en Lyme. Op deze manier kan nieuwe en relevante kennis worden gedeeld en benut.

Onderzoekers hebben een internationale blik als het gaat om wetenschappelijk onderzoek. Bovendien houdt de programmacommissie van ZonMw bij de beoordeling van projectvoorstellen zelf ook rekening met alle lopende onderzoeken, zowel internationaal als nationaal. Aanvragen dienen, waar mogelijk, verbindingen te maken met lopend (inter)nationaal onderzoek.

Post-COVID Netwerk Nederland, gefinancierd door ZonMw, heeft een patiëntportaal opgezet. In het portaal kunnen patiënten met post-COVID klachten zich aanmelden om mee te doen aan wetenschappelijk onderzoek. Op postcovidonderzoek.nl kunt u zich aanmelden voor het patiëntportaal.

ZonMw voert zelf geen onderzoek uit. Het is daarom niet mogelijk om via ZonMw deel te nemen aan de onderzoeken. 

Post-COVID Netwerk Nederland (PCNN) is een nationaal samenwerkingsverband tussen patiënten, wetenschappers, zorgprofessionals en maatschappelijke partners.

PCNN zorgt dat wetenschappelijk onderzoek en patiëntenzorg voor mensen met post-COVID goed op elkaar afgestemd zijn. Door het opbouwen van onderzoeksinfrastructuur kan systematisch en efficiënt kennis ontwikkeld worden. Dit helpt om post-COVID beter te begrijpen, een betere diagnose te stellen en beter te behandelen. Het netwerk zorgt er daarnaast voor dat kennis beschikbaar gemaakt wordt om de zorg voor volwassenen en kinderen met post-COVID voortdurend te verbeteren.

Ervaringsdeskundigen hebben een belangrijke rol in het netwerk. Binnen alle werkpakketten van PCNN zijn ervaringsdeskundigen betrokken. 

Lees hier meer over Post-COVID Netwerk Nederland.

Post-COVID Netwerk Nederland (PCNN) is opgericht om in Nederland systematischer en efficiënter kennis op te bouwen over de ziekte post-COVID en om die nieuw opgebouwde kennis steeds zo snel en goed mogelijk te benutten in de zorg voor mensen met post-COVID. Het gaat om kennis over biologische processen, kennis die diagnostiek, prognose en behandelingen kan verbeteren, en kennis over de organisatie van de zorg voor alle volwassenen en kinderen met post-COVID in Nederland.

PCNN is opgericht in 2023 en ontvangt financiering van ZonMw.

Lees hier meer over Post-COVID Netwerk Nederland.

Een programmacommissie wordt door het algemeen bestuur van ZonMw ingesteld en werkt onder eindverantwoordelijkheid van het bestuur. Commissieleden zijn op persoonlijke titel benoemd, zij nemen niet deel namens een organisatie. Bij de samenstelling van de commissie let ZonMw op de deskundigheid van de leden. In de programmacommissie wordt ook gezorgd voor ervaringsdeskundige expertise. Ervaringsdeskundigen beoordelen de relevantie van een aanvraag vanuit het patiëntperspectief.

Uit welke leden de programmacommissie bestaat, wordt vermeld op de programmapagina. Per subsidieoproep staat vermeld wie in de commissie deelneemt of heeft deelgenomen.

Mensen met post-COVID staan centraal in het Post-COVID programma. Het doel is om hen zo snel en effectief mogelijk te helpen en de kwaliteit van leven te verbeteren. Daarom zijn organisaties van post-COVID patiënten vanaf de opzet van het programma betrokken.

Patiënten met post-COVID en/of hun naasten nemen deel als volwaardige leden van de programmacommissie en projectgroepen. Zij spelen vanwege de inbreng van hun (in dit geval ervarings-) deskundigheid samen met andere leden een belangrijke rol in de advisering en prioritering, zowel op programma- als projectniveau.

In de onderzoeksvoorstellen in de subsidierondes dient duidelijk te worden gemaakt hoe post-COVID patiënten en hun vertegenwoordigers deelnemen aan de onderzoeken: in welke fases en op welke manier, waarbij rollen helder zijn beschreven en afgebakend. Aanvragers moeten aangeven op welke wijze daarbij rekening gehouden wordt met functionele beperkingen van de patiënten. Ook de begroting van de subsidieaanvraag wordt op dit punt getoetst. 

De besluitvorming binnen alle ZonMw-programma’s moet objectief verlopen. Alle uitgevoerde beoordelingsprocedures moeten transparant en zorgvuldig zijn. Belangenverstrengeling of zelfs de schijn daarvan moet voorkomen worden. Daarom hanteert ZonMw de gedragscode Omgaan met persoonlijke belangen.

Bekijk de gedragscode omgaan met persoonlijke belangen. De code is van toepassing op de leden van besluitnemende organen, ZonMw-medewerkers, referenten, patiëntpanels en commissieleden die betrokken zijn bij de voorbereiding van en de advisering en besluitvorming over de verdeling van ZonMw-middelen.

Een subsidieaanvraag wordt beoordeeld op relevantie en kwaliteit zoals vermeld in de subsidieoproep. Het is ook belangrijk dat de subsidieaanvragen voldoen aan de overige voorwaarden die zijn gesteld in de subsidieoproep. Een subsidieoproep is onderdeel van een programma. Programma's richten zich op relevante maatschappelijke en wetenschappelijke vraagstukken die van invloed zijn op gezondheid en welzijn.

De beoordeling van en de besluitvorming over de bij ZonMw ingediende subsidieaanvragen mag niet worden beïnvloed door enige vooringenomenheid. Hiervoor hanteert ZonMw de Code omgaan met persoonlijke belangen. De code is van toepassing op iedereen die deelneemt aan de advisering en besluitvorming over de verdeling van subsidiegelden. Denk aan commissieleden, referenten, ervaringsdeskundigen en medewerkers van ZonMw.

In maart 2023 heeft ZonMw van het ministerie van VWS de opdracht gekregen voor het faciliteren van een overkoepelende kennisagenda voor post-COVID met relevante partijen en patiëntenorganisaties. Begin 2025 is de kennisagenda opnieuw bijgewerkt.

Deze kennisagenda heeft 2 doelen:

1. Verzamelen en overzichtelijk maken van lopend (inter)nationaal onderzoek, zoals epidemiologisch en biomedisch onderzoek, onderzoek naar diagnostiek en behandeling en studies in de specialistische zorg en huisartsenpraktijk.
2. Aangeven waar nog belangrijke kennis ontbreekt en waar extra onderzoek nodig is. 

Deze punten worden samengebracht in één duidelijke kennisagenda.

De overkoepelende kennisagenda geeft daarbij richting aan de onderzoeken, en helpt te bepalen welke vragen als eerste worden onderzocht. Hierdoor kunnen partijen samen gericht werken aan het aanvullen van de belangrijkste kennis over post-COVID.

Meer informatie over de overkoepelende kennisagenda post-COVID is hier te lezen.