Overstap naar tweezijdige staaroperatie

Het routinematig direct na elkaar op dezelfde dag opereren van beide ogen – ‘simultane bilaterale cataractchirurgie’ in medisch jargon – is tussen 2020 en 2025 in percentages gestegen van 27,3% via 54,8% naar 71,0%. Een eerdere studie onder leiding van prof. dr. Rudy Nuijts en dr. Frank van den Biggelaar (Maastricht UMC+) bewees dat deze procedure veilig en doelmatig is. Bovendien levert een tweezijdige staaroperatie veel voordelen op voor de patiënt. Denk aan minder ziekenhuisbezoeken, een korter druppelschema en een sneller herstel met minder functionele beperking. Ook is minder thuiszorg en mantelzorg nodig. 

Frank van den Biggelaar is onderzoeker aan de Universiteitskliniek voor Oogheelkunde van Maastricht UMC+. ‘Een ervaren oogchirurg doet een staaroperatie in ongeveer een kwartier. Het is een routine-ingreep die in Nederland jaarlijks ruim 200.000 keer plaatsvindt. En gezien de vergrijzing zal dat alleen maar toenemen. Er is veel doelmatigheidswinst te boeken als je twee ogen in één keer aanpakt in plaats van met twee weken tussenpauze.’ Onderzoek met 865 patiënten in tien centra in Nederland liet zien dat dit veilig kan, mits je voor elk oog nieuwe materialen gebruikt en voor beide ingrepen nieuw gesteriliseerde instrumenten gebruikt. De kans op ernstige complicaties aan beide ogen – die sowieso al erg klein was – is vrijwel uitgesloten. Zeker als een chirurg op een dag veel staaroperaties achter elkaar uitvoert, zit de doelmatigheid vooral in de opgetelde tijdswinst, aldus Van den Biggelaar. Plus het gegeven dat je een patiënt maar één keer in de OK hoeft te ontvangen.

De voordelen voor zowel patiënt als maatschappij zijn evident. Van den Biggelaar weet dat ook een dergelijke uitkomst niet vanzelf zorgt voor een nieuwe behandelstandaard. 
‘ZonMw vroeg ons de nieuwe interventie door middel van een implementatieproject versneld toe te laten passen. Met de subsidie konden we voor drie dagen per week een coördinator aanstellen. Het enorme netwerk van Rudy Nuijts heeft het proces sterk bevorderd. Belangrijk was verder dat zorgverzekeraar VGZ de tweezijdige staaroperatie als good practice in de markt zette en de richtlijn Cataract reeds was aangepast. En we konden voortbouwen op ervaringen die de centra in de eerdere studie hadden opgedaan met het aanpassen van de processen. Je moet immers de interne ziekenhuisorganisatie inrichten op twee operaties in één keer. Dat hele proces is samengevat in een handleiding voor centra die dit ook zo willen  .’

Brede implementatie vergt veel. Bijvoorbeeld het publiceren en het aanpassen van een richtlijn en het plaatsen van een thema op een implementatieagenda. Van den Biggelaar: ‘Je moet iedereen betrekken. Dus de oogartsen en hun beroepsverenigingen, zorgverzekeraars, leveranciers en zeker ook de patiënten. Wij hebben focusgroepsgesprekken met patiënten gevoerd en hadden ook de Oogvereniging aan boord. En denk daarnaast bijvoorbeeld aan de leveranciers van materialen, de ziekenhuisapotheek en de OK-medewerkers. Iedereen heeft een rol in het aanpassen van de routines. Zo kun je samen werken aan écht passende zorg.’