Diner pensant over passende zorg en verpleegkundig leiderschap
‘Passende zorg gaat niet over minder zorg, maar over zorg met meer waarde.’ Dat benadrukte Sjaak Wijma, voorzitter van de kerncommissie van het kaderprogramma Passende Zorg, in zijn keynote tijdens een bijzonder diner pensant van het verpleegkundig leiderschapsprogramma Leadership and Mentoring in Nursing Research (LMNR) in Zeist.
Diner pensant
Tijdens het diner pensant gingen deelnemers aan het LMNR-programma in gesprek met bestuurders en directeuren uit ziekenhuizen, wijkverpleging, verpleeghuiszorg en het hoger onderwijs over wat passende zorg nu precies betekent en welke rol verpleegkundig onderzoek en verpleegkundig leiderschap daarin spelen. Verdeeld over 3 tafels ontstonden open en inhoudelijke gesprekken over passende zorg en de onmisbare bijdrage van verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten, verzorgenden en verpleegkundig onderzoekers daarin.
ZonMw en verpleegkundig leiderschap
Met leertrajecten en persoonsgebonden subsidies ondersteunt ZonMw talentvolle verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden in de ontwikkeling van hun persoonlijke leiderschapskwaliteiten. Het verpleegkundig leiderschapsprogramma LMNR, voor (bijna) gepromoveerde verpleegkundigen, is 1 van die trajecten. Deelnemers bouwen in 2 jaar aan persoonlijk en professioneel leiderschap, vergroten hun onderzoeksimpact en verbinden zich met een krachtig (inter)nationaal netwerk. Zo dragen zij bij aan evidence based practice, de doorontwikkeling van het verpleegkundig vak en betere, toekomstbestendige zorg.
Passende zorg vraagt om een ander gesprek
Sjaak Wijma benadrukte dat kwaliteit van zorg niet langer uitsluitend een professionele norm is. 'Kwaliteit is geen professioneel begrip meer, maar een maatschappelijk begrip. Dat vraagt om gesprek.' In dat gesprek vervullen verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden volgens hem een cruciale rol: ‘Als er iemand is die de context van de patiënt echt kent, dan zijn het verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden.’ Zijn oproep aan de zaal was duidelijk: voer het gesprek over passende zorg niet abstract, maar juist vanuit de dagelijkse praktijk van patiënten, cliënten en zorgprofessionals.
Wat is passende zorg volgens Sjaak Wijma?
Passende zorg wordt nog vaak geassocieerd met minder zorg en kostenbesparing. Volgens Sjaak Wijma draait het juist om het creëren van meer waarde voor patiënten en de samenleving.’ De kern van zijn verhaal:
- Van professionele kwaliteit naar maatschappelijke waarde
Kwaliteit van zorg wordt niet alleen bepaald door professionals. Ook patiënten en de samenleving bepalen wat goede zorg is. - Geen product, maar een manier van organiseren
Een behandeling of interventie is niet automatisch passend of niet-passend. De context van de patiënt bepaalt mede welke zorg passend is. - De verpleging en verzorging brengt de context in beeld
Verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden staan dicht bij patiënten en cliënten en hebben daardoor een unieke positie om passende zorg vorm te geven. - Nieuwe kennis is nodig
Passende zorg vraagt om kennis over context, waarde, organisatie van zorg en gezamenlijke besluitvorming – niet alleen om klassieke effectiviteitsstudies. - Passende zorg begint met dialoog
Passende zorg ontstaat in samenwerking tussen patiënten, professionals, bestuurders en zorgverzekeraars.
Terugkoppeling gesprekstafels: wat nemen we mee?
Er werd serieus gesproken, kritisch gereflecteerd, maar ook gelachen. De ongedwongen sfeer maakte dat bestuurders en verpleegkundig onderzoekers elkaar echt vonden. Aan het einde van de avond werden de belangrijkste inzichten teruggekoppeld aan Sjaak Wijma:
- De context van de patiënt moet leidend zijn: het gaat het niet alleen om zorg die bewezen effectief is, maar ook om zorg die aansluit bij wat voor de patiënt/cliënt belangrijk is. Neem de context van de patiënt nadrukkelijker mee in keuzes over zorg en ondersteuning.
- Effectiviteit vraagt om een bredere definitie: hoe kijken we naar effectiviteit en naar de positie van verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden daarin?
- Verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden moeten nadrukkelijker in positie komen: investeer in een stevige infrastructuur voor verpleegkundig onderzoek. Dat betekent ruimte en tijd voor onderzoek, financiële ondersteuning en het creëren van duidelijke carrièrepaden - van promotie tot hoogleraarschap.
Neem afscheid van de oude definitie van effectiviteit. Maak een nieuwe definitie waarin deze complexiteit een plek krijgt.
Samen verder bouwen aan passende zorg
Het diner pensant liet zien hoe belangrijk de samenwerking tussen bestuurders en verpleegkundig onderzoekers is om verpleegkundig onderzoek meer impact te laten hebben op praktijk, beleid en passende zorg. Niet alleen over beleid, maar over de dagelijkse praktijk van passende zorg: wat werkt, voor wie en waarom. Het diner bracht scherp in beeld dat passende zorg niet vanzelf ontstaat, maar vraagt om samenwerking, gezamenlijke keuzes en het benutten van de kennis van verpleegkundigen, verpleegkundig specialisten en verzorgenden in de praktijk. Daarvoor is niet alleen wetenschappelijke kwaliteit nodig, maar ook bestuurlijke steun en een organisatie die ruimte biedt aan verpleegkundig leiderschap, loopbaanpaden en onderzoeksinfrastructuur.
ZonMw en Kaderprogramma Passende Zorg
De beweging naar passende zorg is een gezamenlijke opgave van de zorgsector en de samenleving. Passende zorg vraagt niet alleen om meer kennis over de effectiviteit van zorg, maar ook om een andere manier van denken en handelen. Het gaat om het maken van bewuste keuzes over wanneer, voor wie en onder welke omstandigheden zorg wordt ingezet. Het kaderprogramma Passende Zorg draagt bij aan de transitie naar passende zorg door kennisontwikkeling, implementatie en opschaling met elkaar te verbinden.