Effecten van COVID-19 maatregelen: wat hebben we geleerd?

Welke gevolgen hebben de maatregelen tegen COVID-19 gehad? ZonMw financiert onderzoek naar de effecten van deze maatregelen - non-farmacologische interventies - op verschillende aspecten van de samenleving. Lees hier de belangrijkste onderdelen en ontdek meer over het onderzoek.

ZonMw heeft sinds 2020 veel projecten gefinancierd gerelateerd aan COVID-19. Een groot deel daarvan omvat onderzoek naar effecten van maatregelen. In veel deelprogramma’s van het COVID-19 programma en het vervolgprogramma COVID-19 is onderzoek gedaan naar de effecten (en soms effectiviteit) van maatregelen. Daarnaast is er een specifiek addendum op dit onderwerp.

Addendum ‘Effectiviteit van maatregelen tijdens een pandemie’

In maart 2023 is een addendum gepubliceerd bij het Vervolgprogramma COVID-19 genaamd: ‘Effectiviteit van maatregelen tijdens een pandemie’.

Dit addendum heeft als doel het vergroten van inzicht in en kennis over effecten en effectiviteit van maatregelen die genomen kunnen worden ten tijde van een pandemie, zoals de COVID-19 pandemie.

Subdoelen zijn:

  1. Meer inzicht verschaffen in epidemiologische effecten van maatregelen op de COVID-19 pandemie in Nederland, ofwel de verspreiding van het virus (aantallen geïnfecteerd), aantallen en ernst van de ziekte (morbiditeit) en mortaliteit, tot 4 jaar na start van de pandemie.
  2. Duurzame monitoring van effecten op de korte termijn
  3. In kaart brengen van afgerond en lopend onderzoek met betrekking tot effecten van maatregelen in Nederland en inventariseren van benodigde/ontbrekende kennis hieromtrent.

Uiteindelijk draagt dit addendum bij aan gewogen/gedegen besluitvorming ten behoeve van te nemen maatregelen tijdens een pandemie en bij uitvoering van een crisisplan. Het addendum treft u hieronder aan.

Soorten maatregelen

Projecten onderzoeken effecten van overheidsmaatregelen genomen tijdens de coronapandemie, die gericht waren op het voorkomen van besmetting en verspreiding van SARS-CoV-2 of op vermindering (mitigatie) van de negatieve effecten (bijvoorbeeld financiële compensatie). Dit betreft onder andere regels over afstand houden, isolatie, quarantaine, sluitingen van sectoren (scholen, winkels, horeca, cultuur, evenementen), mondkapjesplicht, avondklok, testbeleid, bron- en contactonderzoek, ventilatie of maatregelen in zorginstellingen.

Soorten effecten

De effecten van maatregelen kunnen grofweg worden onderverdeeld in 2 categorieën: epidemiologische effecten en sociaal-maatschappelijke effecten. Sociaal-maatschappelijke effecten kunnen plaatsvinden in verschillende sectoren, waarbij de zorgsector uiteraard belangrijk is voor ZonMw.

Epidemiologische effecten

Epidemiologische effecten richten zich op de verspreiding van het SARS-CoV-2 virus, het aantal geïnfecteerde personen, de ernst van de ziekte COVID-19 en sterfte (mortaliteit).

Sociaal-maatschappelijke effecten

De sociaal-maatschappelijke effecten hebben betrekking op de bredere impact op de samenleving. Hierbij wordt gekeken naar economische gevolgen en sociale aspecten zoals mentaal welzijn, eenzaamheid, isolatie en eventuele achterstanden in onderwijs. Deze effecten kunnen variëren en treffen verschillende sectoren in onze samenleving.

Effecten in de zorgsector

In de zorgsector kunnen maatregelen bijvoorbeeld effect hebben op de organisatie van zorg, de kwaliteit van zorg, de impact op het zorgpersoneel en het eventueel uitstellen van zorg.
Door deze verschillende effecten zorgvuldig te onderzoeken en te begrijpen, kunnen we weloverwogen beslissingen nemen die de gezondheid en het welzijn van onze bevolking op lange termijn bevorderen.

Verminderen van impact: wat is mitigatie?

Mitigatie draait om het vinden van manieren om de nadelige gevolgen van maatregelen te verminderen of beperken. Onderzoeken hiernaar richten zich bijvoorbeeld op praktische oplossingen, zoals het verbeteren van digitaal onderwijs, het aanbieden van online gezondheidsconsultaties (e-health) en het analyseren van de effecten van financiële vergoedingen gedaan door de overheid.

Projecten

Onderzoeksprojecten naar effecten van maatregelen staan onder andere beschreven op de volgende thema-pagina’s:

Een volledige inventarisatie van projecten over effecten van maatregelen is in ontwikkeling en wordt opgeleverd in februari 2024.