VMBO Sportlab: goed aansluiten bij behoeften vmbo-leerlingen

Het interview is nog maar net begonnen of de eerste 2 jongens staan al voor de deur te zwaaien. Het zaalvoetballen begint pas over 3 kwartier, maar ze kunnen duidelijk niet wachten. Met een grote lach zegt Achraf Boy, buurtsportcoach bij Rijnland Beweegt, tegen ze dat hij nog even ‘in bespreking’ is. Het enthousiasme is tekenend, vindt Achraf, die als praktijkprofessional betrokken was bij het VMBO Sportlab. Het zaalvoetbalteam dat in het labproject in Leiden is ontstaan, is inmiddels een vaste waarde in de Merenwijk. Achraf groeide hier vlakbij op en kent er elk hoekje. Ook is hij een bekend gezicht voor veel wijkbewoners. Jong en oud, want als buurtsportcoach werkt hij naar eigen zeggen met ‘iedereen tussen 0 en 100’. 

In het VMBO Sportlab ging het om een groep jongeren die gemiddeld minder beweegt: vmbo-leerlingen. Cijfers van het Nederlands Jeugdinstituut laten zien dat 43,1% van de 12-16-jarigen dit onvoldoende doet. Jongeren op het vmbo scoren op alle sport- en beweegindicatoren zelfs nog lager. Het VMBO Sportlab vroeg praktijkprofessionals naar de factoren die sportparticipatie van vmbo-jongeren volgens hen beïnvloeden. De meest genoemde redenen: bijbaantjes (vmbo-jongeren hebben die vaker), te weinig stimulering thuis, schermgebruik (dit geldt overigens ook op havo en vwo) en een gebrek aan motivatie. Groepsinterviews met leerlingen bevestigden dit. Door lange schooldagen en veel huiswerk kiezen ze vaak liever voor andere activiteiten, zoals werken. Of ze zijn na een lange dag te moe. En soms is sporten te duur; niet alle ouders kunnen de sportspullen en een clublidmaatschap betalen.

Achraf herkent deze belemmeringen uit zijn eigen praktijk. Op het vmbo-t was hij een enorm fanatieke sporter en voetbalde hij op hoog niveau. Ook hij zag veel toenmalige klasgenoten afhaken. ‘De huidige generatie vmbo’ers heeft zelfs nog meer afleiding. Door computer en telefoon zitten ze vooral veel binnen. En zelfs bijbaantjes doe je tegenwoordig vaak via je laptop. Steeds meer leerlingen zitten al jong in de e-commerce en verkopen van alles online. Of ze werken als 16-jarige achter hun bureau voor een callcenter.’ Daar komt nog bij dat jongeren hun bijverdiensten heel serieus nemen, vervolgt Achraf. ‘Ze zijn nu al bezig met sparen voor later. Anders zijn ze bang nooit een huis te kunnen kopen.’

Dit alles maakt het voor beweegstimulering extra relevant goed aan te sluiten bij de behoeften van vmbo-jongeren. En het heel laagdrempelig te maken, door een activiteit bij wijze van spreken in de woonkamer te organiseren, zegt Achraf met een knipoog. De jongens van het zaalvoetbalteam hadden niet zo’n zin in een interview, maar Achraf heeft er een week eerder wel met 2 teamleden in de kleedkamer over kunnen spreken. Dat gesprek bevestigde wat uit het Sportlab-onderzoek kwam over belemmeringen die leerlingen ervaren. Interessant was bovendien dat de sociale factor cruciaal is als motivatie om te (blijven) sporten, aldus Achraf. ‘Een van de jongens vertelde hoe lastig het is ‘t vol te houden als andere teamleden afhaken. De ander vond het vooral waardevol om iets aan sport te doen met maatjes én andere jongens van school. Hij had door het zaalvoetballen nieuwe vrienden kunnen maken met wie hij nu op school ook meer optrekt.’ 

Het zaalvoetbalteam met een laagdrempelige inloop is volgens Achraf een activiteit die goed aansluit bij de leefwereld van vmbo-leerlingen. In Leiden begon het Sportlab met een behoeftenonderzoek via alle 7 buurthuizen in de stad. Het idee: een heuse competitie opzetten, zodat een vaste regelmaat zou ontstaan. ‘We kregen geld van de gemeente en gingen langs alle scholen. Dat leverde al snel 8 teams op, die enthousiast aan de competitie begonnen. Maar op een gegeven moment werden de teams kleiner en gingen ze zich steeds vaker afmelden. Kennelijk konden niet alle leerlingen dit goed volhouden.’ Toen bewees de meerwaarde van het VMBO Sportlab zich, waarin wetenschap en praktijk nauw samenwerken. Via Lonneke van Leeuwen, die vanuit het UMC Utrecht als onderzoeker meedeed, haakte een geneeskundestudent van het LUMC als stagiair aan. Zij sprak met jongeren over de belemmeringen om met het zaalvoetballen door te gaan. Volgens Achraf kwam daar verrassende informatie uit. ‘Neem alleen al de steeds wisselende roosters op school. Als je een volgende periode ineens tot laat in de middag les hebt, lukt het voetballen niet meer.’ 

Het VMBO Sportlab heeft een brug geslagen tussen onderzoek en praktijk. Behalve de bruikbare uitkomsten van het onderzoek van de stagiair, zijn er meer lessen. Achraf: ‘Sociale media zijn in mijn beroep steeds relevanter. Ik ben er zelf ook mee opgegroeid, maar ik onderschatte toch hoe cruciaal sociale media zijn in de manier waarop jongeren nu communiceren. De onderzoekers lieten dat heel goed zien.’ Een andere les is het belang van laagdrempeligheid. Bijvoorbeeld door beweegactiviteiten in de buurt gratis te maken. En door optimale faciliteiten te regelen. ‘Voor een event in Rotterdam hebben we via de Richard Krajicek Foundation een bus geregeld. Dan hoefden de jongens hun ouders niet te vragen, en was het: zo en zo laat vertrekt de bus!’ Nog een belangrijke les gaat over rolmodellen. Achraf is dat soms zelf voor jongens, als ze hem vragen hoe hij gekomen is waar hij nu staat. En vergeet niet de infuencers, zoals Soufiane Touzani, oprichter van FC Straat. Achraf: ‘Als die op een flyer staat, komt iedereen.’

Hoe ziet Achraf de toekomst? Naast dat wat de gemeenten kunnen doen om drempels te verlagen – zeker ook financieel – is volgens hem de rol van de scholen essentieel. ‘Onderschat niet wat bewegen doet, ook met de mentale gezondheid. Hoe meer de leerlingen sporten, hoe beter hun prestaties. Creëer dus beweegmomenten, ook in de pauzes. Als buurtsportcoaches kunnen wij scholen daar heel goed over adviseren.’ Achraf is optimistisch over de kracht van sportstimulering. Een mooie verrassing was toen hij tijdens zijn eigen zaalvoetbalcompetitie ineens een paar jongens van de eerste Leidse Sportlab-ronde tegenkwam. Zij hadden een eigen team opgericht en speelden inmiddels elke week in de regionale competitie. Achraf: ‘Zo zie je dat je deze groep jongeren met een gerichte aanpak heel goed kunt motiveren om te blijven bewegen.’