Morgen met een nieuw inzicht aan het werk

Een uitgangspunt van ZonMw is dat onderzoekers samen de vertaalslag van onderzoek naar praktijk kunnen verbeteren als ze kennis en ervaringen uitwisselen. Een mooi voorbeeld in Utrecht is de observatie van een deelnemer dat er in elk onderzoeksproject standaard een ‘bobbel’ zit, een onverwachte tegenslag. ‘Plan daar vóóraf al tijd voor in,’ zegt zij, ‘zoals een specialist in het ziekenhuis ingeplande pauzes heeft om overvolle wachtkamers te voorkomen.’ Een ander ziet dat er altijd te weinig tijd is voor de implementatie. ‘Plan ook die fase ruimer in.’

In de kenniskring ‘Gezond aan het werk’ brengt ZonMw al sinds 2023 projectleiders en (mede)aanvragers samen uit 3 ZonMw-programma’s: ‘Verbetering kwaliteit poortwachtersproces’, ‘Verbetering re-integratie spoor 2’ en ‘Innovatieve Arbozorg’. In Utrecht praten ze over vragen als: Welke opbrengsten hebben de projecten tot nu toe? Hoe zorg je dat deze opbrengsten zo breed mogelijk worden benut in de praktijk? En welke partijen heb je daarbij nodig?

Eerst maar eens een aantal opbrengsten. Mariska de Wit, onderzoeker bij Amsterdam UMC, is apetrots op de Toolbox Coschappen Bedrijfsgeneeskunde die binnen haar project is ontwikkeld. Deze digitale toolbox, die beschikbaar is via de website van de Nederlandse Vereniging voor Arbeids- en Bedrijfsgeneeskunde (NVAB), zit vol met informatie voor bedrijfsartsen die het makkelijker en aantrekkelijker voor ze kan maken om coassistenten te begeleiden. En dat is nodig, want het tekort aan bedrijfsartsen is nijpend. ‘Het vak bedrijfsgeneeskunde is onbekend onder geneeskundestudenten. En onbekend maakt onbemind,’ weet Mariska de Wit. De toolbox is een bron van inspiratie met algemene leerdoelen voor een coschap, voorbeeldweekroosters en daarbij passende tools om de weken in te richten zoals bij de organisatie en duur van het coschap past. ‘Een coschap is de periode tijdens de master waarin je als coassistent praktijkervaring opdoet. Dat is hét moment om nieuwe geneeskundestudenten van dichtbij te laten zien hoe breed en mooi het vak van de bedrijfsarts is.’

Van een geheel andere orde is het 2e spoor re-integratietraject, waarbij werknemers re-integreren bij een nieuwe/andere werkgever. Uit onderzoek weten we dat ‘spoor 2’ nu vaak als moeilijk en belastend wordt ervaren door werknemers en werkgevers en dat er nauwelijks effectieve interventies beschikbaar zijn. Kunnen groepsinterventies wellicht een innovatieve oplossing zijn? Ja, leert het project ‘De groep als medicijn’. ‘Deelnemers krijgen om te beginnen inzicht in hun kwaliteiten en hun belastbaarheid,’ vertelt Lucy van Wijk namens ZINZIZ. ‘De groep helpt spoor 2-deelnemers ook bij het inzien en accepteren van hun “nieuwe” belastbaarheid en ze kennen beter hun eigen grenzen, waardoor ze meer open staan voor de stap naar ander passend werk bij een nieuwe werkgever.’ Waar Van Wijk blij van wordt? ‘Dankzij ons project, waarin we al lerend hebben doorontwikkeld, is de groepsgewijze aanpak niet alleen wetenschappelijk onderbouwd: we zien het ook in de praktijk werken.’ 

Het project ‘Samen aan het stuur op spoor 2’ onderzoekt of de in de zorg succesvolle methode van ‘Samen beslissen’ ook werkzaam kan zijn op het werk. ‘Samen aan het stuur’ laat werkgever en werknemer samen beslissen over de best passende keuze om het doel (terug naar passend werk) te bereiken. ‘Dat de werknemer mag meebeslissen, is best wel revolutionair,’ zegt TNO-onderzoeker Luuk Bouwens. Om de leidinggevenden te verleiden om zich met dit onderwerp bezig te houden, wilden Bouwens en zijn team eens wat anders aanbieden dan de geijkte training. ‘Daarom ontwikkelden we naast een gesprekswijzer ook een ganzenbordspel dat je als leidinggevende laat zien waar iemand doorheen gaat die in spoor 2 zit: “Als je moet kiezen tussen een belangrijke afspraak en de intake van een medewerker in spoor 2, wat kies je dan?” Het idee is dat je voor dat tweede kiest.’

Een toolbox, een groepsgewijze aanpak en een ganzenbordspel: hoe krijg je het voor elkaar dat de opbrengsten en producten van jouw onderzoek zo breed mogelijk worden ingezet in de praktijk? Mariska de Wit wordt in Utrecht aan het denken gezet door een presentatie van implementatiestrateeg Marleen Wilschut. Zij benadrukt dat mensen nut en noodzaak van jouw product moeten inzien, anders gaan ze het niet gebruiken. Voor Mariska de Wit is het dus de vraag hoe zij de bedrijfsarts kan motiveren om de toolbox te gaan gebruiken. ‘De ervaren werkdruk en beperkte tijd kan voor bedrijfsartsen een belemmering zijn om coassistenten te begeleiden, want ze zijn al zo druk. We moeten ze nóg meer verleiden om vooruit te denken: als ze meer coassistenten kunnen overtuigen om bedrijfsarts te worden, neemt hun eigen werkdruk op termijn af. Dus we moeten de positieve punten op lange termijn laten zien. Dat neem ik mee als aandachtspunt.’

Lucy van Wijk laat zich in Utrecht inspireren door een van de deelsessies. Die gaat over de vraag: bij welke partijen kun je je onderzoek onder de aandacht brengen? Feitelijk gaat het om een driestappenplan: eerst benader je organisaties (zoals een ziekenhuis) om de vraagstelling van je onderzoek scherp te krijgen; vervolgens benader je beroepsgroepen om je product te ontwikkelen; en ten derde benader je kennisplatforms om je product te vermarkten (denk aan lectoraten en academische werkplaatsen). De volgende vraag is dan: hoe vind je die voor jou interessante organisaties, beroepsgroepen en kennisplatforms? Daarvoor is het belangrijk om een goed netwerk te hebben. 

Lucy van Wijk gaat een plan voor zichzelf maken waarin staat hoe ze haar netwerk kan versterken. ‘In mijn geval gaat het dan vooral om re-integratiebureaus bereiken: wie kan helpen met connecties? Ik denk bijvoorbeeld aan een brancheorganisatie, zoals OVAL. Zo’n contact moet ik warmhouden. Maar een groepsgewijze aanpak kan ook ingezet worden door arbeidsdeskundigen, dus moet ik me ook richten tot organisaties als AKC (Arbeidsdeskundig Kenniscentrum) en de NVvA (Nederlandse Vereniging van Arbeidsdeskundigen). Mijn netwerk uitbreiden is nu een belangrijke vervolgstap, want we hebben de aanpak klaarliggen, maar nu wil je dat meer professionals ervan weten en deze gaan toepassen.’ Van Wijk heeft zelfs een droom: ‘De groepsgewijze aanpak die wij hebben onderzocht, wordt nu alleen in de regio Tilburg ingezet. Ik hoop dat dat over 5 jaar landelijk gebeurt,’ zegt ze stralend.

En Luuk Bouwens met zijn gesprekswijzer en ganzenbordspel? Ook hij gaat vandaag met een nieuwe opdracht naar huis. Dat komt doordat iemand hem de vraag stelt of de resultaten van zijn onderzoek niet al eerder kunnen worden ingezet dan in spoor 2. Bouwens, peinzend: ‘Wat zou er gebeuren als we onze instrumenten ook al in spoor 1 inzetten? Interessante vraag. Dat ga ik morgen meteen eens peilen in mijn netwerk, want iedereen is er natuurlijk bij gebaat als we kunnen voorkomen dat een werknemer überhaupt niet terecht komt in spoor 2.’ Zo gaat ook de TNO-onderzoeker morgen aan de slag met een inzicht dat hij vóór deze Kenniskring nog niet had en met het ultieme doel van elke onderzoeker: de opbrengsten van je onderzoek zo ver mogelijk brengen in de dagelijkse praktijk.