Implementatie van beschikbare kennis

Binnen het ZonMw-onderzoeksprogramma Geweld hoort nergens thuis (GHNT) en het ZonMw-programma Veilig opgroeien is veel kennis opgedaan over kansrijke en effectieve aanpakken van kindermishandeling en ander geweld binnen thuissituaties. De programma’s hebben de praktijk én het beleid ondersteund door kennis aan te reiken over uiteenlopende relevante thema’s. Voorheen waren deze kennis en de kennisontwikkeling op dit onderwerp erg versnipperd en lagen nog veel vragen open. Met de uitvoering van onderzoek en het bouwen aan een kennisinfrastructuur, zijn belangrijke stappen gezet naar een effectievere praktijk. Maar het is ook duidelijk dat we er nog niet zijn.

Deze constatering werd onderstreept in 3 brainstormsessies die ZonMw in het najaar van 2023 organiseerde. Een van de vraagstukken: hoe zorg je dat ontwikkelde kennis niet alleen verspreid wordt, maar vooral ook daadwerkelijk een plek krijgt in het werk van alledag? Dit geldt voor resultaten uit de onderzoeksprogramma’s, maar natuurlijk ook voor opbrengsten uit andere studies op het terrein van geweld. De praktijk is weerbarstig, zo bleek tijdens de uitwisseling. Er is een duidelijke consensus dat bewezen effectieve interventies en instrumenten de voorkeur hebben. Maar ze worden soms ook te duur of te ingewikkeld gevonden of er is geen financiering voor. En op veel plekken blijken ze niet in het aanbod van organisaties te zitten.

In de brainstormsessie over het thema trauma zeiden professionals behoefte te hebben aan ondersteuning bij de keuze welke trauma-interventie ze in welke situatie het beste kunnen inzetten. Wat kan helpen, is een betere verbinding van bestaande kennis. Een goede bijdrage daaraan komt van Drakentemmers, een expertiseplatform trauma & gehechtheid na huiselijk geweld. Intussen wordt ook gewerkt aan een Deltaplan Jeugdtrauma. Het ambitieuze doel daarvan is dat geen enkel kind langer dan 6 maanden moet wachten voordat ingrijpende jeugdervaringen worden herkend en gestopt en gewenste hulp en steun beschikbaar is voor kind en gezin. De beide landelijke initiatieven zijn belangrijk voor de kennisinfrastructuur en de implementatie. Wel is er nog een slag nodig om resultaten uit onderzoek bij deze initiatieven te laten landen.

Een van de veelbelovende interventies op het gebied van trauma is FITT (Family-based Intensive Trauma Treatment). De interventie bestaat uit psycho-educatie, traumatherapie, ouderbegeleiding en systeemtherapie. Die gecombineerde aanpak gericht op traumaverwerking en het gezinssysteem is uniek. Het onderzoek naar de effectiviteit van FITT loopt nog, maar het projectteam is al wel gevraagd voor een zogeheten Verspreidings- en Implementatie Impuls (VIMP) van ZonMw. Daarmee kunnen zij de FITT-materialen uit de studie omzetten naar bruikbaar praktijkmateriaal. Dat draagt bij aan een van de doelen van het project, namelijk uitzoeken hoe FITT kan worden opgenomen in de ketenaanpak voor gezinnen. Enkele beoogde opbrengsten van de VIMP: een handboek en trainingsmateriaal, plus borging van de training na de projectperiode. En een start van het traject om FITT erkend te krijgen in de interventiedatabase van het Nederlands Jeugdinstituut. 

Een ander mooi voorbeeld is de verdere implementatie van het Nationaal Signaleringsinstrument kindermishandeling (NSK). Dit instrument is bewezen effectief en blijkt makkelijk in gebruik. Het NSK helpt artsen en verpleegkundigen in de spoedeisende hulp van een ziekenhuis om kindermishandeling en -verwaarlozing vroeg te signaleren. De projectgroep heeft een succesvolle implementatiestrategie opgezet, die ter plekke – dus afhankelijk van de behoeften van een locatie – steeds aan te passen en te verfijnen is. Inmiddels zijn er ruim 25 ziekenhuizen die met het NSK werken. Daardoor lijkt het mogelijk om het NSK binnenkort bij alle ziekenhuizen geïmplementeerd te krijgen.

De 2 voorbeelden laten zien dat gerichte aandacht voor implementatie noodzakelijk is om tot daadwerkelijk resultaat te komen. En er blijven ook nog uitdagingen. Tijdens de trauma-brainstormsessie bleek dat de meeste professionals en beleidsmedewerkers nog maar een deel van het beschikbare aanbod kennen. Het pleidooi: maak de verschillende traumabehandelingen beter vindbaar. Het Deltaplan Jeugdtrauma en Drakentemmers zijn hiervoor kansrijke initiatieven. Daarnaast blijft het stimuleren van implementatie en het vergroten van implementatiekennis nodig. Het is zaak deze implementatieactiviteiten te verbinden aan een lerend systeem waarvan monitoring op uitvoering en impact onderdelen zijn. Op die manier kunnen de resultaten uit onderzoek en ontwikkeling het beleid én de praktijk ondersteunen om ieders thuis tot een veilige plek te maken.

Tekst: Marc van Bijsterveldt
Beeld: Hans Oostrum, Studio Oostrum