Het opzetten van een kwaliteitssysteem

Hoe maak je meetbaar dat je goede zorg hebt verleend aan gezinnen waarin sprake is van geweld? Een van de manieren is het opzetten van een kwaliteitssysteem. Daarin is vastgelegd wat kwaliteitszorg is, hoe dat wordt gemeten en hoe goede zorg er op regionaal niveau uitziet. Zo’n systeem vraagt om een betere kwaliteitsnormering bij kindermishandeling en huiselijk geweld. Daarmee is na te gaan of bijvoorbeeld lokale teams kwaliteitszorg en maatwerk leveren bij de aanpak van deze problemen. Of – als dat nog niet het geval blijkt – wat er nodig is om daar als samenwerkende organisaties te komen.

Goede kwaliteit wordt bevorderd door het inzetten van bewezen effectieve interventies in preventie en hulpverlening aan kinderen en gezinnen. In de ZonMw-programma’s Geweld hoort nergens thuis en Veilig opgroeien is hierover al veel kennis opgedaan. Kansrijke en effectieve aanpakken van kindermishandeling en ander geweld binnen thuissituaties komen steeds beter in beeld, hoewel de implementatie van de resultaten nog wel een impuls kan gebruiken. De behoefte aan een praktisch bruikbaar kwaliteitssysteem – een andere voorwaarde voor aantoonbaar goede zorg – werd duidelijk in 3 brainstormsessies die ZonMw organiseerde. Deelnemers noemden betere dossiervorming als een belangrijke uitdaging voor betere zorg.

Op dit terrein is eerder al het nodige in gang gezet, maar het is duidelijk dat er nog veel te doen is. Sinds 2019 staat op de site van het Centraal Bureau van de Statistiek een impactmonitor huiselijk geweld en kindermishandeling. Deze levert cijfermatige inzichten op voor beleidsvorming, monitoring en sturing van de aanpak van huiselijk geweld en kindermishandeling. Het betreft onder andere cijfers van 3 cohortstudies waarin is onderzocht hoe het gaat met gezinnen een jaar na melding bij Veilig thuis. Op hoofdlijnen zijn met al deze gegevens uitspraken te doen over de effectiviteit van de geboden hulp. En er komen trends uit naar voren. Maar daarmee is nog geen concreet bruikbaar kwaliteitsinstrument voorhanden.

Een belangrijke – hoewel kleine – stap is daarnaast gezet in een vooronderzoek van bureau Regioplan naar de mogelijkheden om informatie over procesindicatoren uit dossiers te halen. Het idee: door in de impactmonitor ook daarop te monitoren, kunnen betrokken partijen beter met én van elkaar leren. Dossiers van Veilig Thuis, Jeugdbescherming en lokale teams bevatten informatie over het veiligheidsplan, hulpverleningsplan, de actuele veiligheidssituatie, samenwerking, regievoering en recidive. De hoofdconclusie uit het vooronderzoek: er zijn mogelijkheden, maar er is nog een lange weg te gaan voordat procesindicatoren geautomatiseerd uit dossiers te halen zijn.

Deelnemers aan de brainstormsessies brachten naar voren dat het werken aan betere dossiervorming cruciaal is voor een goed kwaliteitssysteem voor de zorg bij kindermishandeling en huiselijk geweld. Daarbij vergt zo’n systeem betere mogelijkheden om dossiers te delen. Dit is zowel vanwege technische vraagstukken als in verband met wet- en regelgeving een uitdaging. Een ander punt dat naar voren kwam: hoe zorgen we dat in de opleidingen al aandacht is voor goede dossiervorming en het belang hiervan?

Essentieel voor kwaliteitszorg is een duidelijke opeenvolging in de verschillende stappen in de keten. Maar het begint met goed signaleren. Deelnemers aan de brainstormsessies benadrukten dat het koppelen van signaleringsinstrumenten aan vervolgactiviteiten (waaronder melden) cruciaal is om snel en adequaat tot passende hulp te komen. Ook hier is het ontsluiten van beschikbare kennis over bestaande instrumenten onmisbaar. Suggestie: bied een overzicht van bestaande signaleringsvragenlijsten en geef op basis van kennis een advies welke wanneer te gebruiken zijn. Zo kan een actuarieel instrument een hulpmiddel voor een gedegen risicotaxatie zijn. Bij ZonMw is eerder een onderzoek gedaan naar een actuarieel instrument in de Jeugdbescherming en naar verbetering van (vroeg)signalering van kindermishandeling in de jeugdgezondheidszorg. 

Een goed kwaliteitssysteem vergt duidelijk nog veel onderzoek én ontwikkelwerk. En er leven nog uiteenlopende vragen. Een paar voorbeelden uit de brainstormsessies: wat zijn de voor- en nadelen van de bestaande signaleringsinstrumenten? Welke kennis hebben professionals minimaal nodig om ermee te kunnen werken? Hoe neem je beschermende factoren mee in screening en hoe handel je bij een verhoogd risico? En ten slotte een cruciale over samenwerking: op welke manier kunnen MDA++-teams en regionale veiligheidsteams elkaar versterken, en wat is de rol van de Zorg- en Veiligheidshuizen daarbij? De boodschap: een praktisch bruikbaar kwaliteitssysteem is nodig om goede zorg te kunnen leveren. Maar bij dit complexe maatschappelijke probleem kun je alleen door goede samenwerking ook echt kwaliteit leveren.

Tekst: Marc van Bijsterveldt
Beeld: Hans Oostrum, Studio Oostrum