‘Drug rediscovery vraagt bevlogen onderzoekers met creatieve invallen’
In maart 2026 zijn 36 projecten beoordeeld voor mogelijke subsidie in de GGG Ronde Drug Rediscovery 8. Het gaat om onderzoek naar de effectiviteit van een bestaand geregistreerd geneesmiddel bij een totaal nieuwe toepassing. Dick de Zeeuw is de volgende commissievoorzitter in een interviewreeks. ‘Durf te denken als een kleine Einstein.’
Wie is Dick de Zeeuw?
‘Ik ben opgeleid als medicus en kwam via de afdeling Nierziekten van het UMCG al snel in de wereld van de geneesmiddelen terecht. Dit leidde tot mijn benoeming als afdelingshoofd en hoogleraar in de Klinische Farmacologie. Daarnaast leverde ik met veel plezier mijn bijdrage aan het versterken van het geneesmiddelonderzoek in Groningen als voorzitter van het Groningen Institute for Drug Exploration (GUIDE). En landelijk als voorzitter van de FIGON. Het emeritaat naderde en net toen ik dacht wat gas te kunnen terugnemen, vroeg de decaan me voor een klus rond de toetsing van niet WMO-plichtig onderzoek. We zijn nu bezig, landelijk en in het UMCG, om deze toetsing af te stemmen en uit te rollen.’
Hoe ben je betrokken geraakt bij het GGG-programma?
‘Als ik zo terugkijk naar wat ik deed en doe, is het eigenlijk niet zo verbazingwekkend dat ik bij het GGG-programma terecht ben gekomen. En dan juist de drug rediscovery. Ik ben mijn hele loopbaan erg geïnteresseerd geweest in het vinden van therapieën om het verlies van de nier-, hart- en vaatfunctie te remmen of zelfs te voorkomen. Het pad om dergelijke geneesmiddelen te vinden bestaat vaak uit toevalligheden. Ook voor mij. We vonden bij toeval dat een voor bloeddrukverlaging geregistreerd geneesmiddel ook het eiwit in de urine verlaagt. Dit laatste bleek het verlies van nierfunctie zeer effectief te remmen. Met andere woorden: een bijwerking bleek een welkome werking. Recent zien we hetzelfde bij een geneesmiddel dat niet alleen glucose reguleert, maar ook het lichaamsgewicht doet dalen. Het vindt nu een wereldwijde toepassing bij obesitas. Rediscovery pur sang.’
Wat is de meerwaarde van drug rediscovery binnen het GGG-programma?
‘Bij geneesmiddelenontwikkeling zijn we op zoek naar de Magic Bullets (Paul Ehrlich,1907!): een specifieke werking op een specifieke plaats in het lichaam zonder enige andere werking. Bestaande geneesmiddelen hebben echter meerdere werkingen op meerdere plekken. Bij het thema drug rediscovery zijn nu juist die meerdere werkingen op meerdere plaatsen interessant, omdat het geneesmiddel ook kan worden ingezet om andere ziektes te behandelen dan die waar het middel voor geregistreerd is. Het is een grote bonus als je zo’n middel direct kunt inzetten voor andere doelen. Al het werk om het geneesmiddel te ontwikkelen is immers al gedaan en ‘betaald’. De mogelijkheden zijn enorm, zeker voor de enthousiaste onderzoeker die niches ziet en vrij durft te denken. Drug rediscovery is bij uitstek het terrein van de serendipiteit; het toevallig ontdekken van iets waardevols of nuttigs waarnaar je niet op zoek was.’
Je moet als onderzoeksteam al bij aanvang bedenken hoe je een bewezen nieuwe toepassing naar de markt wilt brengen
Hoe vind je dat de Ronde Drug Rediscovery zich heeft ontwikkeld?
‘Ik kwam bij de commissie toen Ronde 6 in de afrondingsfase zat. Ik zag dat de procedure goed in elkaar zat, én zit. Ik was ook direct onder de indruk van het werk en de inzet van de mensen op het ZonMw-bureau die het allemaal begeleiden. Bij Ronde 7 weet ik nog dat ik dacht: dit zijn niet veel aanvragen. Maar in Ronde 8 hebben we nu zo’n 36 ideeën te beoordelen. Het kan dus schommelen. Op zich niet gek, want juist bij drug rediscovery ben je afhankelijk van wat er maar nét aan creatieve vondsten opduikt. Het mooie is dat er bijna op alle medisch-specialistische gebieden voorstellen zijn geformuleerd. Ik had verwacht dat het vooral uit grote disciplines zoals diabeteszorg en oncologie zou komen. Maar het gaat veel breder, ook naar de zeldzame ziektes, of naar ‘grote’ ziektes waar commercieel niet veel te halen is. Belangrijk is dat drug rediscovery landelijk steeds meer in de aandacht komt te staan, en ook internationaliseert.’
Waar zitten vooral de uitdagingen?
‘De belangrijkste – en ZonMw zet daar in het subsidiebeleid stevig op in – is de geneesmiddelregistratie en de implementatie in de praktijk van datgene wat onderzoekers vinden. Je moet als onderzoeksteam al bij aanvang bedenken hoe je een bewezen nieuwe toepassing naar de markt wilt brengen. Lukt het om alles te realiseren wat nodig is voor de registratie? Is er een partij die het geneesmiddel kan produceren? Je kunt het als onderzoeksgroep dus ook nooit alleen. En naast alle menskracht is er ook geld nodig.’
Wat wil je meegeven aan praktijkmensen en onderzoekers die aan drug rediscovery willen doen?
‘Denk als een kleine Einstein en sta steeds open voor toevallige ontdekkingen wanneer geneesmiddelen worden ingezet. En aan de opleiders wil ik dit zeggen: laten we de nieuwe generatie artsen en onderzoekers in deze geest vormen: durf buiten de kaders te denken en blijf verder kijken dan je neus lang is. Zeker bij het gebruik van geneesmiddelen.’
Prof. dr. Dick de Zeeuw is emeritus-hoogleraar Klinische farmacologie aan het Universitair Medisch Centrum Groningen (UMCG). Hij is voorzitter van de Ethische Commissie nWMO-toetsing van het UMCG en commissievoorzitter van de Drug Rediscovery Ronde van het GGG-programma. In deze Ronde ligt de focus op onderzoek naar de effectiviteit, eventueel inclusief dosisoptimalisatie, van veelbelovende toepassingen van bestaande, niet-gepatenteerde geneesmiddelen bij een indicatie waarvoor het middel (nog) niet geregistreerd is.
