Rapport Kennisplatform Preventie over commerciële determinanten van gezondheid aangeboden aan de Tweede Kamer
Welke invloed hebben commerciële activiteiten op de volksgezondheid en gezondheidsverschillen tussen bevolkingsgroepen? En welke kennis is nodig om de effecten hiervan beter mee te wegen in beleid? Die vragen onderzocht het Kennisplatform Preventie op verzoek van VWS. Vandaag is het rapport inclusief kennisagenda aangeboden aan de Tweede Kamer.
ZonMw voert het secretariaat van het Kennisplatform Preventie en ondersteunt daarmee de samenwerking en kennisuitwisseling rond preventie tussen beleid, praktijk en onderzoek. Preventie en het verkleinen van gezondheidsverschillen zijn belangrijke onderwerpen waarop ZonMw kennisontwikkeling, kennisbenutting en kennisinfrastructuur stimuleert.
Invloed van commerciële determinanten
Het rapport beschrijft hoe systemen, praktijken en routes waarmee commerciële activiteiten invloed hebben op de volksgezondheid en gezondheidsverschillen. Genoemd worden bijvoorbeeld producten en diensten, marketing, arbeidsomstandigheden, lobbyactiviteiten en de financiële omgeving waarin bedrijven werken. Commerciële producten en activiteiten, zo benadrukt het rapport, kunnen de volksgezondheid schaden, of eraan bijdragen. Denk aan tabak en alcohol, maar ook aan bedrijven die bijdragen aan gezonde voeding, preventie en vitaliteit. Binnen dit spectrum bestaat diversiteit. Neem bijvoorbeeld minder goede arbeidsomstandigheden in de productie van gezonde voeding, of bouwbedrijven die in meer of mindere mate gezondheidsbevorderend bouwen.
Er is vanuit een breed perspectief naar het onderwerp gekeken. Deze brede blik vormde ook het uitgangspunt voor de geprioriteerde kennisagenda in het rapport.
De actuele problemen rond volksgezondheid vragen om een bredere benadering en kennisbasis dan alleen vanuit de zorg, of vanuit individuele verantwoordelijkheid. Gezondheid is een fundament onder elk beleidsdomein. Dit rapport geeft een belangrijk signaal af, om gezondheid onderbouwd en samenhangend mee te wegen in andere beleidsdomeinen.
Meer dan individuele keuzes
Volgens het rapport wordt gezondheid niet alleen bepaald door gedrag en persoonlijke keuzes. Burgers worden vaak verantwoordelijk gehouden voor gezonde keuzes, maar zij worden beïnvloed door factoren zoals prijs, reclame, beschikbaarheid van producten. Effecten zijn, zo getuigt het rapport, niet alleen merkbaar in leefstijl en gedrag, maar uiten zich breder. Bijvoorbeeld in arbeidsomstandigheden, de leefomgeving of in financiële zekerheid. Commerciële partijen hebben vaak sterke economische belangen en macht. De rol van overheden bij het beschermen en bevorderen van de volksgezondheid, is verdeeld over verschillende beleidsterreinen en bestuurslagen.
Gezondheidsverschillen
Het rapport beschrijft dat de effecten van commerciële determinanten niet gelijk over de bevolking verdeeld zijn. Mensen met een lage sociaaleconomische positie worden relatief vaker blootgesteld aan schadelijke invloeden. Positieve effecten – zoals toegang tot innovatieve zorg of gezondere producten – komen juist vaker terecht bij groepen mensen met een hoge sociaaleconomische positie. Verschillen in blootstelling aan ongezonde producten, financiële mogelijkheden en toegang tot gezonde alternatieven en innovaties kunnen zo samenhangen met bestaande gezondheidsverschillen en deze mogelijk versterken.
Kennisagenda
Het rapport van het Kennisplatform Preventie bevat een kennisagenda met een longlist en een geprioriteerde shortlist van kennisvragen die de komende jaren beantwoord moeten worden om te komen tot een beter onderbouwd en samenhangend volksgezondheidsbeleid. De geprioriteerde kennisagenda formuleert vragen op drie niveaus: Routes naar gezondheidseffecten, beleidskeuzen en leefomgeving, en systeem en spelregels. Per niveau is er onderscheid gemaakt tussen directe beleidsrelevante vragen en essentiële basisvragen.
10 aanbevelingen
Op basis van het onderzoek doet het Kennisplatform naast de kennisagenda tien aanbevelingen voor kennisontwikkeling en beleid. Het platform pleit onder meer voor:
- Meer kennis over commerciële determinanten van gezondheid in de publieke gezondheid. Kennis moet voortkomen uit een brede, multidisciplinaire systemische kijk op gezondheid.
- Een interdepartementale en multi-level respons met internationale focus.
- Een versterking van de rol van de overheid als marktmeester: het actief en onafhankelijk vaststellen, bewaken en handhaven van spelregels. Dit vraagt om meer inzicht in de relatie tussen publieke belangen, commerciële belangen en overheidsbeleid.
- Het meewegen van gezondheidseffecten op andere beleidsterreinen: volgens het rapport raakt dit onderwerp niet alleen de volksgezondheid, maar ook beleid rond arbeidsomstandigheden, belastingen, innovatie, ruimtelijke ordening, marketing en productregelgeving. Daarmee sluit het aan bij het principe ‘Gezondheid in alle beleidsdomeinen’.
Over het rapport
Het rapport is opgesteld door een tijdelijke werkgroep van deskundigen uit wetenschap en beleid, ingesteld onder het Kennisplatform Preventie op verzoek van het ministerie van VWS. Dr. Luc Hagenaars (Amsterdam UMC) trad op als voorzitter. TNO voerde de pen. Internationale experts en afgevaardigden van maatschappelijke organisaties, werkgeversorganisaties en het bedrijfsleven hebben bijdragen geleverd. Waarnemers van de ministeries van Volksgezondheid, Welzijn & Sport, Economische Zaken & Klimaat en Financiën waren betrokken bij het opstellen van het rapport.
Het Kennisplatform Preventie brengt kennis, beleid en praktijk rond preventie dichter bij elkaar. Het platform is in 2018 ingesteld door het ministerie van VWS.