De spotlight op de rol van de verpleegkundig specialist in de wijk

Bescheidenheid kenmerkt al decennialang de verpleegkundige professie. Toch heeft dit vak juist alle reden om zichtbaar, uitgesproken en trots te zijn. Waar de wijkverpleging vraagt om meer zichtbaarheid, samenhang en kennisontwikkeling, biedt ZonMw hier ruimte voor via de Academische Werkplaatsen Wijkverpleging. Vanuit 5 regio’s worden deze werkplaatsen vormgegeven met belangrijke betrokkenheid van professionals uit de praktijk, het onderwijs en onderzoek, samen met cliënten en diens naasten. Mijn promotieonderzoek naar de rol van de verpleegkundig specialist AGZ in de wijk als PhD-student bij de Academische Werkplaats Wijkverpleging Noord past precies in die beweging.

De Verpleegkundig Specialist AGZ (VS AGZ) is een wettelijk erkende zorgprofessional met een masteropleiding Advanced Nursing Practice (MANP). De VS AGZ combineert verpleegkundige en medische zorg, stelt zelfstandig verpleegkundige en medische diagnosen, initieert verpleegkundige en medische behandelingen, voert behandelingen uit en schrijft medicatie voor. Daarbij staan niet alleen ziekte, maar juist functioneren, zelfmanagement en kwaliteit van leven centraal. Daarnaast vervult de VS AGZ een belangrijke rol als verpleegkundig leider: in innovatie, onderzoek, scholing, het verbeteren van zorgprocessen en het versterken van samenwerking tussen verschillende disciplines. Juist die combinatie maakt de VS tot een potentiële spil in het organiseren van passende zorg in de wijk. Een hybride professional.

In Nederland neemt het aantal ouderen sterk toe. Tegelijkertijd is er een afname van het aantal jonge zorgverleners. Ruim een half miljoen mensen maken gebruik van wijkverpleging (RIVM, 2026). De verwachting is dat dit aantal zal toenemen. Dit legt extra druk op deze zorg én op de arbeidsmarkt. Dit maakt het noodzakelijk om zorg anders te organiseren: slimmer, integraler, aantrekkelijker met behoud van kwaliteit en carrièremogelijkheden. 

Op beleidsniveau wordt het belang van passende zorg benadrukt, onder andere in het Integraal Zorgakkoord (IZA, 2020). Dagelijks stellen zorgverleners zichzelf de vraag: wat is passende zorg en hoe organiseer je die samen? Passende zorg wordt vaak samengevat in 4 principes: focus op gezondheid in plaats van ziekte, de juiste zorg op de juiste plek, samen met en rondom de patiënt en waardegedreven zorg. Met als risico, ten aanzien van het laatste principe, een (te) economisch gedreven focus op zorg, in plaats van een mensgedreven focus.  

Kwetsbare ouderen hebben andere zorgbehoeften dan jongere patiënten. Hun signalen zijn vaak subtiel, complex en contextgebonden en vragen om specialistische kennis. Passende zorg betekent hier niet automatisch méér zorg, maar de juiste zorg: afgestemd op wat voor iemand van waarde is in het dagelijks leven. Verpleegkundig specialisten zijn toegerust om medische, verpleegkundige en psychosociale aspecten met elkaar te verbinden. Dat maakt hen geschikt om een sleutelrol te spelen in complexe zorgsituaties thuis. 

Maar hoe werkt dit in de wijk en wat is de rol van de VS AGZ in die wijk? De centrale vraag in mijn onderzoek is: 'Waar ben je als VS AGZ van en waarvan niet en hoe geef je invulling aan je functie?' Over de professionele identiteit van de VS AGZ binnen de wijk is nog weinig bekend. Binnen mijn promotieonderzoek worden de contouren inmiddels steeds meer zichtbaar; de verpleegkundig specialist AGZ vervult een consulterende en verbindende rol als spin in het web rondom de cliënt en diens naasten en andere zorgprofessionals, waarbij de VS AGZ functioneert als vertaler tussen medische en verpleegkundige zorg en bijdraagt aan het ontlasten en verbinden van zorg tussen de eerste en tweede lijn. 

Vanuit het verpleegkundig‑specialistisch domein bevindt de VS AGZ zich daarmee in een unieke positie als bruggenbouwer in de zorg voor kwetsbare ouderen. Voorbeelden hiervan zien we inmiddels in huisartsenpraktijken, thuiszorgorganisaties en vormen van spoedzorg buiten het ziekenhuis (Htay, M. N., & Whitehead, D., 2021). Deze praktijkvoorbeelden laten zien dat de inzet van VS AGZ kan bijdragen aan afstemming tussen zorgprofessionals, aandacht voor kwaliteit van leven en verlichting van de werkdruk elders in de zorg (Fajarini et al., 2025; McMenamin, A., et al., 2023). Tegelijkertijd biedt de rol van de VS AGZ in de wijk ook een ander perspectief: het is een inhoudelijk uitdagende en aantrekkelijke loopbaanmogelijkheid voor zowel jonge als ervaren verpleegkundigen. Binnen de AWW’s zie je hierin de meerwaarde duidelijk naar voren komen in het enthousiasmeren van studenten, professionals en deskundigen. Door de inzet van zogenoemde bruggenbouwers wordt direct de impact vergroot in het leveren van passende zorg voor de mens en de maatschappij

Wat het promotieonderzoek uniek maakt, is dat we samen met verpleegkundig specialisten AGZ in de wijk het onderzoek uitvoeren, waardoor er wederzijdse betrokkenheid is. Door gebruik te kunnen maken van de netwerkstructuur binnen de AWW’s is de expansiekracht van deze betrokkenheid zeer groot. Je weet elkaar sneller te vinden en het enthousiasme groeit. De AWW werkt als een katalysator in het stimuleren van het netwerk wat zo belangrijk is in een dergelijk onderzoekstraject. Onderzoeksresultaten vloeien direct door naar de praktijk en vice versa. Het voelt daardoor als 1 groot gezamenlijk ontwikkelproject. Als onderzoeker observeer, analyseer en documenteer ik samen met mijn promotieteam de stappen die door verpleegkundig specialisten AGZ worden gezet. Hiermee krijgt deze professional de spotlight die deze rol verdient.