Snelle aanpak van morele twijfels met CURA

Afbeelding

Hanneke van Kempen werkt als oncologisch verpleegkundige bij een kleine thuiszorgorganisatie in Noord-Brabant: Cura Excellent. ‘Dat de naam van de organisatie zo lijkt op die van de CURA-methode, is toeval’, licht ze lachend toe. Hanneke en haar collega’s komen tijdens het werk vaak situaties tegen die lastig zijn. ‘Bijvoorbeeld als de huisarts een beleid voorschrijft dat volgens ons niet past bij een cliënt. Daar kun je echt buikpijn van krijgen, dat moet je even kwijt’, vertelt ze. ‘Maar ook al werken we in een team, je loopt je route toch alleen. We zochten elkaar dan tussendoor wel even telefonisch op, maar eigenlijk was er behoefte aan een structureel moment om zulke situaties met elkaar te delen. Op LinkedIn zag ik dat ZonMw een implementatiesubsidie beschikbaar stelde voor de CURA-methode. Toen ik die doorlas, wist ik: dát hebben we nodig.’

Afbeelding

Ook zorgethica en klinisch gezondheidswetenschapper Annemiek Helmers werd over de streep getrokken door de subsidieoproep. Zij maakt bij zorgorganisatie Atlant onder meer deel uit van een groep gespreksleiders voor moreel beraad. ‘Atlant is een grote organisatie en wij maken al jaren gebruik van een moreel beraad. Daarin kunnen medewerkers morele dilemma’s bespreken die raken aan hun normen en waarden. Bijvoorbeeld als een bewoner wil helpen met het eten bereiden. Dat is een mooie kans om het gevoel van autonomie te vergroten, maar het houdt ook een risico in voor de veiligheid. Wat weegt dan zwaarder? Moreel beraad is een mooi instrument, maar vaak tijdrovend en niet altijd makkelijk te organiseren. Ik kende CURA al vanuit de opleiding zorgethiek en ik wist dat het een waardevolle aanvulling zou zijn. Een CURA-moment hoeft namelijk maar een half uurtje te duren, waardoor het veel toegankelijker is. Toen de subsidieoproep voorbijkwam, zag ik onze kans.’

Als onderdeel van de methode zijn in beide organisaties een aantal CURA-ambassadeurs opgeleid. Deze ambassadeurs kennen de methode goed en kunnen een CURA-moment in goede banen leiden. De eerste vraag waar je dus mee te maken krijgt als je CURA wilt gebruiken, is: wie worden mijn ambassadeurs? ‘Omdat Atlant een grote organisatie is, wilde ik de methode meteen breed uitrollen’, vertelt Annemiek. ‘De kracht van CURA is dat het toegankelijk is, dus dan moet je het ook zo inrichten’, vindt zij. ‘We riepen medewerkers vanuit diverse disciplines op om CURA-ambassadeur te worden. Van geestelijk verzorgers tot zorgmedewerkers en beleidsmedewerkers. Uiteindelijk volgden we de training met 8 mensen uit allerlei plekken en lagen van de organisatie. En dan zie je hoe goed je elkaar kunt aanvullen. Ik heb tijdens de training bijvoorbeeld veel geleerd van de praktische insteek van collega’s uit de zorg. Zij lieten zien: als een CURA-moment in een wat langere koffiepauze gewoon wérkt, dan hoef je geen hele overlegstructuur op te tuigen.’

Bij Cura Excellent was de poel om uit te vissen kleiner, waardoor ze ervoor kozen de nadruk meer te leggen op persoonskenmerken. ‘Bij het vragen van onze ambassadeurs keken we vooral naar kwaliteiten als benaderbaarheid, affiniteit met gespreksvoering, rust en ervaring met palliatieve zorg’, vertelt Hanneke. Zij deed de training eind 2024 met 3 collega’s. ‘Een groot deel van de training hebben we geoefend met CURA-momenten’, vertelt zij. ‘Daarbij brachten we ook onze eigen casussen in. Zo merkten we meteen dat het best kwetsbaar voelt om je morele dilemma te delen, zelfs al heb je er dus affiniteit mee. Daarom zijn de 4 stappen zo fijn. De stap ‘uitstellen’ maakt dat iedereen zijn eerste reactie voor zich houdt. Dat was wel een eyeopener, want de meeste mensen hebben toch de neiging ergens meteen iets van te vinden. En dat is zo fijn aan CURA: dat oordeel blijft gewoon buiten beschouwing. Daardoor voelt het heel veilig en dat maakt het zo laagdrempelig.’

Afbeelding

Na de training, die bestond uit een e-learning, 2 dagdelen op locatie en een kick-off, begonnen Hanneke en haar collega’s meteen CURA-momenten te organiseren in de praktijk. ‘We wilden dat het hele team snel kon ervaren hoe CURA werkt en wat je eraan hebt. Daarom boden we de CURA-momenten de eerste maand wekelijks aan, met een verplicht karakter. En dan steeds op een andere werkdag zodat iedereen er in elk geval 1 keer bij kon zijn’, vertelt ze. ‘Nu iedereen weet en voelt wat het nut is van CURA, zijn we op zoek naar een frequentie die voor iedereen op de lange termijn werkt. Dat is even experimenteren. En dan is het fijn om je licht op te kunnen steken bij anderen. In de projectleidersbijeenkomsten die de CURA-trainers regelmatig organiseren, doe ik goede inspiratie op. Dan hoor ik hoe andere organisaties het aanpakken en denk ik vaak: dat moeten wij ook eens proberen.’

Zorgen dat iedereen een CURA-moment kan ervaren, heeft bij Atlant meer voeten in de aarde. ‘Zo ver zijn we nog niet, met meer dan 1.000 medewerkers, 9 locaties en 8 CURA-ambassadeurs’, vertelt Annemiek. ‘De meeste ambassadeurs werken op de locatie voor bewoners met de ziekte van Huntington. Op die locatie is namelijk de meeste behoefte om morele vraagstukken te bespreken. Maar het is wel de bedoeling dat CURA ook meer bekendheid krijgt op de andere locaties. Dat proberen we actief te stimuleren, bijvoorbeeld met een stand op de jaarlijkse kennismarkt, waar medewerkers een CURA-moment kunnen doen. Ook geven we voorlichting via intranet en de nieuw opgerichte Atlant Academie. En soms heb je geluk. Zo werkt een arts die op de Huntingtonlocatie veel ervaring opdeed met CURA sinds kort op de afdeling voor bewoners met dementie. Zij stelt zich daar op als een officieuze ambassadeur en maakt mensen echt warm voor de methode. Zo breidt het langzaam uit.’

Afbeelding

Voor ultieme laagdrempeligheid, is het doel bij Cura Excellent dat alle medewerkers CURA-momenten bij elkaar afnemen. ‘En dat is een kwestie van veel oefenen’, weet Hanneke. ‘Ieder CURA-moment is anders en je moet er gewoon wat ervaring mee opdoen. Sinds kort heeft iedereen de gesprekskaartjes met daarop de CURA-stappen in zijn tas, bij wijze van geheugensteuntje. We nodigen iedereen actief uit het gewoon te doen als de nood hoog is. Je kwetsbaar opstellen is de eerste paar keren misschien lastig, maar het lucht zó op als je je twijfels eenmaal hebt gedeeld. Als er iemand met je meekijkt, kan dat je morele veerkracht enorm vergroten. Dan denk je ineens: “O! Ik doe het eigenlijk helemaal niet zo verkeerd!” Of een collega deelt een fijne tip met je, waardoor je de volgende keer sterker in je schoenen staat.’

Bij Atlant is de eerste stap zoals gezegd om CURA-momenten in de hele organisatie aan te bieden, maar ze kijken ook buiten de organisatie. Annemiek: ‘We maken deel uit van een landelijk expertisenetwerk en willen de CURA-momenten ook daarbinnen kunnen aanbieden. Verder willen we onze CURA-ambassadeurs ook de kans geven zich te ontwikkelen tot moreel beraad gespreksleider. Dan vullen we hun gereedschapskist ook met andere methoden zoals de dilemmamethode en de Socratische dialoog. Zoals ik al zei is CURA voor ons echt een prachtige aanvulling op de ethisch-morele instrumenten die we al hebben. En het gaat niet ten koste van wat er al lag: er is niet ineens minder vraag naar moreel beraad. Dat betekent dus dat we met CURA effectief meer mensen helpen om van die buikpijn af te komen. Daar zijn we ontzettend blij mee.’