NWA Gezondheidsverschillen

In Nederland leven mensen langer dan ooit in goede gezondheid. Toch bestaan er grote verschillen in gezondheid en levensverwachting tussen groepen in de samenleving. Kansen op een gezond leven zijn niet gelijk verdeeld. Deze verschillen hangen samen met maatschappelijke omstandigheden en de manier waarop systemen zijn ingericht.

Ondanks jaren van onderzoek en beleid nemen gezondheidsachterstanden nauwelijks af. De Raad voor Volksgezondheid en Samenleving constateerde dat beleid dat vooral inzet op individuele gedragsverandering vooral gezonde mensen gezonder maakt. Tegelijkertijd is er sprake van een samenloop van omstandigheden, zoals armoede, schulden, leefomgeving en werk(on)zekerheid, die gezamenlijk van invloed zijn op gezondheid.

Deze omstandigheden raken meerdere domeinen, waaronder het sociale, fysieke en economische domein, en overstijgen vaak afzonderlijke beleidssectoren. De achterliggende ongelijkheid is complex en vraagt om andere kennis en andere vormen van handelen. Binnen dit programma staan daarom drie samenhangende aspecten centraal:

• Denken en handelen vanuit een systeembenadering
  Gezondheid wordt begrepen als de uitkomst van complexe, samenhangende en interacterende dynamieken binnen en tussen maatschappelijke systemen.
• Aansluiten bij het actorperspectief
  Onderzoek richt zich op de werkzaamheid van aanpakken binnen deze complexe dynamieken en op de ontwikkeling van handelingsperspectieven die passen bij de praktijk en context.
• Betekenisvolle samenwerking met mensen met ervaringskennis
  Mensen die te maken hebben met de onderzochte omstandigheden zijn op relevante momenten in het onderzoeksproces betrokken, als volwaardige gesprekspartners en kennisdragers.

Binnen het programma NWA Gezondheidsverschillen doen 4 onderzoeksprojecten onderzoek naar maatschappelijke en wetenschappelijke doorbraken die kunnen bijdragen aan het beter benutten van het gezondheidspotentieel. De projecten werken vanuit een systeembenadering en richten zich op verschillende contexten en domeinen, waaronder sociaal beleid, gemeenschapsgerichte aanpakken, de inzet van e‑health en de samenhang tussen armoede en mentale gezondheid van jongeren.

Daarnaast is een overkoepelend project gestart: Dutch Systems in Health – Veranderen van systemen voor gezondheid. In dit project worden de inzichten uit de vier projecten samengebracht. Met een participatieve en actiegerichte aanpak wordt onderzocht hoe interventies in verschillende contexten en domeinen kunnen bijdragen aan gewenste systeemveranderingen die gezondheid ondersteunen.

De inzichten uit de vier projecten worden besproken met kritische buitenstaanders, zoals mensen met ervaringskennis, beleidsmakers, professionals, zorgverzekeraars en andere wetenschappers. Het doel is te komen tot breed gedragen handelingsopties om te werken aan ‘systemen voor gezondheid’ en zo vermijdbare sociaaleconomische gezondheidsverschillen te verkleinen.

Het programma wordt uitgevoerd door ZonMw en NWO, samen met kennisinstellingen, maatschappelijke organisaties en beleids- en praktijkpartners.  De onderzoeken zijn tot stand gekomen via de NWA Call Gezondheidsverschillen. In alle projecten is betekenisvolle samenwerking met mensen met ervaringskennis een belangrijk uitgangspunt. Zij zijn op relevante momenten in het onderzoeksproces betrokken als volwaardige gesprekspartners en kennisdragers.

Het programma sluit aan bij de beleidsambities van het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport (VWS) om gezondheidsverschillen te verkleinen en preventie te versterken. Daarbij ligt de nadruk op het verbeteren van omstandigheden en systemen die van invloed zijn op gezondheid, en op samenhangend beleid over meerdere domeinen heen.

Binnen het overkoepelende project worden verschillende perspectieven actief bijeengebracht. Door uitwisseling tussen onderzoek, beleid en praktijk wordt gewerkt aan handelingsopties die toepasbaar zijn binnen uiteenlopende contexten en bijdragen aan duurzame systeemveranderingen.

Het programma levert inzicht op in de manier waarop gezondheidsverschillen samenhangen met de inrichting van maatschappelijke systemen en omstandigheden. De resultaten dragen bij aan kennis over domeinoverstijgende systeemveranderingen en bieden handelingsopties voor beleid en praktijk.

Door het samenbrengen en verdiepen van inzichten uit de vier projecten wordt de impact vergroot en ontstaat beter zicht op kansen en belemmeringen om gezondheid duurzaam te ondersteunen.