Onderzoek en praktijk verbinden in het sociaal domein
Hoe zorgen we ervoor dat onderzoek niet losstaat van de praktijk, maar daadwerkelijk bijdraagt aan het werk van professionals in het publiek sociaal domein? Vanuit die vraag ontwikkelden Stichting Beroepseer en SAM, in opdracht van ZonMw, 2 praktische tools: een kwaliteits- en afwegingskader en een gespreksmethodiek.
'Deze tools helpen onderzoekers en uitvoerende professionals om samen in gesprek te gaan. Aan de "voorkant" over de onderzoeksvraag én aan de "achterkant" over de implementatie van de aanbevelingen die onderzoekers doen op basis van hun resultaten,' legt Margarethe Hilhorst uit. Zij is algemeen programmamanager bij SAM, beroepsvereniging voor uitvoerders in het publieke sociaal domein, en betrokken bij dit project.
Gerard van Nunen, projectmanager en onderzoeker bij Stichting Beroepseer, vult aan: 'Door als onderzoeker werkelijk aan te sluiten bij een veranderbehoefte van professionals, benut je hun kennis en ervaring over wat er in de werkpraktijk echt nodig is. Tegelijkertijd doe je recht aan hun perspectief en gevoel van beroepseer.'
De kloof tussen wetenschap en praktijk verkleinen
In de praktijk sluit onderzoek niet vanzelfsprekend aan bij de behoeften en werkwijzen van professionals. Verschillen in taalgebruik, doelstellingen en werkmethoden kunnen het benutten van onderzoeksresultaten bemoeilijken. De nieuwe tools zijn ontwikkeld om die kloof te verkleinen en de verbinding te versterken met professionals in het publiek sociaal domein, zoals re-integratieprofessionals, inkomensconsulenten, Wmo-professionals en inburgeringsconsulenten.
2 praktische instrumenten: een kwaliteitskader en een gespreksmethodiek
Stichting Beroepseer en SAM ontwikkelden 2 tools met een duidelijke ambitie: niet alleen onderzoeksresultaten vertalen naar de praktijk, maar gedurende het gehele onderzoeksproces - van start tot implementatie - de verbinding met professionals versterken. Deze instrumenten helpen onderzoekers en uitvoerende professionals om onderzoek beter te laten aansluiten bij de dagelijkse praktijk in het sociaal domein.
Het kwaliteits- en afwegingskader
Dit kader ondersteunt onderzoekers bij het scherp formuleren van de onderzoeksvraag, het maken van methodische keuzes en het afwegen van wat voor de uitvoeringspraktijk écht relevant is. Het biedt een praktisch houvast om samen met professionals het ‘goede gesprek’ te voeren en onderzoeksresultaten beter te laten landen in de praktijk.
De gespreksmethodiek
Van Nunen: 'Het gebruik van het kwaliteits- en afwegingskader is vooral effectief als het onderdeel uitmaakt van een bredere strategie om verbinding tussen de onderzoeker en de professionele praktijk te maken.' Daarom is aanvullend de gespreksmethodiek Gesprekstafels Samen onderzoeken en leren ontwikkeld. Deze methodiek helpt onderzoekers en professionals om samen gestructureerde, reflectieve evaluatiegesprekken te voeren: van het formuleren van de onderzoeksvraag tot het implementeren van aanbevelingen.
SAM paste de methodiek al toe in tientallen Vraagtafels, die steeds meer bekendheid krijgen onder uitvoerende professionals zoals re-integratieprofessionals en inkomensconsulenten.
Het gebruik van het kwaliteits- en afwegingskader is vooral effectief als het onderdeel uitmaakt van een bredere strategie om verbinding tussen de onderzoeker en de professionele praktijk te maken.
Onderzoek en praktijk in het sociaal domein beter verbonden
Beide tools zijn gebaseerd op literatuuronderzoek, interviews met onderzoekers en professionals en de resultaten van het experiment Vraagtafels: brug tussen wetenschap en praktijk. Uit de interviews kwam naar voren dat de werelden van onderzoek en uitvoering beter met elkaar verbonden moeten worden. Van Nunen: 'Deze tools helpen om de beeldvorming van onderzoekers en professionals over elkaar bij te stellen en in een gelijkwaardig gesprek te komen tot een vruchtbaar samenspel.'
Heldere rolverdeling: de professional als inhoudelijk opdrachtgever, de onderzoeker als procesregisseur
'De gespreksmethodiek gaat uit van een bepaalde rolverdeling tussen professional en onderzoeker,' legt Van Nunen uit. 'De professional is inhoudelijk opdrachtgever van het onderzoek aangezien de professional eigenaar is van de uitvoeringspraktijk en daarvoor verantwoordelijkheid draagt. De professional participeert dus niet slechts in een onderzoek maar stuurt op de inhoud. De onderzoeker is procesregisseur van het onderzoeksproces. Daarmee is de onderzoeker er verantwoordelijk voor dat het goede gesprek over de aansluiting van onderzoek bij de professionele praktijk daadwerkelijk wordt gevoerd tijdens alle onderzoeksfasen.'
Hilhorst vult aan: 'Professionals kunnen natuurlijk ook zelf een gesprekstafel of informeel gesprek initiëren als dat nodig is maar de primaire verantwoordelijkheid voor de aansluiting bij de praktijk ligt bij de onderzoeker als procesregisseur.'
Verdieping: inzicht in de praktijk van de uitvoerende professional
Naast de tools is er een verdiepend paper beschikbaar: De praktijk van de uitvoerende professional in het sociaal domein. Het biedt onderzoekers inzicht in de realiteit van de uitvoeringspraktijk. Met dit paper en de 2 praktische tools wordt het ‘goede gesprek’ tussen onderzoekers en professionals concreter, gelijkwaardiger en effectiever. 'De veranderbehoeften van uitvoerende professionals zet je pas echt centraal als je hen de mogelijkheid geeft om bij te sturen vanaf de vraagarticulatie tot aan de implementatie van de onderzoeksresultaten,' vult Hilhorst aan.
De veranderbehoeften van uitvoerende professionals zet je pas echt centraal als je hen de mogelijkheid geeft om bij te sturen vanaf de vraagarticulatie tot aan de implementatie van de onderzoeksresultaten.
Bekijk de tools en ga direct aan de slag
Ben jij actief in het sociaal domein, als onderzoeker, professional, beleidsmaker, manager of bestuurder? De tools zijn direct toepasbaar in elke fase van een onderzoeksproces. Ze versterken de samenwerking tussen onderzoek en praktijk, met meer impact en betere resultaten tot gevold.
Bekijk de tools nu en start met het verbeteren van de praktijkgerichtheid van onderzoek:
Stichting Beroepseer en SAM voerden het project ‘Samen onderzoeken en leren’ uit in opdracht van ZonMw en binnen het programma Vakkundig aan het werk.