Verbeteren palliatieve zorg voor verpleeghuisbewoners met een doorontwikkeld PACE-programma

Blog door projectleider Mariska Oosterveld
Het verbeteren van palliatieve zorg voor verpleeghuisbewoners; dat is het doel van het PACE-programma. In een nieuw project onderzoeken we de meerwaarde en implementeerbaarheid van een doorontwikkelde versie van dit scholingsprogramma. Met als doel om het landelijk toepasbaar én beschikbaar te maken.

Palliatieve zorg voor verpleeghuisbewoners

Bewoners in verpleeghuizen hebben vaak te kampen met vergevorderde dementie, chronische ziekten en/of overige complexe zorgproblematiek en hebben een beperkte levensverwachting. Een palliatieve zorgbenadering is daarom passend bij een groot deel van de verpleeghuispopulatie. Toch blijkt de kwaliteit van de zorg aan het einde van het leven en het sterven in veel verpleeghuizen niet optimaal. Ook het kennisniveau van zorgmedewerkers over palliatieve zorg behoeft verbetering. In eerder onderzoek gaven veel verzorgenden en verpleegkundigen in verpleeghuizen aan behoefte te hebben aan scholing in palliatieve zorg.

Wat is het PACE-programma?

Het PACE ‘Steps to Succes’ programma is een trainingsprogramma voor helpenden, verzorgenden en verpleegkundigen werkzaam in verpleeghuizen, dat beoogt de kwaliteit van palliatieve zorg in die setting te verbeteren. Het originele PACE-programma is ontwikkeld in Engeland en bevat 6 stappen (trainingen) met bijbehorende instrumenten, zoals signaleringsgrafieken en screeningsschalen voor pijn en depressie. In een Europese studie, uitgevoerd in 2015-2018, bleek het programma effectief op het verbeteren van de kwaliteit van de levenseindezorg evenals op het kennisniveau van zorgmedewerkers over palliatieve zorg. Echter, uit evaluatie bleek ook dat het programma als intensief en inflexibel werd ervaren en niet altijd goed aansloot bij bestaande werkwijzen en scholingsbehoeften.

Aan de slag met PACE

Afbeelding
Portretfoto van Mariska Oosterveld
Mariska Oosterveld

Zorgorganisatie Omring heeft de lessen uit de Europese studie serieus genomen en het PACE-programma daarop aangepast. Dit aangepaste programma rolt zorgorganisatie Omring tot 2025 gefaseerd uit over alle 30 verpleeghuislocaties. Zo bestaat het nu uit 4 scholingsbijeenkomsten van 2 uur, in plaats van de oorspronkelijke 6 trainingsstappen. Ook zijn enkele instrumenten uit het PACE-programma vervangen door instrumenten waar al mee gewerkt werd binnen Omring. Het ‘beoordelingsinstrument voor de laatste levensdagen’ is bijvoorbeeld vervangen door het Zorgpad Stervensfase. Bovendien zijn de instrumenten nu digitaal beschikbaar gemaakt, zoveel mogelijk in het Elektronisch Cliënten Dossier (ECD). Na afloop van de 4 scholingsbijeenkomsten volgtcoaching on-the-job tijdens al bestaande maandelijkse teamoverleggen, en krijgen zorgmedewerkers zo nodig nog scholing in andere onderwerpen op het gebied van palliatieve zorg.

Onderzoek naar meerwaarde en implementatiefactoren

Hoewel dit aangepaste PACE-programma positief ontvangen is binnen zorgorganisatie Omring, mist een goede evaluatie van de opbrengsten van het programma en de factoren die de implementatie beïnvloeden. Goed inzicht hierin is belangrijk voor verdere doorontwikkeling en bredere opschaling. In het recent gestart project ‘Verbeteren van palliatieve zorg voor verpleeghuisbewoners: een doorontwikkeling van het PACE 'Steps to Success' Programma’ werken Omring, het Nivel, Amsterdam UMC en UNO Amsterdam daarom samen om dit te onderzoeken. Door kwalitatief implementatieonderzoek en een effectmeting naar kennis en vaardigheden van zorgmedewerkers en verschillende indicatoren van goede palliatieve zorg, streven we ernaar om een volledig beeld te krijgen van de impact van het doorontwikkelde PACE-programma.

Ook houden we interviews met naasten en nabestaanden waarin we vragen naar hun mening over aspecten van het programma. Zoals een familiebijeenkomst over palliatieve zorg, het gesprek over wensen aan het levenseinde, en over hun ervaringen met de geboden palliatieve zorg aan hun (overleden) dierbare. Tijdens bijeenkomsten reflecteert de gehele projectgroep op de uitkomsten van (tussentijdse)evaluaties en metingen bij locaties die al werken met het aangepaste programma. Zo passen we de uitrol naar overige locaties, die later starten, van Omring aan. Zodoende bereiken we al tijdens het project een optimale implementeerbaarheid en meerwaarde.

Landelijke verspreiding van implementatiehandreiking

Opgedane inzichten uit dit project verwerken we in een implementatiehandreiking; een praktische leidraad met draaiboek, trainingsmateriaal, randvoorwaarden en adviezen. Om te zorgen dat deze praktische leidraad breed toepasbaar is voor de contexten van andere zorgorganisaties, stellen we tijdens het project een adviespanel samen met vertegenwoordigers vanuit andere organisaties. Het adviespanel reflecteert meerdere keren op de implementatiehandreiking (in wording). De implementatiehandreiking en andere openbaar toegankelijke publicaties bieden handvatten om het aangepaste PACE-programma te borgen en verder op te schalen. De handreiking komt beschikbaar en wordt breed verspreid. Zo kunnen organisaties die dat willen zelf aan de slag met het verbeteren van palliatieve zorg voor hun verpleeghuisbewoners.

Dit artikel staat in de nieuwsbrief Palliatieve Zorg, editie april 2024, over digitale gegevensuitwisseling in de palliatieve zorg. Wilt u de nieuwsbrief ontvangen? Meld u dan aan.

ZonMw & Zorginnovaties en kwaliteit

Er is de afgelopen jaren veel ontwikkeld aan kennis, innovatieve bekostigingsvormen en interventies om in de praktijk tot betere palliatieve zorg te komen. Palliantie II draagt eraan bij dat ontwikkelde kennis (beter) wordt benut in de praktijk zowel door zorgverleners als door patiënten en hun naasten. Verbeteringen in de praktijk moeten bijdragen aan het (realiseren van) betere kwaliteit van zorg conform het kwaliteitskader. ZonMw draagt daaraan bij door het financieren van implementatie- en effectstudies en kennis- en doorontwikkeling van innovaties.