Van opleiding naar impact in de dagelijkse praktijk: 6 ISP’ers vertellen

De eerste lichting ISP’ers is een divers gezelschap. Sommigen hadden al ruime ervaring met het implementeren van nieuwe interventies en werkwijzen, anderen zetten daarin de eerste stappen tijdens de opleiding. Trees Juurlink, senior onderzoeker Maatschappelijke Participatie en Gezondheid bij het Amsterdam UMC, was binnen haar afdeling al betrokken bij een aantal implementatieprojecten. ‘Dat was vooral vanuit de onderzoekskant,’ vertelt zij, ‘Maar ik wilde echt de rol van bruggenbouwer vervullen tussen de academische setting waarin ik werk én de praktijk van werkgevers, gemeenten, het UWV en arboartsen. Ik zag het fellowship als een kans om me ook op een praktische manier te ontwikkelen als implementatiespecialist. En dan dus vooral op het gebied van werk en gezondheid.’

 

En zo kwamen er deelnemers uit alle takken van zorg op de opleiding af. Babs van der Kooy, gynaecoloog bij het Erasmus MC, was eigenlijk al jarenlang bezig met implementatie. ‘Toen ik de oproep voor de opleiding zag, dacht ik: “Dit ben ik.” Ik stond al volop tussen de wetenschap en de praktijk in. Ik houd ervan om dingen voor elkaar te krijgen en de opleiding voelde als een kans om daar meer over te leren. Dat is precies wat er gebeurde. Ik kreeg modellen en frameworks aangereikt voor wat ik intuïtief al jaren deed. Dat gaf me de mogelijkheid om aan collega’s uit te leggen wat voor mij zo logisch is. Als er nu een collega vraagt of ik mee wil kijken, pak ik zo’n model erbij: “Kijk, je zit nu op deze plek in het proces, en dan zijn dit de knoppen waar je aan kunt draaien.” Ik kan collega’s nu veel beter in het zadel zetten om zelf stappen te zetten.’

Jamuna van Raay, inmiddels fulltime implementatieadviseur bij Koninklijke Visio, heeft zo’n zelfde ervaring. ‘Ik begeleid onze projectleiders bij het inrichten van hun implementatietraject. Om te zorgen dat we dezelfde taal spreken, bieden wij intern tegenwoordig de training ‘van project naar praktijkimplementatie’, waarin ook de frameworks uit de ISP-opleiding naar voren komen. Zo krijgt een projectleider die geen specialistische kennis heeft toch inzicht in het implementatieproces. Maar die kennis zorgt er niet automatisch voor dat ze hun eigen project goed in de praktijk kunnen zetten. Dat weet ik inmiddels uit eigen ervaring. Tijdens de opleiding leerden we het vak namelijk aan de hand van een casus die we zelf inbrachten, en ik koos een casus waarvoor ik ook projectleider was. Dat was achteraf niet zo’n goede zet. Toen ondervond ik aan den lijve: implementeren is echt een vak apart!’ 

Juurlink wordt als implementatiespecialist ook ingeschakeld door andere afdelingen in haar organisatie. Maar haar ambitie om zich juist binnen haar inhoudelijke specialisme te ontwikkelen als implementatiespecialist, blijft overeind. ‘Juist inhoudelijke kennis kan doorslaggevend zijn’, vertelt zij. ‘De omgeving van werkgevers en bedrijven waarmee we samenwerken bij Maatschappelijke Participatie is bijvoorbeeld super-dynamisch. Daar moet je je echt bewust van zijn als je wilt aansluiten met onderzoek vanuit de academie. Randvoorwaarden die je nu met elkaar afspreekt, kunnen over een jaar al niet meer relevant zijn! Juist omdat implementatie een proces is van een lange adem, moet je op voorhand bedacht zijn op dat soort kenmerken en vakspecifieke aspecten. Die les heb ik tijdens de opleiding wel geleerd.’

Ook Alma van de Pol, huisarts-onderzoeker bij UMC Utrecht en het Nederlands Huisartsen Genootschap (NHG), benadrukt dat succesvolle implementatie vraagt om meer dan alleen kennis van implementatie- en veranderkunde. Inhoudelijke kennis van aandoening(en) en de werkpraktijk waarvoor je implementeert is minstens zo belangrijk. ‘En die kennis hoef je echt niet allemaal zelf in huis te hebben. In de casus die ik tijdens de opleiding inbracht en de projecten die daarop volgden, zette ik stevig in op relaties met de juiste partners. Om huisartsen samen met patiënten te helpen beslissen over antibioticagebruik, vormden we een consortium met alle belangrijke schakels. Van een patiënt met beperkte gezondheidsvaardigheden tot de partij die de landelijke richtlijn verzorgt, en iedereen ertussen. Pas als je volledig doordrongen bent van hoe processen in de praktijk verlopen, zie je waar ruimte is en wat past.’

Omdat iedereen een andere achtergrond en een andere casus inbracht, waren de leeropbrengsten voor iedereen verschillend. Rimke Vos, associate professor bij de Health Campus in Den Haag, was vooral blij met de systematische aanpak. ‘Ik had de frameworks voor implementatie al eens gezien, maar het valt niet mee om daar helemaal zelf je weg in te vinden. In de opleiding leer je precies welke verschillende tools je op welke manieren inzet en waarom. Informatie ophalen kan bijvoorbeeld op allerlei manieren, maar met een focusgroep werk je ook meteen aan de relatie. Daar speel ik nu mee. Verder leerde ik het proces anders te bekijken. Als persoon werk ik graag in harmonie aan oplossingen, maar implementatie is verandering en verandering kan wrijving opleveren. Conflicten horen er niet alleen bij, ik weet nu dat ze ook functioneel kunnen zijn.’

Toch kan op je oude manier denken en werken hardnekkig zijn, weet Angélica Venekamp, beleidsmedewerker bij het lectoraat Verloskunde & Geboortezorg van Hogeschool Rotterdam. ‘Na de opleiding besefte ik: nu begint het pas. Nu is het zaak om niet opgeslokt te worden door de waan van de dag en te blijven oefenen. Maar ook om te blijven ontwikkelen. We hebben veel kennis opgedaan, maar je loopt natuurlijk continu tegen nieuwe casussen en situaties aan. Dan is het fijn om te kunnen brainstormen met collega-ISP’ers. Toevallig heb ik door mijn functie veel contact met een andere ISP'er in Noord-Brabant. Ik spreek haar sowieso regelmatig, dus dan is het makkelijk om meteen te overleggen over een casus. En via het Nederlands Implementatie Collectief (NIC) zit ik nu in een intervisiegroep waarin we ook met elkaar sparren. Dat is heel fijn.’

Het belang van samenwerken met andere implementatiespecialisten is groot. Daar was tijdens de opleiding dan ook veel aandacht voor. Van der Kooy: ‘Ik was me daar nooit zo van bewust, maar sinds de opleiding heb ik contact gezocht met implementatiespecialisten binnen het EMC. Dat deed ik hiervoor nooit, maar nu merk ik hoe waardevol het is. Je komt samen echt verder.’ Ook in de organisatie van Van Raay wordt al gewerkt aan uitbreiding van het specialisme. ‘We gaan misschien een collega aanmelden voor de aankomende lichting van het fellowship’, vertelt zij. ‘Het loont gewoon om implementatie-experts in huis te hebben. Zo kom ik er nu achter dat we in de organisatie heel snel zeggen: ‘dat gaan we implementeren’, terwijl die trajecten eerste vervolgonderzoek vragen of zelfs een heel andere aanpak. Alle tijd en moeite die je investeert om die kennis te laten landen, is dan zonde. Als er meer experts in je organisatie meekijken, kun je veel alerter zijn op zulk soort zaken.’  

Ook Van de Pol zoekt naar meer samenwerking met andere implementatiespecialisten. ‘Ik vind het heel mooi dat we elkaar als ISP’ers in de huisartsgeneeskunde weten te vinden en niet steeds het wiel hoeven uitvinden. Want er zijn 15.000 huisartsen in Nederland en 5.000 praktijken, je hebt echt een infrastructuur nodig om die te bedienen!’ Toevallig is Venekamp namens de hogeschool lid van de werkgroep Kennis en Implementatie van de Academische Werkplaats Huisartsengeneeskunde (AWH Delta). ‘En daarbij merk ik dat we elkaar veel te bieden hebben, want het zijn hele andere werelden’, vertelt zij. ‘Soms breng ik een bepaalde werkwijze in waar we binnen de geboortezorg veel ervaring mee hebben, en dan zie ik nieuwe luikjes opengaan bij de mensen aan tafel. De functie van bruggenbouwer die je als ISP’er hebt kan dus werken op meerdere manieren.’

Alle 6 ISP’ers geven aan een schat aan ervaring te hebben opgedaan tijdens hun opleiding, of hun casus nu uiteindelijk leidde tot succesvolle implementatie of nog niet. De casus die Rimke inbracht is inmiddels toe aan landelijke opschaling. ‘Het gaat om groepsconsulten die we zijn gestart in Den Haag voor mensen met risico op een bepaalde aandoening. Inmiddels is er een grootschalige samenwerking ontstaan in de wijk tussen huisartsen, buurtcoaches, moskeeën en allerlei andere partijen. We kijken nu naar opschaling in andere delen van het land én ook naar uitbreiding van hetzelfde concept voor andere doelgroepen. Vanaf het begin kon ik goed meedenken: wat is er nodig, hoe houden we het betaalbaar, wie betrekken we wanneer? Dat komt echt grotendeels door wat ik in de opleiding leerde.’