Sessie 7: Cannabinoïden en psychedelica: veelbelovende buitenbeentjes in de farmacotherapie?

Onder leiding van sessievoorzitter Joop van Gerven belicht deze subsessie de inzet van medicinale cannabis voor de behandeling van neuropathische pijn en de oprichting en doelen van het Psynapse Consortium voor de behandeling van therapieresistente Posttraumatische stressstoornis (PTSS) met MDMA-geassisteerde psychotherapie. 

Medicinale cannabis bij neuropathische pijn

Afbeelding

Andriy Gorbenko (CHDR) trapt af met de bespreking van zijn onderzoek naar medicinale cannabis voor de behandeling van neuropathische pijn. Sinds 2013 is medicinale cannabis op doktersrecept beschikbaar. Het is echter geen geregistreerd geneesmiddel en wordt ook niet vergoed door zorgverzekeraars. Dat komt met name door hiaten in het bewijs voor de werkzaamheid van cannabis. Zo is er voor de behandeling van multiple sclerose (MS) wel meer bewijs, maar is onduidelijk waarom het effect per patiënt sterk verschilt.

Gorbenko heeft aan 3 verschillende studies met medicinale cannabis gewerkt. In het eerste onderzoek is het effect van verschillende dosiscombinaties van de 2 belangrijkste actieve stoffen in cannabis (THC en CBD) onderzocht op de psychotrope bijwerkingen van THC bij gezonde vrijwilligers. 'Hoewel vaak wordt gedacht dat CBD de effecten van THC milder maakt, bleek uit deze studie dat CBD het psychotrope effect van THC juist verhoogt. Dit gebeurt al bij een dosering van 30 mg CBD, een hoeveelheid die vrij verkrijgbaar is bij de drogist.' Het onderzoek naar de pijngrens liet niet direct een effect zien, wel werd een verschil gevonden in de subjectieve herinnering van pijn bij gezonde proefpersonen.

In de tweede studie is de mogelijke interactie CBD met 2 veelvoorkomende pijnstillers onderzocht bij gezonde vrijwilligers. Hieruit bleek dat de bloedconcentratie van deze pijnstillers in combinatie met CBD licht verhoogd was ten opzichte van placebo.
Gorbenko geeft aan dat het derde onderzoek nog lopende is, maar dat pijnkenmerken via vragenlijsten uitgevraagd gaan worden aan patiënten met neuropathische pijn en dat verschillende pijngrenzen en pijnervaringen gemeten gaan worden. Hoewel het werkingsmechanisme nog onduidelijk is, hopen de onderzoekers met deze studie beter onderscheid te kunnen maken tussen responders en non‑responders. 

Ontwikkelplan voor therapeutische toepassing van MDMA bij therapieresistente PTSS

Afbeelding

Als tweede spreker vertelt Robert Schoevers (UMCG) over het ontwikkelplan dat opgesteld is voor de therapeutische toepassing van MDMA bij de behandeling van therapieresistente PTSS.

Ten opzichte van andere disciplines binnen de gezondheidszorg blijft innovatie in de psychiatrie achter. 'Om innovatie te bevorderen is dit ontwikkelplan opgesteld om tot meer geregistreerde geneesmiddelen binnen de psychiatrie te komen.' De therapeutische toepassing van psychedelica is een potentieel waardevol onderdeel hiervan. Een van deze middelen is MDMA.

Signalement Therapeutische Toepassingen van Psychedelica

In 2023 is in opdracht van ZonMw het rapport 'Signalement Therapeutische Toepassingen van Psychedelica (TTP)' uitgebracht. Daarin pleiten onderzoekers voor grotere studies en voor de opbouw van een breed netwerk van centra. Ook worden de belangrijkste kennishiaten en aandachtspunten beschreven. Momenteel verkennen en werken diverse partijen, zoals de EMA, het CBG, het landelijk patiëntenplatform MIND, de Hersenstichting en het Psynapse‑consortium, aan de mogelijkheden voor onderzoek naar verschillende psychedelica voor psychiatrische aandoeningen.

Discussiepanel: toepassingen van psychedelica en cannabinoïden in de praktijk

Afbeelding

Tot slot bespreekt Joop van Gerven aan de hand van enkele stellingen de therapeutische toepassingen van psychedelica en cannabinoïden met het publiek en het panel.

Bij stelling 1: ’De maatschappelijke risico’s van psychedelica worden overschat, terwijl de therapeutische potentie wordt onderschat’ en stelling 2: ‘Patiënten, naasten en ervaringsdeskundigen moeten een formele stem krijgen in de onderzoeksagenda voor cannabinoïden en psychedelica’ is het publiek het overwegend eens. Ook de panelleden sluiten zich hierbij aan.
 

Psychiater Tijmen Bostoen (ARQ Nationaal Psychotrauma Centrum) merkt op dat psychedelica nog altijd op lijst I van de Opiumwet staan: ‘Dit belemmert onderzoek in ernstige mate.’
Monique van den Eijnden (Platform-MIND) ziet uiteenlopende reacties van patiënten: ‘Sommigen zijn terughoudend omdat het om verboden middelen gaat, terwijl anderen hoopvol zijn over de therapeutische mogelijkheden.’

Ervaringsdeskundige Patty Birkhoff-van Klingeren vertelt dat zij vanuit haar werk als politieagent de desastreuze gevolgen van oneigenlijk gebruik van psychedelica van dichtbij heeft gezien. Zij vertelt verder dat, los van het misbruik dat zeker voorkomen moet worden, psychedelica in specifieke medische gevallen een therapeutische component kan hebben. Birkhoff-van Klingeren kreeg namelijk tijdens haar werk te maken met ernstige PTSS. ‘Ik was sceptisch’, gaf zij aan toen haar een experimentele psychotherapiebehandeling met MDMA werd aangeboden toen reguliere psychotherapie niet meer werkte. ‘Gelukkig had deze experimentele behandeling een positief effect en werd mijn therapieresistente PTSS niet langer resistent. Vanaf dat moment kon ik samen met de specifiek opgeleide BIG-geregistreerde psychiaters verder de PTSS behandelen.’

Robert Schoevers en Monique van den Eijnden (MIND Platform) benadrukken dat het essentieel is om continu de ervaringen van patiënten en hun naasten te blijven betrekken, en dat dit op vele manieren mogelijk is.

Bij de laatste stelling: ‘Klinisch onderzoek naar cannabinoïden en psychedelica wordt meer geremd door regelgeving dan door wetenschappelijke onzekerheid’ is de mening van het publiek gemengd.
Joop van Gerven sluit de discussie af met de conclusie: ‘Er is nog veel onderzoek nodig en het is noodzakelijk dat dit mogelijk wordt gemaakt. Maar tegelijkertijd is er veel welwillendheid bij alle betrokken partijen om dit te realiseren.’