Sessie 5: Een gezonde leefstijl als beste medicijn

De zaal is gevuld met professionals uit verschillende disciplines zoals zorgverleners, beleidsmakers, wetenschappers, patiëntenorganisaties en consultants.
De 4 sprekers starten hun presentaties met stellingen. Hoewel de invalshoeken verschillen, zijn zij het eens dat leefstijl structureel onderdeel hoort te zijn van goede zorg. 

Patiënt staat te trappelen, nu de zorg nog! 

Yvonne Spies is programmamanager Coalitie Leefstijl in de Zorg vanuit de Patiëntenfederatie Nederland en laat zien dat uit onderzoek bekend is dat patiënten graag met hun leefstijl aan de slag gaan en het op prijs stellen als zorgverleners hierover het gesprek starten. 'Zelf voelen patiënten weerstand om vragen te stellen over hun leefstijl en willen daarom dat hun zorgverlener het gesprek hierover begint. Uit onderzoek blijkt dat bijna 90% actief zelf informatie opzoekt over voeding, beweging en ontspanning.' 

Een groot deel van de patiënten geeft aan dat leefstijl in hun zorgtraject weinig of helemaal niet ter sprake komt – zelfs wanneer het wel relevant is. Daardoor ontstaat een zogenoemde leefstijlkloof: patiënten willen het en staan ervoor open, zorgverleners vinden het belangrijk maar het wordt nog onvoldoende in de praktijk besproken.
Spies benadrukt dat er in veel zorgpaden natuurlijke aangrijpingspunten zijn om leefstijl met de patiënt te bespreken, zoals bij de diagnoses, medicatiegesprekken en operatietrajecten. Wanneer zorgverleners deze momenten benutten, kunnen leefstijlinterventies leiden tot betere gezondheidsuitkomsten, minder medicatie en minder bijwerkingen. 

Leefstijl: het medicijn dat méér doet

Afbeelding

Suzan Wopereis is werkzaam bij TNO binnen het team Systeembiologie aan de kwantificering van gezondheid en effecten van leefstijl op gezondheid. Wopereis presenteert onderzoekresultaten die de impact van leefstijl op systeemziekten zoals diabetes type 2 laten zien. 'Uit het onderzoek komt naar voren dat leefstijl bij diabetes type 2 geen aanvulling is, maar een bewezen effectieve behandeling.' Zij pleit voor een toekomst waarin leefstijl standaard wordt gecombineerd met gepersonaliseerde medicatie en digitale ondersteuning. Wopereis sluit haar presentatie af met de volgende take away:

• Leefstijl is een essentieel onderdeel van effectieve behandeling en doelmatig geneesmiddelengebruik van systeemziekten.
• Nederland loopt voorop met GLI, vergoed vanuit de basisverzekering, met aantoonbare daling van diabetesincidentie en medicatiegebruik. 
• Leefstijlinterventies kunnen breder worden ingezet binnen de zorg als onderdeel van behandeling; hierdoor ervaren mensen verbeterde gezondheid. 
• De zorg beweegt richting remote patiëntmanagement: meer vanuit eigen omgeving, een beweging naar de voorkant van zorg, meer op maat en zelfregie. 
• Leefstijl is breder dan alleen voeding, beweging en omvat ook slaap, stress, zingeving en initiatieven zoals verduurzaming op recept.

Van weten naar doen: zo werkt gedrag écht

Afbeelding

Ingrid Steenhuis is hoogleraar Preventie aan de Vrije Universiteit Amsterdam en mede-eigenaar van Brickhouse- en Leefstijl Coach Academy en gaat in waarom leefstijlverandering dikwijls zo lastig is. 'Leefstijl ís gedrag, en gedrag verandert niet door meer kennis of adviezen alleen.' Steenhuis belicht de factoren die leefstijlverandering zo complex maken.

• Mensen overschatten hun eigen gedrag (‘optimistic bias’)
• Motivaties botsen met elkaar (gezelligheid versus gezonde keuzes)
• Doelen zijn vaak vaag (‘minder drinken’)
• Gewoonten zijn hardnekkig
• Mensen twijfelen aan hun eigen kunnen (lage eigen effectiviteit)
• Praktische barrières zoals stress, geld of omgeving spelen een grote rol

Alleen adviseren leidt niet tot gedragsverandering. Daarom adviseert Steenhuis dat patiënten begeleid worden bij het veranderen van hun leefstijl. Hiervoor ontwikkelde zij de Leefstijlcanvas, een praktisch hulpmiddel om samen met patiënten te werken aan bewustwording, motivatie, vaardigheden, concrete plannen en omgaan met terugval.
Haar belangrijkste boodschap: gedragsverandering is mogelijk maar alleen als de patiënt de juiste begeleiding ontvangt.

Huisarts in de frontlinie: leefstijl begint hier

Afbeelding

Henk Schers is huisarts en hoogleraar huisartsgeneeskunde aan het Radboudumc en bespreekt de rol van leefstijl in de huisartsenpraktijk. Omdat veel patiënten in zijn praktijk meerdere chronische aandoeningen hebben, speelt leefstijl in een groot deel van de consulten een belangrijke rol. De cijfers in zijn wijk maken dat duidelijk: meer dan de helft van de mensen beweegt onvoldoende, heeft overgewicht, drinkt en/of rookt.
Onderzoek toont aan dat leefstijlfactoren verantwoordelijk zijn voor een aanzienlijk deel van de ziektelast en sterfte in Nederland. Tegelijkertijd ziet hij dat sociaal-economische omstandigheden zwaar drukken op de gezondheid. 'Veel problemen die zich in de spreekkamer uiten, horen eigenlijk thuis in het sociaal domein.' Schers pleit dan ook voor een betere samenwerking met het sociale domein.

Paneldiscussie

Tijdens de paneldiscussie bespreekt het panel, bestaande uit de 4 sprekers, onder andere de relatie tussen omgevingsfactoren en de rol van de zorg bij het aanpassen van leefstijl. Tijdens de paneldiscussie wordt daarnaast duidelijk dat gedragsverandering bij zorgverleners minstens zo belangrijk is als bij patiënten. Ook wordt ingegaan op de voorbeeldrol van de zorgverlener en dat de juiste communicatiestijl grote invloed heeft op het succes van leefstijlinterventies.  

Afbeelding