Mirte Brom over de ambities van het kaderprogramma Passende Zorg

Het zijn beslist niet alleen de universitair medische centra die zich in de eerste subsidierondes van het kaderprogramma met projectvoorstellen hebben gemeld. Onder de indieners zitten bijvoorbeeld ook samenwerkingsverbanden met patiëntorganisaties, hogescholen en huisartsenpraktijken of zorggroepen. En de aanvragers komen niet alleen uit de medisch-specialistische zorg – traditioneel sterk vertegenwoordigd in de onderzoeksprogramma’s van Doelmatigheidsonderzoek – maar juist ook uit de verpleging en verzorging, geestelijke gezondheidszorg, eerstelijnszorg, paramedische zorg, en geboortezorg. Mirte Brom: ‘Deze breedte is cruciaal. Het kaderprogramma zet immers in op een transitie, waarin alle zorgsectoren van de Zorgverzekeringswet intensief met elkaar samenwerken. Over lijnen en schotten heen, zodat zorg écht passend wordt.’

In 2025 is hard gewerkt om het kaderprogramma goed op de rails te krijgen, vertelt ze. Relevante stakeholders zijn inmiddels aan boord, er is een zeer kundige en bevlogen kerncommissie en een ZonMw-team dat vanuit 4 verschillende clusters is samengesteld, met alle benodigde expertise rond de verschillende sectoren. Al bij de officiële kick-off en tijdens informatiebijeenkomsten bleek de enorme belangstelling vanuit het veld. Dit werd bevestigd toen de eerste subsidieoproepen geopend waren. Brom: ‘We kunnen trots zijn op de eerste resultaten. Er zijn vernieuwende subsidieoproepen uitgezet binnen de 2 programmalijnen: kennisontwikkeling en kennisinfrastructuur. En in het veld komen nieuwe samenwerkingen tot stand binnen, tussen én over de zorgsectoren heen, zoals we dat in de opzet van het programma hadden beoogd. De patiënt heeft namelijk geen boodschap aan al die schotten en lijnen. Een patiënt wil gewoon goede hulp’. 

Een goede start dus, maar de lat ligt intussen alweer een stukje hoger. Brom: ‘Dat heeft alles te maken met de grote maatschappelijke opgave om de zorg van hoge kwaliteit én toegankelijk te houden. Daaraan wil het kaderprogramma bijdragen. Als samenleving bewegen we naar passende zorg en dat is een breed concept. Passende zorg is waardegedreven, komt rond de patiënt tot stand, wordt gegeven op de juiste plek en gaat over gezondheid in plaats van ziekte. Dit vraagt om een drastische verandering van het zorglandschap. Het gaat om veel meer dan alleen strenger letten op welke zorg wel en niet in het basispakket thuishoort, oftewel het optimaliseren van het huidige systeem. Dat is niet genoeg, want hoe leveren we deze verzekerde zorg vervolgens passend? Daarom leggen we in 2026 meer nadruk op kennisontwikkeling die bijdraagt aan transitie van de zorg. We zullen met elkaar de dingen écht anders moeten gaan doen. Zodat we vanuit effectieve zorg kunnen bewegen naar effectieve verandering.’

Waar optimalisatie bestaande zorg verbetert, richt transitie zich op het veranderen van het zorgsysteem zelf. Een transitie is een radicaal veranderproces dat leidt tot een fundamentele verandering, zegt Brom. ‘Een overgang naar een betere situatie vergt ingrijpende aanpassingen. Een transitie is per definitie een complex en dynamisch proces. Daar zijn veel partijen voor nodig die samen tot nieuwe, domeinoverstijgende verhoudingen moeten komen.’ Hoe vertaalt zich dat binnen de verschillende ZonMw-programma’s die aan deze transitie bijdragen, inclusief het kaderprogramma? Brom: ‘Er komt een nadrukkelijker focus op de patient journey en de organisatie van zorg, en daarmee op substitutiemogelijkheden in plaats van onderzoek naar enkel de effectiviteit van specifieke interventies. Ook verschuift het accent naar domeinoverstijgende samenwerking. En omdat een geslaagde transitie aandacht vergt voor alle factoren die gezondheid beïnvloeden, zetten we ons in voor integraal, interdisciplinair en waar mogelijk zelfs interdepartementaal programmeren.’ Voor de kennisontwikkeling heeft dit alles stevige implicaties, vervolgt Brom. ‘Uitsluitend effectiviteitskennis geeft geen passend en volledig antwoord op grote vragen rond personeelstekorten, toegankelijkheid van zorg en bijvoorbeeld de gezondheid van onze planeet. En het is ook niet genoeg om te komen tot financiële besparingen die onmisbaar zijn voor toegankelijke zorg.’

Een van de manieren waarmee het kaderprogramma echte verandering wil stimuleren, zijn doorbraakprojecten waarin nieuwe kennis daadwerkelijk wordt benut en geïmplementeerd. Volgens Brom levert dit niet alleen nieuwe inzichten op, maar biedt het ook handelingsperspectieven. ‘Hoe kunnen we verzekerde zorg doelmatig en waardegedreven toepassen? Welke organisatievormen zijn daarvoor nodig? Welke vormen van substitutie zijn daadwerkelijk uitvoerbaar? En waar zit in een zorgpad de grootste winst? Voor antwoorden op dit soort vragen moet je ook gedragsfactoren, bekostiging en samenwerking tussen domeinen meenemen. Zoals Sjaak Wijma, voorzitter van de kerncommissie Passende Zorg, ons regelmatig voorhoudt: ‘Kennis is nog geen wijsheid’. Zo’n brede blik maakt dat het kaderprogramma niet alleen antwoord geeft op wat werkt, maar vooral op hoe we zorg zo kunnen inrichten dat deze toegankelijk en uitvoerbaar blijft. Dat is een steeds urgenter vraagstuk.’

De beweging naar passende zorg is een gezamenlijke opgave van zorgsector én samenleving. 
Brom: ‘Professionals moeten zelf veranderingen kunnen initiëren om de zorg te verbeteren. Het kaderprogramma biedt hun daarvoor veel mogelijkheden. Zij zijn het immers die dagelijks in hun contact met patiënten of cliënten zien hoe beleid, protocollen en regels in de praktijk uitwerken. Of zorg uit het basispakket wordt vergoed, is grotendeels (het ‘open deel’ omvat zo’n 90% van de totale zorg, red.) aan de zorgverleners zelf. In een eerder interview zei Wijma het zo: het is nu of nooit als we de zorg samen – van onderop – willen veranderen. Het is aan ons als ZonMw om dit te faciliteren. Door te blijven bouwen aan een lerend, wendbaar en flexibel kaderprogramma dat meebeweegt met de praktijk. Daar gaan we in het nieuwe jaar met volle energie mee verder.’