Het belang van duurzaamheid voor toekomstbestendige zorg: werkbezoek aan Amsterdam UMC, locatie AMC

Meer dan 7% van de CO₂-uitstoot in Nederland wordt veroorzaakt door de zorg. De negatieve klimaat- en milieu-impact van de zorgsector op de volksgezondheid moet en kan minder. Daarom zet ook Amsterdam UMC zich in om de zorg duurzamer te maken. Het ziekenhuis is een mooi voorbeeld van duurzaamheid en het belang ervan in de transitie naar passende zorg. In het eerste principe van passende zorg, waardegedreven zorg, staat een proportionele en duurzame inzet van middelen, personeel en grondstoffen centraal. De middag liet zien dat duurzaamheid ook aangrijpt op andere principes van passende zorg, zoals samen beslissen en transdisciplinair samenwerken.  

De middag startte in een groene collegezaal met groene stoelen, panelen en wanden. Niek Sperna Weiland, anesthesioloog bij Amsterdam UMC, gaf een inspirerende presentatie over het terugbrengen van de CO₂-uitstoot van inhalatiegassen voor de anesthesie, die maarliefst 63% van de CO₂-voetafdruk vormen per operatie. De onderzoeksgroep die Sperna Weiland in 2018 oprichtte met verpleegkundigen en logistiekmedewerkers vond dat het uitfaseren van gassen als desfluraan en het intraveneus (IV) inbrengen van narcose al een enorm verschil kan maken om de CO₂-uitstoot vanuit de anesthesiologie te verlagen. Bij het implementeren van deze veelbelovende resultaten werd de groep anesthesiologen nauw betrokken. In interviews werden vragen als patiëntveiligheid en de autonomie van de zorgverlener uitvoerig besproken. Op basis van deze interviews is  het communicatieframework Goed ID geïntroduceerd met als slogan ‘Intraveneus als het kan, damp als het moet’. De vernieuwde richtlijnen, waarin de specialist op basis van de indicaties van de patiënt nog steeds voor de damp kan kiezen, slaagde erin de meeste neuzen dezelfde kant op te krijgen en implementatie te bevorderen. De onderzoeksresultaten bleven niet onopgemerkt en worden verwerkt in Europese wetgeving die per 1 januari 2026 desfluraan zo goed als verboden maakt. Daarnaast wordt de implementatie van de richtlijnen nu opgeschaald in 35.000 Chinese ziekenhuizen. 

Susan Simon, Chief Environmental Sustainability Officer bij de Medical Research Council (MRC) en Directeur van het Environmental Sustainability Programma bij UK Research and Innovation (UKRI), ging in op het belang van samenwerken. De transitie naar passende zorg en duurzamere zorg kan niet door 1 individu of partij worden gemaakt. Het is daarbij belangrijk om een brede blik te behouden, want samenwerking kan soms uit onverwachte hoek komen. ‘We need to get off our high horse of medical science’, zegt Susan Simon. Uit een landscapereview bleek namelijk dat onderzoekers niet meer onderzoek, maar juist meer handvatten nodig hebben om hun methodes aan te passen. Deze handvatten komen vaak uit de praktijk en disciplines als beleid, niet alleen uit de medisch-specialistische zorg. 

Binnen Amsterdam UMC lopen dit jaar 9 initiatieven voor duurzamere zorg die worden gefinancierd vanuit het Groene Fonds. Deze praktische initiatieven worden uitgevoerd door medewerkers op verschillende afdelingen, bijvoorbeeld verpleegkundigen, apothekers of lab-medewerkers. Lonneke Michiels, coördinator Green Teams bij Amsterdam UMC, lichtte toe hoe het ziekenhuis hier tijd voor vrijmaakt. Uitzoekwerk kan bijvoorbeeld op kantoordagen of met behulp van werkstudenten. Zo kunnen drukke zorgmedewerkers voldoende tijd vrij maken om met hun praktische kennis bij te dragen aan efficiëntere, duurzamere en uiteindelijk passende zorg. Lonneke Michiels: ‘De transitie naar duurzaamheid vereist ook praktische kennis. Green Teams zijn aandragers van ideeën. Het is vervolgens aan medische instellingen om impactvolle projecten verder op te schalen.’

Afbeelding

‘Binnen het ecosysteem van de zorg moeten we niet alleen tijd en duurzaamheid, maar ook de inzet van zorgpersoneel meenemen’, aldus Elke Bos, anesthesioloog bij Amsterdam UMC. Ze beschreef hoe artsen voordat verdoving beschikbaar werd in de 19^de eeuw vooral snel moesten handelen en daardoor ook kritischer waren of een operatie nodig is, waar nu operaties veelvoorkomend zijn en langer kunnen duren. Het maken van passende keuzes is noodzakelijk om operaties voor de patiënt optimaal in te zetten. Elke benadrukt het belang van open gesprekken: ‘De niet-operatieve behandeloptie na bijvoorbeeld een heupbreuk is niet alleen een mogelijkheid, maar soms zelfs een wens voor ouderen.’ Als het aankomt op innovatie in de zorg, bijvoorbeeld het opereren met robots, hebben mensen juist een positief vooroordeel, terwijl dit volgens Bos niet terecht is. ‘Opereren met robots duurt vaak langer, heeft een lange leercurve voor de uitvoerend arts en heeft vaak geen aantoonbare voordelen voor de patiënt vergeleken met klassieke operaties. We moeten bij nieuwe innovaties ook arbeidsinzet meenemen en de afweging maken tussen 1 langere operatie met de robot of meerdere relatief snellere klassieke operaties.’

De middag werd afgesloten met een rondleiding langs de laboratoria en operatiekamers, waar de groene initiatieven in de praktijk worden gebracht. Als er iets duidelijk werd, is het dat kleine initiatieven grote impact kunnen hebben, maar uiteindelijk systematisch moeten worden opgepakt om duurzaamheid binnen de zorg te borgen.