Deelsessie 4: Sociaaleconomische ongelijkheid
De publiekssamenvatting
- Lotte Ramerman en Corinne Rijpkema, Nivel
Excess mortality during the COVID-19 pandemic in the Netherlands: associations with people's medical history and sociodemographic characteristics
Tijdens de COVID-19-pandemie was er sprake van 3,3% oversterfte over beide jaren, vooral tijdens de fases met een hoog aantal COVID-19-infecties en de daaropvolgende maatregelen ter beheersing van de virusverspreiding. Verder hadden bepaalde groepen in de bevolking een hoger risico op overlijden tijdens de pandemie in vergelijking met de jaren daarvoor, namelijk mensen met een niet westerse migratieachtergrond en mensen met een lager inkomen. De kans op overlijden werd tijdens de pandemie nog verder verhoogd, als mensen met een niet-westerse migratie achtergrond of laag inkomen ook nog één of meer gezondheidsproblemen hadden. Mensen met een laag inkomen en/of een migratieachtergrond hebben vaker gezondheidsproblemen dan mensen met een hoger inkomen of geen migratieachtergrond. De COVID-19-pandemie heeft de bestaande sociaaleconomische en sociaal-demografische verschillen in gezondheid vergroot. Dit onderzoek wijst op de ongelijkheden onder degenen die zijn overleden tijdens de COVID-19-pandemie. Dit benadrukt de noodzaak om kwetsbare mensen beter te beschermen tegen overlijden in het algemeen en specifiek tijdens periodes waarin onze volksgezondheid wordt bedreigd, zoals tijdens de COVID-19-pandemie.
- Jizzo Bosdriesz, GGD Amsterdam
Individual and environmental determinants of differences in excess mortality between neighbourhoods in Amsterdam during the COVID-19 pandemic
Er was in Amsterdam in 2020 en 2021 sprake van oversterfte, er overleden meer mensen dan in 2018 en 2019. In dit onderzoek hebben we gekeken welke persoonlijke en omgevingskenmerken verschillen in sterfte kunnen verklaren. Vooral voor 70-plussers, mannen, en mensen met een migratieachtergrond was er sprake van oversterfte. Ook tussen de 22 stadsgebieden waren er sterke verschillen, maar er leek geen duidelijk verband te zijn tussen de oversterfte tijdens de eerste, tweede en derde golf van de
pandemie. Ook werd er hogere oversterfte gevonden zowel in wijken buiten de ring, als in centrale wijken. Verder vonden we dat wijken met meer inwoners van 65 jaar en ouder, gemiddeld grotere huishoudens, en meer luchtvervuiling een hogere kans op oversterfte hadden. Wijken met meer huisartsen, meer groene buitenruimte en een hogere sociaaleconomische status hadden juist een lagere kans op oversterfte. Dit onderzoek onderstreept de roep voor meer actie om gezondheidsverschillen te verkleinen.
- Pieter van Baal, Erasmus Universiteit Rotterdam
Using individual level survival prediction to estimate years of life lost due to Covid-19 and their socio-economic distribution
Diverse studies suggereren dat sterfte als gevolg van Covid-19 is geconcentreerd bij mensen met een lage sociaaleconomische status. De mate waarin deze sociaaleconomische ongelijkheid in sterfte zich vertaalt naar een ongelijkheid in verloren levensjaren is grotendeels onbekend omdat verloren levensjaren sterk afhangen van onderliggende gezondheidsproblemen. Met behulp van administratieve gegevens hebben we overlevingskansen op individueel niveau geschat voor de Nederlandse bevolking. Hierbij worden voorspellers zoals medicatiegebruik, ziekenhuis- en verpleeghuisopnames, besteedbaar inkomen, geslacht en leeftijd gebruikt. Met behulp van het geschatte model hebben we verloren levensjaren voorspeld voor degenen die zijn overleden aan Covid-19. Resultaten van onze analyses laten zien dat er een enorme variatie is in verloren levensjaren in de bevolking, wat suggereert dat niet alleen kwetsbaren en zieken stierven aan Covid-19. Verschillen in de ziektelast als gevolg van Covid-19 naar inkomen worden veroorzaakt door verschillen in het aantal sterfgevallen, en niet door het aantal verloren levensjaren per sterftegeval
- Frits Rosendaal, LUMC
Excess mortality during the Covid-19 epidemic: vulnerable groups and long-term effects
De oversterfte tijdens en na de corona-epidemie kan verscheidene oorzaken hebben: de ziekte zelf, maar mogelijk ook uitgestelde zorg en de maatregelen van de overheid. De oversterfte houdt nog steeds aan, wat komt omdat mensen nog steeds Covid-19 krijgen, maar wat ook kan komen door langdurige gevolgen van de ziekte, of eerder uitgestelde zorg voor andere aandoeningen. Grote landelijke en regionale gegevensbestanden van het CBS, huisartsen en ziekenhuizen zullen worden geanalyseerd door een multidisciplinair team, waarbij gekeken wordt naar sterfte, ziekenhuisopnames, medicatie, doorgemaakte Covid-19, vaccinatie, maar ook naar de invloed van al bestaande aandoeningen, socio-economische factoren en regio, met een focus op hart- en vaatziekten.
Meer informatie over de onderzoekers
Corinne Rijpkema
Corinne Rijpkema, werkt als onderzoeker en promovendus bij het Nivel binnen het themagebied Zorgdata en het Lerend Zorgsysteem. Haar onderzoeken richten zich voornamelijk op de impact van de COVID-19-pandemie op de huisartsenzorg. Hierbij maakt zij veelal gebruik van routine zorgdata van huisartsenpraktijken en huisartsenspoedposten die deelnemen aan Nivel Zorgregistraties Eerste Lijn.
Lotte Ramerman
Lotte Ramerman is betrokken bij verschillende projecten binnen het onderzoeksprogramma Zorgdata en het Lerend Zorgsysteem, waarbij gebruik wordt gemaakt van routinematig vastgelegde zorgdata voor het beantwoorden van onderzoeksvragen. Ik houd me voornamelijk bezig met het Formulariumgericht Voorschrijven en onderzoek over zorggebruik op de huisartsenspoedposten. Daarnaast ben ik binnen Nivel Zorgregistraties Eerste lijn verantwoordelijk voor de cijfers over de huisartsenspoedposten. Wil je meer weten over het zorggebruik op de huisartsenspoedpost? Neem dan gerust contact op!
Ik vind het inspirerend om bezig te zijn met het optimaliseren van onze gezondheidszorg, door de mogelijkheden te onderzoeken die zorgdata in combinatie met kwalitatief onderzoek kunnen bieden. Daarnaast vind ik het belangrijk dat de resultaten van ons onderzoek direct toepasbaar zijn in de praktijk. Het is leuk en interessant om te zien dat onderzoek een directe impact kan hebben in het vernieuwen en verbeteren van de zorg.
Meer info op: https://www.nivel.nl/nl/medewerker/l-lotte-ramerman
Jizzo Bosdriesz
Jizzo Bosdriesz werkt als epidemioloog bij GGD Amsterdam, afdeling Infectieziekten, waar hij zich met name richt op COVID-19 onderzoek. Zo heeft hij gewerkt aan het evalueren van de doorlooptijden van bron- en contactonderzoek voor COVID-19 in het CONTROL project. Daarnaast leidde hij het INEXCESS project naar individuele en omgevingskenmerken die verschillen in oversterfte tijdens de pandemie kunnen verklaren. Nu leidt hij CONTROL-2, waarin gekeken wordt naar de effecten van contact beperkende maatregelen tijdens de COVID-19 pandemie. Tevens is hij betrokken bij een project waarin de verspreiding van COVID in openbare binnenruimtes en de effecten van interventies hiertegen gemodelleerd worden.
Pieter van Baal
Pieter van Baal is een hoogleraar in de Economie van de Volksgezondheid. Zijn onderzoek richt zich op de methodologie van kosteneffectiviteitsanalyses, modellering van ziekten/bevolkingsgezondheid en de relatie daarvan met (niet-)medische consumptie. Hij heeft uitgebreide ervaring in economische evaluaties van interventies in de volksgezondheid, Markov-modellering, onzekerheidsanalyses en is de belangrijkste ontwikkelaar van PAID (Praktische Toepassing om toekomstige ziektekosten op te nemen). Pieter heeft gediend in de redactieraden van PLoS One, Population Health Metrics en is momenteel een associate editor van Value of Health.
Meer info op: https://www.eur.nl/people/pieter-van-baal
Frits Rosendaal
Frits Rosendaal is hoogleraar en afdelingshoofd Klinische Epidemiologie in het Leids Universitair Medisch Centrum (LUMC). Hij doet onderzoek naar oorzaken van hart- en vaatziekten, met een specifieke interesse naar afwijkingen in de bloedstolling en gevolgen van overgewicht Hij is lid van de Centrale Commissie Mensgebonden Onderzoek (CCMO) en medevoorzitter van de Commissie Wetenschappelijke Integriteit van de Universiteit Leiden en het LUMC. Hij doceert tevens aan de Universita degli Studi di Milano in Milaan Gedurende de epidemie van Covid-19 was hij actief in verschillende adviescommissies voor VWS en de NFU, was hij betrokken in wetenschappelijk onderzoek naar Covid-19, en gaf hij regelmatig duiding in de media.
Meer info op: https://www.universiteitleiden.nl/medewerkers/frits-rosendaal#tab-2
Informatie organisatie persvoorlichting
- Lotte Ramerman en Corinne Rijpkema, NIVEL
Persvoorlichting: via onderzoeker zelf L.Ramerman@nivel.nl - Jizzo Bosdriesz, GGD Amsterdam
Persvoorlichting: 020 5555208 of pers@ggd.amsterdam.nl - Pieter van Baal, Erasmus Universiteit Rotterdam
Persvoorlichting: Lydia Datema, 06 40 26 43 67, press@eur.nl - Frits Rosendaal, LUMC
Persvoorlichting: 06 11 37 11 46 of pers@lumc.nl
Foto's van de sprekers
Corinne Rijpkema
Lotte Ramerman
Jizzo Bosdriesz
Pieter van Baal
Frits Rosendaal
De bovenstaande informatie kunt u gebruiken om naar te verwijzen. Mocht u de tekst en foto’s willen gebruiken, neem dan contact op met pers@zonmw.nl.