Deelsessie 2: Kwetsbare groepen

• Marlies Bär, Erasmus Universiteit Rotterdam
  Determinants of excess mortality rates in nursing homes
  Tijdens de COVID-19 pandemie vormden verpleeghuisbewoners een zeer kwetsbare populatie. Gedurende de pandemie stierven er meer verpleeghuisbewoners dan verwacht: in 2020 gemiddeld 34 per 100 bewoners (4 meer dan verwacht), in 2021 32 per 100 bewoners (2 meer dan verwacht). Hoewel de kans op overlijden als gevolg van COVID-19 vooral beïnvloed wordt door hoe gezond iemand was voor de pandemie en de besmettingsgraad in de regio, verklaren deze factoren niet alles. Wanneer we voor regionale en individuele karakteristieken corrigeren, blijft het verschil in oversterfte tussen de meest extreme verpleeghuizen 10 extra overlijdens per 100 bewoners in 2020. Het is lastig om exact vast te stellen waar deze verschillen vandaan komen, maar het lijkt erop dat sterftecijfers binnen een verpleeghuis voorafgaand aan de pandemie, externe inhuur van personeel, personeelsverzuim en tevredenheid met het gebouw gerelateerd zijn aan oversterfte.
   
• Wouter Vermeulen, SEO Economisch Onderzoek
  Lifestyle and excess mortality during the COVID-19 pandemic
  De oversterfte tijdens de COVID-19-pandemi is hoger onder mensen met ongunstige leefstijlfactoren. Ongeveer de helft van de Nederlandse bevolking heeft overgewicht, maar binnen deze groep vindt tussen de 70 en 98 procent van de oversterfte plaats. Ook voor mensen met een voorgeschiedenis van roken, of een combinatie van deze twee leefstijlfactoren, en voor mensen die eenzaam zijn is het verschil aanzienlijk. Voor mensen die overmatig drinken vinden we geen effecten. Voor overgewicht, al dan niet in combinatie met een voorgeschiedenis van roken of te weinig bewegen, is er ook binnen uitsplitsingen naar bevolkingsgroepen een verschil in oversterfte. Vooral binnen de groep van mensen met een slecht ervaren gezondheid blijkt de oversterfte opvallend hoog. Voor andere leefstijlfactoren is het beeld minder robuust. Corona lijkt de bepalende oorzaak voor de extra oversterfte. De gevonden verschillen verdwijnen namelijk als sterfte aan corona niet wordt meegenomen.
   
• Els Bakker, Amsterdam UMC
  Covid-19 lockdown and its impact on mortality rate in Alzheimer’s - the CORAL project
  De patiënten die in de Corona-lockdown op de geheugenpoli zijn geweest, zijn vergeleken met historische controle patiënten. Er wordt een hoger risico op mortaliteit gezien bij geheugenpoli-patiënten die de pandemie hebben meegemaakt, met name patiënten met dementie én met name patiënten die opgenomen waren in een verpleeghuis. Bij het vergelijken van doodsoorzaken tussen pandemie patiënten en historische controles, zien we een hoger sterftecijfer bij pandemie patiënten voor overlijden door COVID-19-infectie en overige doodsoorzaken (o.a. externe doodsoorzaak). Een lager sterftecijfer bij pandemie patiënten wordt gezien voor overlijden door neoplasmata en hart- en vaatziekten. Alleen het verschil tussen pandemie patiënten en historische controles voor overlijden aan COVID-19-infectie is significant. We hebben geen inschatting van het zorggebruik gedurende de hele COVID-19 pandemie. Desalniettemin analyseerden we de zorgkosten van 2015-2020, waaruit bleek dat onze pandemie patiënten in 2020 aanzienlijk minder zorgkosten hadden in vergelijking met historische controles in 2018.
   
• Maarten Cuypers, Radboudumc
  Who counts depends on who is counted: an investigation into excess mortality among people with intellectual disabilities in 2020-2021
  Mensen met een verstandelijke beperking zijn naar verhouding zwaarder geraakt door de COVID-pandemie dan de algemene bevolking. In 2020 en 2021 overleden tenminste 785 mensen met een verstandelijke beperking aan COVID terwijl er 180 sterfgevallen werden verwacht op basis van de omvang en leeftijdsopbouw van deze groep. Daarnaast nam ook sterfte door andere oorzaken sterker toe dan in de rest van de bevolking. Data van huisartsen toonde aan dat onder de sterfgevallen in deze groep vaker sprake was van een chronische ziekte, maar dat dit geen volledige verklaring voor de hogere sterfte in deze groep was. De verstandelijke beperking bleef daarnaast ook een onafhankelijke risicofactor voor overlijden. Dit geeft aan dat gezondheidsproblemen van mensen met een verstandelijke beperking complex zijn. Er is nog steeds geen volledig inzicht in het werkelijk aantal besmettingen in deze doelgroep en daarmee is de kennis nog onvolledig om risico’s in de toekomst te verkleinen.

• Marlies Bär, Erasmus Universiteit Rotterdam 
  Persvoorlichting: Lydia Datema, 06 40 26 43 67, press@eur.nl
• Wouter Vermeulen, SEO Economisch Onderzoek 
  Persvoorlichting: Ilse Heemskerk, 06-40031436, i.heemskerk@seo.nl 
• Els Bakker, Amsterdam UMC
  Persvoorlichting: Jan G. Spee, 06 -53943537, j.spee@amsterdamumc.nl 
• Maarten Cuypers, Radboudumc
  Persvoorlichting: Margie Alders, (024) 366 73 38 of 06 22 42 16 39, nieuws@radboudumc.nl

De bovenstaande informatie kunt u gebruiken om naar te verwijzen. Mocht u de tekst en foto’s willen gebruiken, neem dan contact op met pers@zonmw.nl.