Over jezelf vertellen ondersteunt het herstelproces in de langdurige ggz

Interview met Mariken de Koning - Projectleider
Laatst aangepast:

In de langdurige ggz is het voor cliënten vaak lastig om hun eigen verhaal te delen. Regelmatig vernauwt iemands identiteit zich tot de aandoening. ‘Een gedeeld verhaal’ kan dat doorbreken.

Mensen die vanwege ernstige psychiatrische problemen langdurige zorg nodig hebben, ervaren vaak weinig ruimte om over zichzelf te vertellen. Hun aandoening en de dagelijkse problemen gaan dan al snel een groot deel van hun identiteit bepalen, terwijl mensen en hun leven zoveel meer zijn. 

Psychiater Mariken de Koning van Arkin werkt al jaren met deze groep cliënten. ‘Iemands levensverhaal staat vaak goed in het dossier. Maar wat een cliënt nú zou willen vertellen over zichzelf, weten we vaak niet. Iets van jezelf laten zien ondersteunt het herstelproces. En cliënt en zorgverlener leren elkaar veel beter kennen.’

Intensieve co-creatie

’Een gedeeld verhaal’ is het resultaat van een intensieve co-creatie van zorgprofessionals, ervaringsdeskundigen, familie-ervaringsdeskundigen en onderzoekers. Dat gebeurde met behulp van de methodiek ‘Cirkelen Rond Je Onderzoek’ (zie kader). ‘We zijn samen gestart met het uitpluizen van het praktijkprobleem. Namelijk dat het voor cliënten op afdelingen of in woonvoorzieningen lastig is om verhalen te delen. We nemen er als professionals te weinig tijd voor en cliënten vinden het soms moeilijk zich goed te uiten.’ Gaandeweg is ’Een gedeeld verhaal’ ontwikkeld. De interventie is bewust heel flexibel gemaakt, vertelt De Koning. Het hoeft geen boek met een levensverhaal te worden – dat was aanvankelijk het idee – maar een collage of foto’s zijn ook goed. Zolang het maar een concreet product is. ‘Iemand wilde juist vertellen over zijn leven nú, omdat de afdeling de eerste plek is waar hij zich gelukkig voelt.’

De meerwaarde zit vooral in het proces, niet per se in het product

Altijd maatwerk

De aanpak is op 3 locaties bij wijze van pilot uitgeprobeerd. De Koning begeleidde het proces in haar rol als onderzoeker. Het hele ontwikkelproces heeft veel kennis opgeleverd. Een belangrijke bevinding is dat het altijd maatwerk moet zijn. ‘Tegen deze cliënten kun je niet zeggen: we gaan elke dinsdagmiddag om kwart voor 3 een uur aan jouw verhaal werken. Niet iedereen wil trouwens meedoen, en dat hoeft ook niet. De belangrijkste meerwaarde zit eerder in het proces dan in het concrete product. Een van de cliënten was zijn boekje al na 2 weken kwijt. Maar hij en zijn begeleider waren door het maken van het verhaal wel dichter bij elkaar gekomen.’ 

Cirkelen Rond Je Onderzoek

Cirkelen Rond Je Onderzoek (CRJO) is een methode om praktijkgericht onderzoek op te zetten dat bijdraagt aan verbetering van de zorgpraktijk. In ‘Een gedeeld verhaal’ is deze methode toegepast. Het voordeel? Vaak bepalen onderzoekers de agenda in een project, maar met CRJO bekijk je een praktijkprobleem vanuit verschillende perspectieven. En bepaal je sámen het onderzoeksplan en wie aan welk stukje van de oplossing gaat werken. Gaandeweg kunnen steeds weer anderen aanschuiven om mee te doen. Van zorgprofessionals tot mantelzorgers. Veranderen is een dynamisch proces en CRJO beweegt daarin mee. Omdat iedereen betrokken is, ontstaat een sterk vertrouwen in de weg die je met elkaar bewandelt. Een vernieuwing wordt zo een gezamenlijke missie.

Marlies Welbi
Veranderen is een dynamisch proces en CRJO beweegt daarin mee.
Marlies Welbie
Onderzoeker lectoraat Onderzoekend Vermogen, Hogeschool Utrecht

De boel opschudden

En áls het past, zijn de betrokkenen vaak erg enthousiast, besluit De Koning. ‘Onze interventie is niet de enige in z’n soort. Het belangrijkste is dat je als ggz-organisatie iets kunt aanbieden om mensen hun verhaal te laten vertellen, in welke vorm dan ook. Zodat je hen kunt ondersteunen in wie ze zijn. Het topdown implementeren van 1 specifieke interventie is in elk geval niet de juiste route.’ Over meedoen aan onderzoek heeft De Koning een heldere boodschap: ‘Als je als organisatie of afdeling de kans krijgt, grijp die dan vooral. Waar een project ook over gaat, het schudt de boel weer eens lekker op. En daar wordt je werk alleen maar beter van.’ 

Teams bewust maken

Het idee was om de interventie implementeerbaar te maken in de dagelijkse behandelpraktijk. Daarvoor heeft de projectgroep een uitgebreide handleiding geschreven. De inzet is om ‘Een gedeeld verhaal’ te laten opnemen in de databank met erkende ggz-interventies. De Koning: ‘Wat in elk geval niet werkt is zeggen: we gaan het komende jaar het team scholen en het met alle cliënten doen. Veel beter is het om het team ervan bewust te maken dat deze interventie er is. En dat je die eenvoudig kunt toepassen als een cliënt ervoor voelt. Dus niet per se met iedereen, maar goed kijken bij wie dit past.’

Colofon
Auteur:
Marc van Bijsterveldt
Fotografie:
Sietske Raaijmakers
Redacteur:
ZonMw

Programmabrochure

Meer weten over kennisontwikkeling en implementatie in de langdurige zorg? Bekijk dan de programmabrochure van het Kennisprogramma Langdurige Zorg en Ondersteuning (LZO II). Hierin vind je o.a. interviews met projectleiders en achtergrond informatie over het programma. Bekijk de brochure hier.