Vrouwen informeren elkaar over borst- en baarmoederhalskankerscreening

Vrouwen in kwetsbare omstandigheden, zoals bijvoorbeeld vrouwen met weinig financiële middelen en/of een migratieachtergrond, nemen minder vaak deel aan bevolkingsonderzoeken voor borst- en baarmoederhalskanker. Dat draagt bij aan gezondheidsverschillen. In het project Screening the Neighbourhoods (StN) onderzoekt TNO hoe je drempels verlaagt voor deelname. Zij doet dit samen met De Haagse Hogeschool en Mammarosa, een landelijke organisatie die met vrouwen uit verschillende gemeenschappen in gesprek gaat over borstkanker. Nicole van Kesteren is projectleider. ‘Om de vrouwen te bereiken sluiten wij aan bij bestaande netwerken, zoals buurthuizen en wijkcentra. We bouwen aan duurzame relaties en combineren verschillende communicatiestrategieën. Het is een community-aanpak, dus een aanpak die samen met de gemeenschap vorm krijgt. Dat is de sleutel tot succes.’ De onderzoekers richten zich op vrouwen tussen de 30 en 75 jaar in verschillende Haagse wijken. Van Kesteren: ‘Ons doel is om ervoor te zorgen dat zij een geïnformeerde keuze kunnen maken. Een keuze die bij hen past.'

Voor een laagdrempelige voorlichting worden vrouwen in de aandachtswijken in Den Haag zélf opgeleid om als vrijwilliger voorlichting te geven aan vrouwen in de wijk. Deze sleutelfiguren uit de community zien het belang van screening, omdat ze bijvoorbeeld zelf borst- of baarmoederhalskanker hebben gehad. Ze krijgen de training van Mammarosa, die hiervoor de Mammarosa Academy heeft opgezet. Van Kesteren: ‘Zij trainen de vrouwen cultuursensitief en in verschillende talen. Ze hebben netwerken in de wijk en leggen outreachend contact: dus actief in plaats van afwachtend.’ In de training leren vrouwen hoe zij het gesprek aangaan over borst- en baarmoederhalskanker met vrouwen uit hun eigen community en oefenen zij om te spreken voor een groep. Van Kesteren: ‘Als de training succesvol is afgerond, krijgen de vrijwilligers een certificaat. Ze zijn dan ambassadeurs voor de bevolkingsonderzoeken voor borst- en baarmoederhalskanker.’ 

De laagdrempelige bijeenkomsten voor borst- en baarmoederhalskanker zijn altijd in dialoog. Van Kesteren: ‘Ze worden gecombineerd met een ontbijt of een diner in het buurthuis of wijkcentrum. Dat zorgt voor een veilige en ongedwongen sfeer. Vrouwen die het moeilijk vinden om te praten over kanker, zien dat andere vrouwen uit hun eigen community over drempels stappen en wél ervaringen delen of vragen stellen.’ Van Kesteren is soms aanwezig bij zo’n bijeenkomst. ‘De vrouwen vertellen openhartig over hun eigen ervaringen, demonstreren hoe je zelf je borsten controleert op knobbeltjes, en gaan met elkaar in gesprek. De verhalen maken veel los.’ De bijeenkomsten hebben volgens Van Kesteren een ‘empowerend effect’ op de vrijwilligsters, op de vrouwen in de wijk én op hun omgeving. Van Kesteren: ‘Ze vertellen er thuis over aan hun moeders, dochters en vriendinnen. Zo groeit de belangstelling voor het onderwerp, stap voor stap, van binnenuit de gemeenschap. Er ontstaat een ondersteunende omgeving waarin vrouwen elkaar aanmoedigen om goed voor hun gezondheid te zorgen.’

Ook een succesfactor is volgens Van Kesteren de interventie-mix binnen StN: een combinatie van verschillende aanpakken en strategieën om het bereik onder vrouwen te vergroten en hen in staat te stellen een geïnformeerde keuze te maken. Van Kesteren: ‘Er zijn meerdere filmpjes ontwikkeld samen met de vrouwen uit de wijk, de vrijwilligsters en de wijkcentra. Die worden verspreid via WhatsApp, zodat we de vrouwen ook in hun thuissituatie bereiken. Ter ondersteuning zijn er tijdens de borstkankermaand abri-posters opgehangen bij de bushaltes.’ In het project wordt nauw samengewerkt met studenten van De Haagse Hogeschool. Van Kesteren: ‘De studenten hebben eveneens een grote variatie in culturele achtergrond. Ze ontwikkelen en evalueren voorlichtingsmateriaal met de vrouwen en partners uit de wijk. De uitkomsten worden vertaald naar een borgingsplan voor onderwijs en praktijk.’

In het project is sinds de start gewerkt aan borging. Van Kesteren: ‘We versterken de samenwerking in de wijk, zodat de vrouwen zich steeds meer eigenaar van het project voelen. Hun passie en gedrevenheid maken hen tot belangrijke sleutelfiguren voor gezondheid en screening. Het vergroot de kans dat het initiatief blijft voortbestaan, ook zonder ons. Duurzaamheid begint immers van binnenuit de community. Participatief en bottom-up.’ Het project wordt 2 september a.s. afgesloten met een eindsymposium. Blijvende financiële steun van lokale en landelijke overheden is volgens van Kesteren essentieel. ‘Met de aanpak van StN bereiken we de vrouwen uit de doelgroep, iets wat via reguliere instanties niet goed lukt.’ Van Kesteren: ‘De wens is om te onderzoeken hoe de StN-aanpak opgeschaald kan worden naar bijvoorbeeld Rotterdam, Amsterdam en Utrecht. Dan worden ook daar de vrouwen bereikt door sleutelfiguren uit de eigen community.’

Afbeelding

Projectteam v.l.n.r.: Zeena Harakeh (TNO), Anita Ham (De Haagse Hogeschool), Samia Kasmi (Mammarosa), Fatima Batista (Mammarosa Academy), Nicole van Kesteren (TNO)