Praten over borst- en baarmoederhalskankerscreening

Vrouwen in kwetsbare omstandigheden nemen minder vaak deel aan bevolkingsonderzoeken voor borst- en baarmoederhalskanker. Bijvoorbeeld vrouwen met weinig financiële middelen en een migratieachtergrond. Binnen het project Screening the Neighbourhoods (StN) van TNO, De Haagse Hogeschool en Mammarosa worden vrouwen opgeleid om voorlichting te geven over borst- en baarmoederhalskanker aan hun vrouwelijke buurtgenoten. Ze volgen daarvoor een training bij de Mammarosa Academy. De training wordt afgesloten met een certificaat. 4 vrijwilligers uit de Schilderswijk vertellen over hun ervaringen. 

‘In de Islam bestaat de term ‘quadr’, zegt Fartun Hassan (39). ‘Het betekent lotsbeschikking. Bijvoorbeeld: Als je praat over kanker, krijg je kanker.’ Die overtuiging is volgens Fartun een belangrijke reden waarom de opkomst bij borst- en baarmoederhalskankerscreening in de Schilderswijk lager is dan gemiddeld. Fartun vertelt tijdens de voorlichting aan vrouwen dat kanker veel vaker voorkomt dan vroeger. ‘Luchtvervuiling, gif op eten, zoveel chemische dingen. Zelfs vrouwen die heel gezond leven krijgen kanker.’ Ze is van oorsprong Somalisch. ‘Veel Somalische mensen spreken weinig Nederlands. Ik vertel het verhaal in hun eigen taal.’ Ze voelt goed aan of haar boodschap aankomt of niet. ‘Ik vind het fijn als vrouwen reageren. Als ze bijvoorbeeld zeggen: “Oh ja? Dat wist ik niet.” Dan weet ik dat ze het begrijpen.’ 

Hafida Elkhiari (35) negeerde vroeger de oproepen voor baarmoederhalskanker. ‘Ik had het druk en vond het eng. Komt wel een keer, dacht ik. Voor ik het wist was er weer een jaar voorbij.’ Ze bezocht een bijeenkomst in het buurthuis waar iemand uit eigen ervaring vertelde over baarmoederhalskanker. ‘Toen ben ik heel erg geschrokken’, zegt ze. ‘Ik heb meteen de telefoon gepakt en een afspraak gemaakt.’ Hafida hoort vanuit de gemeenschap veel desinformatie: ‘Sommige mensen denken dat je van het bevolkingsonderzoek zélf kanker krijgt. Bovendien doet het pijn. Ook dat schrikt vrouwen af.’ Ze gaat binnenkort de opleiding van Mammarosa volgen om zelf voorlichting te kunnen geven. ‘Veel vrouwen zijn zoals ik vroeger was. Ze hebben het druk en zien de noodzaak nog niet.’

Canan Aydogan (53) bespeurt veel schaamte bij de vrouwen die ze spreekt. Canan: ‘Ik zeg dan: Een orgaan is een orgaan. Bij elke vrouw hetzelfde.’ Zelf heeft ze nooit voorlichting gehad van haar moeder. Bij haar dochter van 12 pakt ze het anders aan. ‘Ik heb haar alles verteld. Ik ben heel open daarin.’ Volgens haar is bij de eerste generatie vrouwen uit Turkije ook de taalbarrière een enorme drempel. Canan: ‘Als er geen tolk is, spreekt hun man met de dokter. Hij vertelt niet altijd wat die heeft gezegd. Jonge vrouwen zijn gelukkig zelfstandiger.’ De voorlichting in het buurthuis geeft ze in het Nederlands én in het Turks. Ze zet de vrouwen graag aan het werk. ‘Dan zeg ik: “Allemaal even opstaan en voel in je oksel. Doe mij maar na.”’

Sevda Costun (40) begreep de brief niet die ze kreeg thuisgestuurd. ‘Ik ben ermee naar de huisarts gegaan’, zegt ze. ‘Die legde het uit en zei dat het belangrijk was.’ Ze vindt het onderzoek pijnlijk. ‘Maar beter dan kanker.’  Ze deed de cursus, maar durfde niet te spreken voor een groep. Sevda: ‘Ik heb thuis geoefend voor de spiegel. 2 weken later gaf ik de eerste voorlichting. Mijn hart bonkte in mijn keel.’ Haar 2 zussen en haar moeder spreken alleen Koerdisch. ‘Ik heb hun uitgelegd hoe belangrijk bevolkingsonderzoek is.’ Ze heeft onlangs ook een cursus gedaan over opvoeden. Sevda: ‘Ik investeer in mijzelf. Dan kan ik het doorgeven aan andere mensen.’ 

De vrijwilligsters vonden de cursus leuk om te doen en niet moeilijk. Ze vinden het belangrijk dat vrouwen elkaar ook in andere delen van Nederland voorlichting over borst- en baarmoederhalskanker geven, bijvoorbeeld in Amsterdam, Rotterdam en Utrecht. Hafida: ‘Ook in buurten waar mensen goed Nederlands spreken. Die vrouwen hebben het ook druk, en vinden een bevolkingsonderzoek eng. Net als ik, vroeger.’