Interview Cristina Milev & Judith Peeters

Zorgorganisatie MeanderGroep Zuid-Limburg startte in 2014 samen met de Universiteit van Maastricht een onderzoek naar reablement. Dat onderzoek richtte zich in eerste instantie op reablement als gedachtegoed. Op basis van internationaal onderzoek naar reablement hebben professionals van MeanderGroep Blijf Actief Thuis ontwikkeld met als doel thuiszorgmedewerkers te ondersteunen in het bevorderen van eigen kracht en regie. Het programma werd getest in een groot experiment met meer dan 250 klanten en 350 medewerkers. Om meer te weten te komen over de interventie interviewden we programmanager Judith Peeters en projectleider Cristina Milev.

Reablement bleek als gedachtegoed goed aan te slaan, maar doorontwikkeling was nodig. ‘Eigen kracht en eigen regie zijn de uitgangspunten van onze zorg en die sluiten direct aan op reablement’, vertelt programmanager Judith Peeters. Peeters is verantwoordelijk voor de programmalijn Regisseur in de Wijk. ZelfSterk valt onder die programmalijn. 

Ze vervolgt: ‘We willen met ZelfSterk in de wijk Chevremont in Kerkrade aan de slag om, met financiering vanuit ZonMw, reablement steviger neer te zetten en verder te ontwikkelen. We hebben voor Kerkrade gekozen, omdat we daar al een netwerk hebben opgebouwd met medewerkers hulp bij het huishouden, casemanagers dementie, praktijkondersteuners van de huisarts en mantelzorgondersteuning. Daarnaast wordt de samenwerking met de gemeente en het welzijnswerk als prettig ervaren. Daarom willen we juist in Chevremont de verdiepingsslag doen.’

Twee doelgroepen komen in aanmerking voor de ZelfSterk-interventie: nieuwe klanten met een vraag voor hulp bij het huishouden en nieuwe klanten met een vraag voor wijkverpleging. Milev: ‘Bij een aanvraag voor hulp bij het huishouden gaat een intaker van MeanderGroep en een ergotherapeut naar de klant en bij een aanvraag voor wijkverpleging een wijkverpleegkundige met een ergotherapeut. We gaan in gesprek met de klant over wat hij of zij zelf wil of kan doen en waar het netwerk bij kan ondersteunen. Samen formuleren we vervolgens doelen. De doelen nemen we mee naar het ZelfSterk-teamoverleg.’

Binnenkort kunnen ook klanten die in aanmerking komen voor dagbesteding deelnemen aan de ZelfSterk-interventie. ‘Het doel is om aan de hand van de wensen en behoeften van deelnemers te zoeken naar mogelijkheden dicht in de buurt, in plaats van direct een aanvraag voor dagbesteding te doen.’

In het ZelfSterk-team zitten de ergotherapeut, hulp bij het huishouden, de wijkverpleegkundige, de praktijkondersteuner van de huisarts en de buurtschakel bij elkaar. ‘De buurtschakel is een professional die hulpvragen op een laagdrempelige manier oppakt en de verbinding zoekt in de wijk’, legt Milev uit. ‘De buurtschakel heeft een groot netwerk en kent de sociale kaart in de wijk goed. In Kerkrade hebben we verschillende buurtschakels. Ze werken in duo’s: een vanuit welzijn en een vanuit zorg. Dit initiatief is een samenwerking tussen Meander, gemeente en Impuls. 

Samen met de buurtschakels kijken we eerst of een hulpvraag laagdrempelig in de wijk opgepakt kan worden, voordat we zorg bieden. Zo nodig schakelen we de tweede schil met andere zorgverleners in, een diëtist bijvoorbeeld, een fysiotherapeut, casemanager dementie of mantelzorgconsulent. De ZelfSterk-interventie duurt ongeveer 12 weken. De eerste 6 weken kijkt het team hoe ze met de ouderen en hun mantelzorgers aan de doelen kunnen werken. Als het nodig is, wordt het plan na 6 weken bijgesteld. Na 12 weken kijken we of indicatie voor zorg nodig is.’

'In de interventie doen we onderzoek naar de juiste doelgroep voor reablement. Hiervoor verzamelen we informatie over klantkenmerken en uitkomsten. Op die manier kunnen we klanten vergelijken en kijken wie de meeste baat heeft bij ZelfSterk.’ 

Wat MeanderGroep verder wil ontwikkelen is de samenwerking over de domeinen heen. Gemeente, welzijnswerk, huisartsenkoepel en zorgverzekeraar zijn daarvoor betrokken bij de aanpak. Dit moet nu worden doorvertaald in de uitvoering. ‘Daarbij is van belang dat de klant zelf bij de verschillende partijen ondersteuning weet te regelen’, aldus Milev. ‘We hebben de afgelopen jaren geleerd dat we als zorgorganisatie goed zijn in het stimuleren van eigen kracht. Mensen zijn gemotiveerd om zelf dingen te doen. Maar eigen regie is lastiger. Eigen regie is echt een mindset: baas zijn over je eigen leven, zelf beslissen wat goed voor je is en wat niet.’

‘Dat heeft onder meer te maken met de cultuur van deze regio’, vertelt Peeters. ‘In het verleden werden mijnwerkers en hun gezinnen hier verzorgd door Staatsmijnen, veel werd voor hen geregeld. Het idee vanuit de staat was: jij zorgt ervoor dat de regio floreert, wij doen er alles aan om je te faciliteren in je leven. Deze ouderen hebben geleerd dat de staat daarbij bepaalt wat goed voor jou is. Dat idee zit heel diep bij een deel van de generatie waaraan wij zorg verlenen. En dat gaat dwars tegen het gedachtegoed van reablement in. Eigen kracht gaat goed, zolang je maar zegt wat mensen moeten doen. Zelf bepalen en beslissen, zelf zaken regelen, dat is in deze regio cultureel heel lastig. De ouderen zelf moeten ook gestimuleerd worden in reablement.’

Een ander aandachtspunt is de praktische uitvoerbaarheid van de samenwerking in de reablement-aanpak. Peeters: ‘Blijf Actief Thuis was gericht op het toepassen van het gedachtegoed van reablement in de reguliere zorg. Maar dat alleen zet onvoldoende zoden aan de dijk. We moeten de zorg anders organiseren, het gedachtegoed integreren in de processen. Dat brengt veel vragen met zich mee: hoe werk je met elkaar samen, hoe regel je inzage, wie evalueert, wie rapporteert wat aan wie en mag dat AVG-technisch wel?’

‘Blijf Actief Thuis is een goede start geweest’, vult Milev aan. ‘Toen we met Blijf Actief Thuis begonnen, was reablement nog onbekend in Nederland. Het was een voorloper waarbij we zagen dat het gedachtegoed waardevol kan zijn in de wijken. Nu krijgen we van ZonMw subsidie en ruimte om te onderzoeken hoe we de zorg anders kunnen organiseren. Waar we naar moeten kijken is hoe we het programma inbedden in de organisaties en hoe we het rendabel maken. We geloven in reablement, maar wat het kost en wat het opbrengt, daar hebben we nog geen zicht op. Daar willen we nu extra aandacht aan besteden.’

Een belemmering bij reablement is structurele financiering. ‘We denken nog steeds in hokjes, terwijl we over de domeinen heen moeten kijken’, vervolgt Milev. ‘We moeten laten zien welke voordelen reablement heeft en dan tot een heldere en eenduidige financiering komen. Nu is het zo dat bij wijkverpleging ook de klant gebonden uren niet achter de voordeur worden vergoed. Bij ergotherapie zijn dat alleen de directe uren, terwijl de ergotherapeut veel indirecte uren maakt door de overleggen en het maken van plannen. Dat werkt belemmerend.’ 

‘Meander heeft de maatschappelijke opgave financieel rendabele zorg en hulpverlening te bieden’, vult Peeters aan. ‘Maar de tijdsinvestering die je met reablement aan het begin van het traject doet, wordt nu niet gedekt. De voorinvestering kost veel, terwijl je nog niet weet wat je kunt indiceren. Het huidige financieringsmodel is niet toegespitst op reablement. En ook de wetgeving werkt tegen, met name de AVG. Wat je allemaal niet moet organiseren voordat je informatie over klanten kunt delen.’

Toch zijn Milev en Peeters vooral optimistisch over de kansen van reablement in Nederland. ‘De professionals in het kernteam werken met veel passie samen voor het welbevinden van de klant’, aldus Peeters. ‘De kruisbestuiving tussen deze mensen is de grote succesfactor. En dat komt doordat iedereen in het team evenveel toegevoegde waarde heeft. Als de organisatiebelangen nu minder zwaarwegend worden – dat wil zeggen: als je de financiële prikkel eruit haalt om zorg te verlenen – dan wordt die samenwerking nog veel beter, omdat de focus op financiering er niet is. Het zou zo moeten zijn dat je als professional niet betaald wordt als je een klant behandelt, maar als je bijdraagt aan niet-behandelen. Het is iets heel fundamenteels: kun je beloond worden voor het feit dat je iemand geen zorg verleent, omdat je hem of haar helpt weer zelfredzaam te worden?’

Vooralsnog zit de wereld anders in elkaar. Het advies van Milev en Peeters aan organisaties die ook vanuit reablement willen gaan werken, is dan ook: sta open voor hoe een andere organisatie erin staat, ga erin mee. ‘Durf te leren met elkaar en van elkaar’, zegt Milev. ‘Durf kwetsbaar te zijn. Want juist die kwetsbaarheid leidt tot kracht, van zowel organisaties als ouderen.’

Colofon

Tekst: Astrid van den Berg
Beeld: Mijzo
Eindredactie: ZonMw