Interview Sigrid van Haaster

‘Waar gaan uw ogen van glimmen?’ ‘Wat zijn dingen die u weer zou willen doen?’ Dat zijn vragen waarmee de professionals van Samen en de gemeente Schagen in Noord-Holland vaak het gesprek met ouderen openen. De vragen zijn kenmerkend voor het interventieprogramma dat Samen, VGZ en de gemeente Schagen hebben opgezet: Langer Vitaal Thuis (LVT). Het programma is gebaseerd op het gedachtegoed van reablement en positieve gezondheid. Inmiddels zijn ook Evean, Gemeente Hollands Kroon, Incluzio en Tzorg aangesloten en is de regio uitgebreid. 

‘Met LVT gaan we maximaal 12 weken in de eigen omgeving van cliënten aan de slag om hun zelfredzaamheid en eigen regie te verbeteren, zodat ze weer mee kunnen doen aan betekenisvolle activiteiten’, legt projectleider Sigrid van Haaster uit. 

‘In 2022 zijn we gestart met een reablementpilot, welke inmiddels is uitgegroeid tot een groot project. Met meerdere organisaties implementeren we LVT in ons hele werkgebied. Bij ons begon het destijds met een vraag van de gemeente Schagen en zorgverzekeraar VGZ om samen een programma op te zetten’, aldus Van Haaster. ‘De timing was perfect. In Noord-Holland hebben we te maken met dubbele vergrijzing en steeds meer chronische zieken. De verwachting is dat de zorgvraag de komende jaren fors toeneemt. En dat bij een groeiend tekort aan zorgpersoneel. Dit vraagt om nieuwe oplossingen om de zorg toegankelijk te houden. Reablement is zo’n oplossing.’ 

Maar reablement is meer dan een mogelijke oplossing voor de toenemende zorgvraag. Ouderen willen zo lang mogelijk in hun vertrouwde omgeving blijven wonen. Kwaliteit van leven en zingeving zijn daarbij belangrijke waarden. Ook dat was voor Samen een reden om met de gemeente en VGZ om de tafel te gaan. ‘We werkten al vanuit positieve gezondheid. Reablement sluit daar goed op aan, met de focus op de unieke doelen en de eigen kracht. Waar positieve gezondheid gaat over het bredere concept van welzijn en veerkracht, richt reablement zich nog meer specifiek op het herstellen of verbeteren van het dagelijkse functioneren in betekenisvolle activiteiten van mensen. Dit sluit perfect op elkaar aan’

Vanuit haar functie als projectleider bij Samen heeft Van Haaster eerst met de gemeente en VGZ verkend op wat voor manier verschillende partijen kunnen samenwerken om reablement mogelijk te maken. Vervolgens had ze gesprekken met zorgorganisatie Mijzo, die al met reablement werkte, en met Universiteit Maastricht, die onderzoek doet naar reablement. ‘Daarna hebben we met elkaar het LVT-programma bedacht en zijn we begonnen met een pilot in Tuitjenhorn, Waarland en Dirkshorn. Met ons reablementinterventieprogramma LVT ging het concept van positieve gezondheid in onze organisatie meer leven en konden we het concrete handvatten geven.’

‘Reablement is een gedachtegoed, een manier van werken en een interventieprogramma’, vervolgt Van Haaster. ‘We helpen ouderen bij de dingen die er voor hen toe doen, daarin coachen en stimuleren we hen. We kijken naar wat iemand nog wel kan of weer kan leren. Dat vereist een cultuuromslag. Reablement draait voor ons om   in beweging blijven en niet gelijk overnemen. Kan iemand niet meer zelf de ramen lappen? Dan doet de hulp bij de huishouding het, maar dan vraagt ze wel of de cliënt de planten kan weghalen en een doekje over de vensterbank kan halen. Het gaat daarbij niet om die schone vensterbank, maar om wat iemand zelf kan en wil, het gaat om de eigen kracht en regie.  Wijkteamconsulenten van de gemeente, wijkverpleging en hulp bij huishouden,  werken daarbij nauw samen met ergo- en fysiotherapeuten. Met elkaar kijken we met een bredere blik.’ 

De samenwerking met de gemeente is cruciaal bij de nieuwe aanpak. ‘Bij positieve gezondheid en reablement heb je het niet alleen over lichamelijke gezondheid, maar kijk je ook naar aspecten als zingeving, meedoen, wonen, financiën. Daardoor is samenwerking met gemeente zo belangrijk. Die werkt op domeinen waar wij niet op werken. We weten elkaar nu veel sneller te vinden. Het brede kernteam van wijkteamconsulent, wijkverpleegkundige, ergo- en fysiotherapeut en werkvoorbereider hulp bij het huishouden is de kracht van LVT. Ook schakelen we andere organisaties in, zoals Wonen Plus Welzijn, het Mantelzorgcentrum, vrijwilligersorganisaties en sportverenigingen. Dat doen we wanneer de vragen van de cliënt in het werkveld van deze organisaties liggen.’ 

Nadat de pilot een jaar liep zijn er interviews gehouden met deelnemers en metingen bij hen verricht. Verder heeft Samen een effectevaluatie en dossieranalyse gedaan. ‘Uit dit alles kwam een significante toename in zelfredzaamheid naar voren. Ouderen gaven aan dat de kwaliteit van leven was toegenomen. Doordat ze zelf weer dingen konden doen, ervaarden ze meer vrijheid dan voorheen. Verder werden zaken snel geregeld. Omdat de samenwerking tussen de professionals zo nauw is, liepen cliënten minder tegen de schotten tussen de Wet maatschappelijke ondersteuning, de Zorgverzekeringswet en de Wet langdurige zorg aan. En dat is ook prettig voor de professionals. Zij zien dat de aanpak werkt, het programma brengt levensgeluk bij cliënten en dat draagt bij aan hun werkplezier. Bovendien bleek uit de evaluatie dat professionals het prettig vinden dat ze in het kernteam kunnen sparren met elkaar en nieuwe inzichten opdoen.’

Uit de pilot zijn diverse knelpunten naar voren gekomen die vragen om een doorontwikkeling van LVT. Deze doorontwikkeling wordt ondersteund vanuit ZonMw. Van Haaster heeft 4 punten op het netvlies waaraan zij werken. ‘Allereerst lopen we tegen de financiering aan. Deze loopt nu deels via de zorgverzekering, deels via de Wet maatschappelijke ondersteuning en deels vanuit de eigen bijdrage en subsidies. Die verschillenden financieringsstromen geven extra administratieve lasten. Ook kunnen sommige mensen niet meedoen, omdat ze de extra inzet van fysio- of ergotherapie of het eigen risico niet kunnen betalen. 

Verder wordt ons multidisciplinair overleg niet bekostigd. We zijn dan ook in gesprek met de financiers en het ministerie van Volksgezondheid, Welzijn en Sport hoe we dit bekostigd kunnen krijgen. Out of the box denken hoort hierbij. Een cliënt die een nieuwe rollator nodig had maar weinig financiële middelen, heeft op advies van de fysiotherapeut er één van Marktplaats gekocht. Nu kan ze haar hond weer uitlaten.’

Communicatie is het tweede knelpunt waaraan Van Haaster wil werken. ‘Mensen willen niet altijd meedoen aan het programma, omdat ze denken dat het te duur is of omdat ze niet weten wat ze met eenvoudige hulpmiddelen allemaal nog kunnen. Terwijl juist vaak nog heel veel mogelijk is, ook als je fysieke klachten hebt. Zo was er een dame die voor het inschenken van een kop thee of het schillen van een appel afhankelijk was van haar ernstig zieke man. Ook kon ze geen auto meer rijden. Met aangepast bestek en een speciale handschoen voor in de auto heeft deze vrouw vrijheid en zelfredzaamheid herwonnen. Met dit soort voorbeelden willen we ouderen motiveren om mee te doen. Het mooie is dat een aantal oud-deelnemers betrokken is bij de ontwikkeling van communicatie en scholing van medewerkers in het vervolgtraject. We willen potentiële deelnemers, maar ook verwijzers, goed op de hoogte brengen, zodat ze meegaan in de ontwikkeling.’ 

De ervaringen die werden opgedaan in de pilot, hebben we meegenomen in de ontwikkeling van een leertraject voor medewerkers. ‘Dit leertraject is opgebouwd uit verschillende modules, activiteiten en bijeenkomsten om het gedachtegoed van reablement te borgen en te integreren met wat we al doen op het gebied van positieve gezondheid. Een belangrijk  onderdeel daarbij is de module ‘hulpmiddelen’. Als álle professionals daar meer van weten, is niet telkens een ergotherapeut ter plekke nodig.’ 

'Tot slot zijn we aan de slag gegaan met versterken van de processen. Het proces is nu zo ingericht dat er vanuit meerdere organisaties interdisciplinair wordt samengewerkt. Ook nieuwe partijen kunnen hier in de toekomst op aansluiten.'

Verdere opschaling in de regio blijft een speerpunt in de doorontwikkeling van reablement. ‘We zijn de netwerkvorming in de dorpen aan het versterken. We breiden uit met nieuwe organisaties om het gedachtegoed en de werkwijze van Langer Vitaal Thuis verder verspreiden. We geloven dat reablement één van de oplossingen kan zijn voor de toenemende zorgvraag. Daarom delen we onze inzichten ook graag via ZonMw met organisaties buiten onze regio.’

Voor andere organisaties die met reablement aan de slag willen, heeft Van Haaster advies. ‘De kracht van lokaal is heel belangrijk, in processen, samenwerking en communicatie. Sluit aan bij de mensen die in de omgeving wonen. Kijk hoe je lokale partijen betrokken krijgt, niet alleen zorg- en welzijnsorganisaties, maar ook bijvoorbeeld lokale ondernemers, de dorpsraad, sportverenigingen. En de allerbelangrijkste tip: vraag deelnemers die het programma hebben afgerond om mee te denken. Zij zijn de beste ambassadeurs.’

Colofon

Tekst: Astrid van den Berg
Beeld: Langer Vitaal Thuis
Eindredactie: ZonMw